XotirAI logotipiXotirAI
📖 9-sinf · Adabiyot · 157–166-b.

Oybek “Navoiy” romani: Hirotda farmon va Yodgorga qarshi yurish

Mavzular

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Navoiy Hirotda xalqni qabul qiladi

Navoiy Hirotga kirishi bilan uning maxsus farmon olib kelganligi butun shaharga yashindek tarqaldi. Hamma uni tezroq eshitish orzusi bilan yondi. Hirot, tashdan qaraganda, avvalgiday tinch ko‘rinsa ham, lekin kosib-hunarmandlar, dehqonlar hali g‘azabdan tushmagan edilar.

Shoir devonga kelib tushdi. Voqeaning qanday ro‘y berganligini mufassal o‘rgandi. Keyin arz-dod qilg‘ali eshikda to‘plangan kambag‘al aholini qabul qilishga kirishdi. Yoshmi, keksami, ayolmi, tojik, o‘zbek — har kimning shikoyatini sabot-matonat bilan tingladi.

Qisqacha: Navoiy Hirotda devonga tushib, voqeani o‘rgandi va kambag‘al aholini yoshi, millatidan qat’i nazar qabul qildi. Shikoyatlarni sabr bilan tingladi, ularni yupatdi, da’volarini hal qildi.

Jome masjidida farmon o‘qiladi

Juma namozidan so‘ng shoir asta, ulug‘vor yurib, minbarga chiqdi. Hamma birdan “guv” etib o‘rnidan turdi. Shoir farmonni ochdi, sezilar-sezilmas titragan qo‘lida tutib, kuchanmasdan, ovozini odatdagidan balandroq qo‘yib, asta-vazmin o‘qidi.

Qisqacha: Juma namozidan so‘ng Navoiy Hirotning ulug‘ masjidida minbarga chiqib, xalq oldida farmonni o‘qidi. Xalq “Yo, adolat!”, “Zolimlarga la’nat!” deb hayqirdi, minglarcha qo‘llar ko‘tarilib, Navoiyga duo qilindi. Keyin Navoiy olimlar bilan madrasalar haqida gaplashdi va jabr yetkazgan mansabdorlarni ro‘yxatga olib, jazoga tayyorladi.
Butun Hirot shoirning haqiqati bilan yashar edi.— “Navoiy” romani muallifi Oybek (farmon o‘qilgandan keyingi holat)

Hirot yopildi, Navoiy maslahati

Lekin birinchi mag‘lubiyatdan keyin yana ko‘p quvvat to‘plab, hatto Astrobodni ishg‘ol etgan Mirzo Yodgor endi ko‘zlarini Hirotga tikkan edi. Husayn Boyqaro tunkun yo‘l bosdi. Poytaxtga ikki-uch rabotlik masofa qolganda to‘xtadi.

Qisqacha: Mirzo Yodgor Astrobodni olib, Hirotga ko‘z tikdi. Husayn Boyqaro poytaxtga yaqinlashganda Hirot sovuq va kar ekanini, qal’a beklari Yodgor tarafiga o‘tganini bildi. “Bu qanday xiyonat!” dedi. Navoiy jasoratni yo‘qotmaslikni, hozircha chekinishni maslahat berdi.
Xiyonatkorlar o‘z chuqurlariga o‘zlari yiqilurlar,— Navoiy, “Navoiy” romani
Jasoratni qo‘ldan bermaslik kerak.— Navoiy, “Navoiy” romani

Maymanadagi sargardon podshoh

Bu asnoda Balx atrofida Sulton Mahmud Mirzo harakatining kengayib borganligi haqida xabarlar keldi. Husayn Boyqaro endi o‘z mulkida ikki ofat — ikki yong‘in o‘rtasida qoldi.

Sartoq o‘langidan Soqilmon dashtiga o‘tdi. Bu yerda bir guruh sipohlardan ayrilib, to‘qqiz rabotlik yo‘lni ildam bosib, Naratog‘ga keldi. Lekin sal o‘tmasdan, bu qal’aga ham e’timodi qolmadi. Nihoyat, Maymana qasabasiga o‘zini urdi. Maymananing Chahor bog‘ida Husayn Boyqaro dilgir yashaydi.

Yo‘q, bu fikrni sir tutmoq kerak, sir...— Navoiy, “Navoiy” romani (Hirotni qaytarib olish rejasi haqida)

Bobo Xokiy g‘orida

Bu rejani amalga oshirish uchun bir necha vaqt yashirin tayyorgarliklar ko‘rildi. So‘ng, kutilmagan paytda, Maymanadan Murg‘ob daryosi tomoniga otlanildi. Boyqaro Murg‘ob suvi bo‘ylab, o‘zining sakkiz yuz ellik suvorisi bilan kechalab ham yurib ketdi.

Bobo Xokiy degan mashhur darvesh shu atrofda bir tog‘ning g‘ori ichida yashar edi. U yoshligidan boshlab dunyodan etak silkib odamlardan uzoqda, vahshiy tosh maskanida ibodat bilan mashg‘ul edi.

Qisqacha: Husayn Boyqaro Bobo Xokiy yo‘lida darveshdan duo olmoqchi bo‘ldi; darvesh uni yo‘lda qarshilab, g‘origa taklif qildi. G‘orda podshohga qatiq berib, duo qildi, so‘ng eski nayzani uch marta havoga sanchib, uni Husayn Boyqaro qo‘liga tutqizdi. Podshoh nayzani muqaddas narsadek ushlab, Hirotga yo‘l soldi.
Bu maskanning ichi men gunohkor bandaning ko‘ngli yanglig‘ qora bo‘lsa ham,— Bobo Xokiy, “Navoiy” romani

Hirotga tunda bostirib kirish

Qo‘nimsiz yurish bilan yarim kechada Hirotga yaqin Juzduq chashmasiga yetib, shunda to‘xtadi. Husayn Boyqaro shu onda Shirim qorovulni chaqirdi.

