XotirAI logotipiXotirAI
📖 9-sinf · Adabiyot · 147–156-b.

Oybek “Navoiy” romanidan parcha: Husayn Boyqaro va Navoiy

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Mirzo Yodgor isyoni

Siz quyida Oybekning mashhur “Navoiy” romanidan olingan parcha bilan tanishasiz.

Mirzo Yodgor erka o‘sgan, ziynatli hayotning lazzatiga, may, musiqiy olamining yoqimli, orombaxsh hislariga berilgan yigitcha edi. Davlat ishlarida tadbirli ayol va umuman, bilimdon, oqila hisoblangan ammasi Poyanda Sultonbegim ham uni Xuroson taxti uchun kurashga undaydi. Buning ustiga, u turkman sultoni Hasanbekdan katta ko‘mak oladi.

Qisqacha: Mirzo Yodgorni ammasi Poyanda Sultonbegim Xuroson taxti uchun kurashga undaydi. U turkman sultoni Hasanbekdan ko‘mak oladi. Jurjon hokimi amir Zohid Tarxiyni yengib, Hirotni bosish va toj kiyishga urinadi.

Navoiyning Husayn Boyqarodan umidi

Mirzo Yodgor isyoni to‘g‘risida Hirotda xabar olinishi bilan Navoiy Husayn Boyqaroni ildam otlanishga undagan edi. Xurosonda Husayn Boyqaro hokimiyatining barqaror bo‘lishini orzu qilishi u bilan go‘daklik zamonlarda boshlangan do‘stlik xotirasi uchungina emasdi. Navoiy Husayn Boyqaroda shoirlik, ilmparvarlik sifatlarini ko‘rdi.

So‘ngra Husayn Boyqaro harbiy san’atni durust bilar edi. Jang maydonlarida bir necha dapqir ro‘y-rost urushib, bahodirlik ko‘rsatgan edi. Yurtda adolatli davlat, odil va ilmparvar hukmdor ko‘rmoq orzusida bo‘lgan Navoiy Husayn Boyqarodan ko‘p narsa umid qilar edi.

Shoir chodirda tinch yashagandek ko‘rinsa ham, haqiqatda shovqin-suronsiz, katta g‘ayrat bilan qo‘shinni mahkamlashga harakat qilardi.

Munajjim haqida kengash

Qisqacha: Husayn Boyqaro munajjimni chorlashni va yulduz tolesini kutishni aytadi. Navoiy aql bilan ish ko‘rishni, munajjimlarda xurofot ko‘pligini aytib, tong bilan dushmanga zarba berishni talab qiladi. Zunnun Arg‘unbek va boshqa beklar Navoiyni qo‘llab, shu bugun hujum qilish kerakligini uqtiradilar.
Taraddudga aslo hojat yo‘q.— Navoiy, “Navoiy” romani
haqiqatdan ko‘ra xurofot ziyodaroqdir.— Navoiy munajjimlar haqida, “Navoiy” romani

Jang va g‘alaba

Quyosh chiqarkan, urush tartibotini olgan katta qo‘shinning turli qismlari keng dalani qoplab, dushman bilan uchrashgali asta siljimoqda edi. Husayn Boyqaro fursatni qo‘ldan bermaslik uchun hujum boshlashga buyurdi. Karnay, surnay, nog‘oralar havoni yangratdi.

Qisqacha: Islim barlos va Valibek dushman jurong‘origa ot soladi; Shayx Temur va Zunnun Arg‘unbek dushman orqasiga o‘tishni mo‘ljallaydi; Amir Badriddin dushman burong‘origa yopiriladi. Turkman otliqlari g‘ol tomondan Husayn Boyqaroga otiladi; podshoh qilichini sug‘urib hujumga o‘tadi. Dushman qochadi, lashkar kechga tomon o‘lja va asirlar bilan qaytadi.

Chodirdagi og‘ir ahvol

Mirzo Yodgor jangda qattiq mag‘lub bo‘lgan esada, Husayn Boyqaroning g‘alaba shodliklari uzoq cho‘zilmadi. Keyingi vaqtlarda har kun bir-biridan sovuq xabarlar eshitila boshlandi: Mirzo Yodgor ko‘p lashkar to‘plagan emish, Amir Hasanbek unga muncha ming navkarni ko‘makka yuborgan emish, Xurosonga hujum uchun Sulton Mahmud qo‘shin bilan Amu yoqasida turgan emish. Bundan tashqari bir ko‘p beklar va yigitlar o‘rdugohdan qocha boshlagan edi.

Navoiy g‘amgin va g‘azabli podshohga dadil qarab, hol-ahvol so‘radi. Husayn Boyqaro Hirotdan chopar kelganini aytib, zarrin to‘shak ostidan bir maktub chiqarib, shoirga uzatdi.

