Oybek “Navoiy” romani: Sultonmurod, dehqon arzi va roman tahlili

Mavzular

Majlis yakuni va Jomiy

Darveshona xayolchan, sokin, yumshoq Hasan Ardasher Navoiyning fikrlarini quvvatladi. Keyin Sultonmurod turkiy tilidagi she’rlarning rang, ma’no va xayol ingichkaligi jihatdan fors shoirlarining asarlaridan tuban emasligi haqida gapirib, bir necha namunalarda isbot etmoqqa tirishdi.

Sultonmurodga madrasa taklifi

Gulning to‘ni qirq parcha bo‘lsa ham, u guldir!— Navoiy (romandan)

Ilm ko‘mig‘liq xazina emas, jonli daraxtdir, o‘smog‘i, gullamog‘i, meva bermog‘i kerak! Sultonmurod qorong‘i tunda, qanotlanganday, madrasaga uchdi.

Navoiy qabul kuni

Amirlarga xos jubbaviy tillodo‘zini kiygan shoir hovlida paydo bo‘ldi. Hamma qo‘l qovushtirib ta’zim qildi. Navoiy xalqning salomiga javob qaytarib, tezgina yurib, katta xonaga kirdi.

Yosh kotibga saboq

Isfizorlik dehqon arzi

o‘zingga ehtiyot bo‘l, qo‘shningni o‘g‘ri tutma!— Navoiy keltirgan el maqoli (romandan)

Baland bo‘yli, keng yag‘rinli, qirg‘iy burun yigit — Qilichbek kirdi. Navoiy buyruq yo‘sinda dedi: “Bu dardkashni qoniqtirmaguncha, hargiz orom olma, jahannam ostida bo‘lsa ham, u zolimni top va jazosini ber!” Navoiy dehqonga pul olib berishni Qilichbekka yukladi.

“Navoiy” romani haqida

Ushbu roman buyuk mutafakkir shoir haqida dunyo adabiyotida yaratilgan ilk yirik nasriy asar edi. Bu romanga qadar Oybek Navoiy haqida she’r, doston va bir qator ilmiy maqolalar yaratgan edi. Yirik badiiy asarda daho ijodkorning shaxsiyati, ruhiyat dunyosi, ichki olami, ijod va ijodkorlarga munosabati butun serqirraligi bilan ko‘rsatib berildi.

Yozuvchi balki u yashagan tarixiy davr, ijtimoiy-siyosiy sharoit hamda u bilan muloqotda bo‘lgan shaxslarni ham puxta o‘rganib chiqqan. Shoirning ona tili mavqeyi uchun kurash yo‘lida tinim bilmasligi, odamlarga beg‘araz yaxshilik qilishga hamisha tayyor ekani, doim el-yurt manfaatini o‘ylashi singari jihatlar g‘oyat ta’sirli aks ettirilgan.

Navoiy siymosi va roman mahorati

Asarda buyuk shoirning tadbirkor, siyosiy arbob, uzoqni ko‘ra oluvchi donishmand, har qanday holatda ham e’tiqodiga xiyonat qilmaydigan iymoni mustahkam shaxs ekani yorqin tasvirlangan. Navoiyning dovyurakligi uning Yodgor Mirzo qarorgohiga yolg‘iz borishga jazm qilganida yaqqol ko‘zga tashlanadi. Shoirning o‘z qadrini biladigan, ayni vaqtda o‘ta kamtar odam ekanligi ilk muhr bosish holati tasvirlangan lavhada yorqin namoyon bo‘ladi.

Oybek romandagi har bir obrazning o‘ziga xos jihatini ko‘rsatishga erishgan. Shuning uchun ham asardagi deyarli barcha timsollarning nutqi individuallashtirilgan. Bu hol yozuvchining yuksak tasvir mahoratidan dalolatdir.

Bilimingizni sinang