Qisqacha: Shirim qorovul Mirzo Yodgorning chala mast bir odamini olib keldi. Husayn Boyqaro yuz kishini Bog‘i Zog‘on darvozasini ochishga yubordi; Miroxur darvoza buzilganini xabar qildi. Husayn Boyqaro Bog‘i Zog‘onga, so‘ng Mirzo Yodgorning xobgohi bo‘lgan Bog‘i Shimolga o‘tdi, lekin dushman qarshilik ko‘rsatmadi.

Navoiy ko‘shkka kirdi

Shu onda shoir otdan askarday keskin, chaqqon harakat bilan tushdi-da, jilovni navkari Boboaliga tutqizdi. Podshohga yaqin kelib, dadil so‘zladi. Husayn Boyqaro bir daqiqa taradduddan so‘ng shoirga ijozat berdi.

Qisqacha: Beklar va navkarlar ko‘shkka kirishdan imirsilanganda, Navoiy ijozat so‘rab, qilichini birinchi va oxirgi marta sug‘urdi va boshqa yo‘ldan tepaga chiqdi. Boboali uning ortidan yugurdi. Navoiy qurolli navkarlarga “Men — Alisher Navoiy!” deganda ular taslim bo‘ldi. Ko‘shkdagi xonada u uxlayotganlarni ko‘rib “Tuting buni!” deb buyurdi.
Men — Alisher Navoiy!— Navoiy qurolli navkarlarga, “Navoiy” romani

Bilimingizni sinang

Navoiy Hirotga kelgach, farmonni xalq oldida Hirotning qaysi joyida o‘qidi?
  1. Maymananing Chahor bog‘ida
  2. Hirot devonining hovlisida
  3. Bog‘i Zog‘on darvozasi oldida
  4. Hirotning ulug‘ masjidi jome minbarida

To‘g‘ri javob: Hirotning ulug‘ masjidi jome minbarida. Juma namozidan so‘ng Navoiy jome masjidi minbariga chiqib, farmonni o‘qidi.

Husayn Boyqaro sargardonlik chog‘ida Maymanadagi qaysi bog‘da dilgir yashadi?
  1. Naratog‘ bog‘ida
  2. Bog‘i Zog‘onda
  3. Maymananing Chahor bog‘ida
  4. Bog‘i Shimolda

To‘g‘ri javob: Maymananing Chahor bog‘ida. Maymananing Chahor bog‘ida Husayn Boyqaro dilgir yashagan.

Husayn Boyqaro Hirotga kirgach, Mirzo Yodgorning xobgohi bo‘lgan qaysi bog‘ga o‘tdi?
  1. Bog‘i Zog‘onga
  2. Bog‘i Murg‘obga
  3. Bog‘i Shimolga
  4. Chahor bog‘iga

To‘g‘ri javob: Bog‘i Shimolga. Mirzo Yodgorning xobgohi Bog‘i Shimol deb atalgan bog‘da edi.

Romanda tog‘ g‘orida yashovchi mashhur darvesh Bobo Xokiy chamasi necha yoshlarga yetgan, chillakday oriq, lekin hali tetik kishi deb tasvirlanadi?
  1. Yuz yoshlarga
  2. Yigirma besh yoshlarga
  3. Qirq yoshlarga
  4. Sakson yoshlarga

To‘g‘ri javob: Sakson yoshlarga. Bobo Xokiy chamasi sakson yoshlarga yetgan edi.

Hirotdan chekingan Husayn Boyqaro butun lashkar bilan kechalab-kunduzlab yo‘l bosib, qaysi mavzega borib tushdi?
  1. Juzduq chashmasi
  2. Sartoq o‘langi
  3. Pilpoyon
  4. Tog‘kun

To‘g‘ri javob: Sartoq o‘langi. Lashkar Sartoq o‘langi degan mavzega borib tushdi.

Husayn Boyqaro Sartoq o‘langidan yo‘lni ildam bosib qaysi qal’aga keldi, ammo sal o‘tmay unga ham e’timodi qolmadi?
  1. Naratog‘ qal’asiga
  2. Balx qal’asiga
  3. Astrobod qal’asiga
  4. Maymana qal’asiga

To‘g‘ri javob: Naratog‘ qal’asiga. Boyqaro Naratog‘ga keldi, lekin tez orada bu qal’aga ham ishonchi qolmadi.

Husayn Boyqaro Hirotga qaytishda yarim kechada Hirotga yaqin qaysi chashmaga yetib, to‘xtadi?
  1. Naratog‘ chashmasiga
  2. Juzduq chashmasiga
  3. Pilpoyon chashmasiga
  4. Sartoq chashmasiga

To‘g‘ri javob: Juzduq chashmasiga. Boyqaro yarim kechada Juzduq chashmasiga yetib, shunda to‘xtadi.

“Butun Hirot shoirning haqiqati bilan yashar edi” jumlasi qaysi adibning “Navoiy” romanidan olingan?
  1. Oybek
  2. Cho‘lpon
  3. G‘afur G‘ulom
  4. Abdulla Qodiriy

To‘g‘ri javob: Oybek. Bu jumla Oybekning “Navoiy” romanida farmon o‘qilgandan keyingi holatni ifodalaydi.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiOybek “Navoiy” romanidan parcha: Husayn Boyqaro va NavoiyKeyingi →Oybek “Navoiy” romani: Navoiy amirlikka tayinlanishi va ona tili haqida