Oybek “Navoiy” romani: Navoiy amirlikka tayinlanishi va ona tili haqida

Mavzular

Mirzo Yodgorning oxiri

Navoiyning ijod damlari

Shoir el-ulus ishidan qutulgan damlarda bekor o‘tirmas edi. Yo o‘qir, yo yozar, yo xattotlikda mashq qilar, yo musiqiyda yangi kuylar yaratishga urinar, hatto ba’zi vaqtlarda rasm solish, fikrini bo‘yoqlar ila ifodalash bilan mashg‘ul bo‘lar edi. Tafakkur, amal, harakat uning mangu hamrohlari edi.

U turli shoirlarning turli-tuman asarlaridan o‘n minglarcha baytni yod bilar edi. U uch-to‘rt yoshdan boshlab jiddiy go‘zal she’rlarni yodlagan. Sakkiz-to‘qqizda butun-butun ilmiy, falsafiy, she’riy asarlarni o‘zini unutajak ravishda zavqqa berilib mutolaa etgan. Bir qarich bolalikda keksa shoirlar bilan she’r haqida munozara qilgan!

bir soatlik tafakkur bir yillik toatdan afzal— Navoiy takrorlashni sevgan dastur (romandan)

Ona tili orzusi va chaqiruv

U o‘z ona tilining qudratini, go‘zalligini namoyishlantira bilajak katta dostonlar yaratmoqni orzu qilardi. Arablardan, eronliklardan uning xalqining qay yeri kam?! Yo‘q, u o‘z xalqi uchun she’rning o‘lmas gulzorlarini yaratishi kerak!

Tarabxona — bazm qilinadigan joy. U katta bog‘chalarning o‘rtasiga solingan kichikroq, lekin juda kelishgan ikki oshyonli, bu yerni o‘z ko‘zi bilan ko‘rgan Zahiriddin Muhammad Boburning ta’biricha, shiringina imorat edi.

Muhrdorlik va Pahlavon

Husayn Boyqaro Navoiyni uning qarshiligiga qaramay, muhrdorlik lavozimiga tayinlaydi. Ko‘ngli ijodga moyil shoir shohning taklifiga ko‘nishga majbur bo‘ladi. El-ulus ishlari bilan band bo‘lishiga qaramay, ijod ahliga homiylik qilish, ularga imkoniyat yaratishga e’tibor qaratadi.

Muhammad Sayid saroy pahlavonlarining eng zo‘ri va mohiri edi. Husayn Boyqaro unga “Pahlavoni olam”, degan laqab bergan. Lekin Navoiyning qalin do‘stlaridan bo‘lgan bu shaxsning fazilati bundagina emasdi. Musiqiyni chiroyli chalar, yangi kuylar to‘qirdi. Goho-goho uning qudratli qo‘llari qalam ushlab, chiroyli g‘azallar, ruboiylar yaratardi.

Amirlik xabari va tabrik

Xo‘ja Afzal kirib, Navoiyni podshohning yangi qarori bilan tabrikladi. Pahlavon va boshqalar Navoiyning amir bo‘lgani haqidagi xabarni katta quvonch bilan qarshiladilar.

Qimorboz Amir Mo‘g‘ul parvonachiga qarab, mast ko‘zlarini ma’nodor qisib qo‘ydi. Har vaqt yasanib-tusanib, tovusday tovlanib yuradigan, sersavlat, ayyor Nizomulmulkkina o‘zini Navoiyga sirdosh ko‘rsatishga tirishdi.

El xizmatida hamma rutbalar sharaflidir. Yurt uchun hatto navkarlikni ham iftixor bilan bo‘ynimga olar edim!— Navoiy (romandan)

Tantana va munajjim

Uchinchi kun Navoiyning uyida katta tantana bo‘ldi. To‘rda bosh bek Muzaffar barlos bilan Muhammad Burunduq barlos va Jahongir barlos jang ham ov haqida so‘zlashardi.

Ulug‘bek o‘z tekshirishlari bilan, Navoiyning ta’biricha, osmonni pastga tushirgan, ya’ni sayyoralarning harakat qonunlarini insonlarga tanitgan bo‘lsa, bu chol osmonning cheksiz uzoqligiga yana benihoyat uzoqlik qo‘shib, uni qalin sir pardasiga chulg‘agan edi. Bu kun Navoiyning amir sifatida muhr bosish kun va soatini ham u tayinlagan edi.

Munajjim: Bu kun koinotda Shams — podshoh, Qamar vazirdir. Alisher Navoiy janoblarining muhr bosmoqlik soatiga Zuhroni tayin qildim.

Birinchi muhr bosish

O‘ninchi bob: ona tili talashuvi

Majlis ahlining aksari uch tilda: o‘zbekcha, forscha, arabcha qay biri qulay kelsa, bab-baravar, bemalol so‘zlashardilar. Mavlono Shahobiddin — Xuroson olimlari orasida ilmdan eng benasibi, lekin eng mutakabbiri. Binoiy iste’dodli shoir, lekin tili achchiq, o‘jar.

Biz go‘daklikda bu haqiqatning ishqini ko‘nglimizga jo qilganmiz, o‘lganimizgacha bu ishqni saqlaymiz!— Navoiy (romandan, ona tili haqida)

Bilimingizni sinang