Bu toj-u davlatni qilich bilan olibmiz,— Husayn Boyqaro, “Navoiy” romani

Qilich yoki adolat

Qisqacha: Husayn Boyqaro toj-u davlatni qilich bilan olganini va qilich bilan mustahkamlashini aytadi. Navoiy bu yerda qilichning hojati yo‘qligini aytadi. Majididdin Muhammad johil olomon uchun tig‘ yoki tayoq lozim deydi. Navoiy haqiqat olomon tarafida ekanini, zakot idorasini tozalash kerakligini aytadi.
Qisqacha: Husayn Boyqaro xalq g‘alayonini poytaxt osoyishtaligini buzish deb biladi; Xo‘ja Abdullo Xatibni jazolashga va’da beradi, g‘alayonchilarni ham jarimaga tortishni xohlaydi. Navoiy xalq daryoyi azim ekanini, mehribonlik va adl kuchiga suyanish kerakligini aytadi.
Tahdid va siyosat emas, mehribonlik darkor. Xalq bilan bo‘lg‘usi muomalada qilichga emas, adl kuchiga suyanmoq, xalqni jabr-zulmdan qutqarmoq lozim.— Navoiy, “Navoiy” romani
Haqiqat olomon tarafidadir.— Navoiy, “Navoiy” romani

Farmon va Hirotga yo‘l

Mulohazalaringizni batamom qabul qildik. Bu nozik vazifaning uhdasini sizga havola etmoqchimiz. Hozirdan safarga otlanmoqqa sizga ijozat berdik.

Qisqacha: Husayn Boyqaro Hirotdagi g‘alayonni tinchitish vazifasini Navoiyga topshiradi. Navoiy sovg‘a o‘rniga farmoni humoyun so‘raydi; unda zolim amaldorlar boshiga sangbo‘ron yog‘ilishi kerak. Podshoh farmonni tayyorlab beradi. Navoiy farmonni sallasiga qistirib, Boboali va mulozimlar bilan yo‘lga chiqadi.

Bilimingizni sinang

«Navoiy» romani muallifi kim?
  1. Furqat
  2. Oybek
  3. G‘afur G‘ulom
  4. Cho‘lpon

To‘g‘ri javob: Oybek. «Navoiy» romani Oybekning mashhur asari.

Oybekning «Navoiy» romanida Mirzo Yodgor qanday yigitcha sifatida tasvirlangan?
  1. Zohid va xokisor, ilm izlovchi
  2. Jangovar va tadbirli sarkarda
  3. Kamgap, sodda bahodir
  4. Erka o‘sgan, may va musiqiy olamiga berilgan

To‘g‘ri javob: Erka o‘sgan, may va musiqiy olamiga berilgan. Mirzo Yodgor erka o‘sgan, ziynatli hayot va may-musiqiga berilgan yigitcha.

Mirzo Yodgorni Xuroson taxti uchun kurashga undagan ammasi kim?
  1. Poyanda Sultonbegim
  2. Zebuniso begim
  3. Oysha begim
  4. Shahodatbonu

To‘g‘ri javob: Poyanda Sultonbegim. Mirzo Yodgorni ammasi Poyanda Sultonbegim kurashga undagan.

Mirzo Yodgor Xuroson taxti uchun kurashda qaysi turkman sultonidan katta ko‘mak olgan?
  1. Majididdin
  2. Zohid Tarxiy
  3. Hasanbek
  4. Sulton Mahmud

To‘g‘ri javob: Hasanbek. Mirzo Yodgor turkman sultoni Hasanbekdan katta ko‘mak olgan.

Mirzo Yodgor Jurjon hokimi bo‘lgan qaysi amirning ustiga yurish qilgan?
  1. Amir Ahmadali barlos
  2. Amir Shayx Temur
  3. Amir Zohid Tarxiy
  4. Amir Badriddin

To‘g‘ri javob: Amir Zohid Tarxiy. Mirzo Yodgor Jurjon hokimi amir Zohid Tarxiyning ustiga yurgan.

Navoiy bilan Husayn Boyqaro o‘rtasidagi do‘stlik xotirasi qachon boshlangan?
  1. Go‘daklik zamonlarida
  2. Ikkalasi Hirotga kelgan paytda
  3. Husayn Boyqaro taxtga o‘tirgan yili
  4. Mirzo Yodgor isyoni paytida

To‘g‘ri javob: Go‘daklik zamonlarida. Do‘stlik go‘daklik zamonlarida boshlangan.

Navoiy Husayn Boyqaroda qaysi sifatlarni ko‘rgan?
  1. Darveshlik va tarkidunyochilik
  2. Savdogarlik va hunarmandlik
  3. Shoirlik va ilmparvarlik
  4. Munajjimlik va tabiblik

To‘g‘ri javob: Shoirlik va ilmparvarlik. Navoiy Husayn Boyqaroda shoirlik va ilmparvarlik sifatlarini ko‘rgan.

Navoiy Husayn Boyqarodan ko‘p narsa umid qilishining sababi nimada?
  1. U Hasanbek bilan do‘st bo‘lishni orzu qilgan edi
  2. U Husayn Boyqaroning boyligiga ishongan edi
  3. U yurtda adolatli davlat, odil va ilmparvar hukmdor ko‘rmoq orzusida edi
  4. U Husayn Boyqaroning munajjimligiga ishongan edi

To‘g‘ri javob: U yurtda adolatli davlat, odil va ilmparvar hukmdor ko‘rmoq orzusida edi. Navoiy yurtda adolatli davlat va odil, ilmparvar hukmdor ko‘rmoq orzusida bo‘lgan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiHadislardan namunalar; Oybek hayoti boshlanishiKeyingi →Oybek “Navoiy” romani: Hirotda farmon va Yodgorga qarshi yurish