XotirAIOdil Yoqubov “Ulug‘bek xazinasi”: lahim va tun suhbatlari
Mavzular
Lahimdan Nog‘oratepagacha
Lahimni butun Movarounnahrda faqat ikki kishi — Mirzo Ulug‘bek bilan Ali Qushchi bilar, lekin Ali Qushchi ham unga umrida bir marotabagina tushgan edi.
Qisqacha: Ali Qushchi kitoblar orqasiga yashirgan tilla va javohirlarni oladi. U beliga arqon bog‘lab quduqqa birinchi bo‘lib tushadi, ular toshni ag‘darib lahimdan jarga chiqadi. Qalandar Qarnoqiy Samarqandga emas, Urgut tomonlarga yo‘l oladi, “Obirahmat” arig‘ini yoqalab ketadi. Ali Qushchi qishloqni Nog‘oratepa deb taniydi.
Usta Temur Samarqandiy g‘ori
Qisqacha: Qalandar Ali Qushchini ungurdagi katta g‘orga olib kiradi va uni hazrati Temur bobo deb tanishtiradi. Chol Ali Qushchini Alouddin deb ataydi. G‘orda temirchilik asboblari, ro‘zg‘or buyumlari bor, devorda ikkita qilich va qalqon osilgan. Ali Qushchi usta Temur Samarqandiy degan mashhur temirchining g‘orida turganini tushunadi va xazinani Urgut tog‘laridagi marmar g‘orga yashirmoq kerakligini o‘ylaydi.
Xazinani o‘sha g‘orga yashirmoq darkor!— Ali Qushchi xayolida, “Ulug‘bek xazinasi”dan
Shohrux va qilich
Qisqacha: Usta Ali Qushchiga uning Amir Temur o‘tirgan to‘nkada o‘tirganini, undan keyin bu to‘nkada Shohrux Mirzo o‘tirganini aytadi. Shohrux quyma oltin olib kelib qilich yasab berishni so‘ragan, usta esa qilich yasamaslikka ont ichgan. Mish-mishlarga ko‘ra, Shohrux uni dorga osishga buyurgan, lekin Mirzo Ulug‘bek aralashib, temirchini o‘limdan olib qolgan.
Xazinani asrash va sandiqlar
Qisqacha: Ali Qushchi ustaga shahzoda Abdullatif Movarounnahrga bostirib kirganini, ilm xazinasi xavf ostidaligini aytadi; Ulug‘bek bu xazinani saqlashni uning zimmasiga yuklagan edi. Usta amir-u umaro urushda hunarmandlarga javr qilganini aytadi. Ali Qushchi o‘n besh-yigirma sandiq so‘raydi; usta ertaga shomdan keyin xabar olishni aytadi. Xurjundagi oltinni esa qibla tomondagi xonaga ko‘mishni buyuradi.
Ulug‘bek Ko‘ksaroyda
Qisqacha: Mirzo Ulug‘bek Ko‘ksaroyning chekkasidagi sovuq va nimqorong‘i xonada qamalgan. Yasovul uni tahoratga ham chiqarmaydi. U kecha shahzodaga ikkita maktub yo‘llagan: toj-u taxtdan o‘z ixtiyori bilan voz kechishini va qolgan umrini ilm-ma’rifatga bag‘ishlashga imkon so‘ramoqchi edi. Har ikkala maktub javobsiz qolgan.
Patir ichidagi maktub
Qisqacha: Bakovul patir va osh keltirib, ayg‘oqchi borligiga ishora qiladi. Ulug‘bek patir orasidan naycha qilib o‘ralgan imzosiz maktub topadi. Maktubda: masjidi jomeda xutba o‘qilib Ulug‘bek Movarounnahr g‘animi deb atalgan, Sayid Abbos xun dovlagan, shu bois qochish tavsiya qilingan. Bakovul posbonni dori bilan uxlatib, uni Ko‘ksaroy tagidagi lahimdan olib chiqmoqchi. Ulug‘bek buni tuzoq deb o‘ylaydi, ovqat zaharlangan deb gumon qiladi, lekin bir piyola boda ichib, non chaynaydi.
Yulduzlar va ulamolar
Qisqacha: Ulug‘bek tuynukdan yulduzlarga qaraydi, lekin ularni yaxshi tanimaydi. Keyin ikki balxiy sipoh va zanji yasovul uni salomxonaga olib boradi. U yerda ulamolar o‘tirgan, to‘rda hazrat Xomush Ulug‘bekni “onhazratlari” demay, Muhammad Tarag‘ay deb ataydi. Ulug‘bek ota bilan o‘g‘il o‘rtasiga nifoq solish gunohi kabir ekanini aytadi va salomxonadan chiqib ketadi.
Abdullatif bilan so‘nggi suhbat
Qisqacha: Ulug‘bek taxtdagi Abdullatifga taxtning valiahdi u ekanini aytib, taxtga rozi ekanini bildiradi. Shahzoda taxtni Haq taolo inoyati va o‘z kuch-qudrati bilan olganini aytadi. Ulug‘bek ichida uni qora burgut deb ataydi. Abdullatif nasihatlarga muhtoj emasligini aytadi; Ulug‘bek esa so‘nggi tilagi sifatida uni maskandan haydagandan ko‘ra qatl qilishni so‘raydi.
Meni bu maskandan haydagandin qatl qilganing a’lodur! Qatl!— Mirzo Ulug‘bek Abdullatifga, “Ulug‘bek xazinasi”dan
Bilimingizni sinang
“Ulug‘bek xazinasi” romanida butun Movarounnahrda lahimni qaysi ikki kishi bilgan?
- Ali Qushchi va Qalandar Qarnoqiy
- Mirzo Ulug‘bek va Ali Qushchi
- Ulug‘bek va usta Temur Samarqandiy
- Ulug‘bek va Qalandar Qarnoqiy
To‘g‘ri javob: Mirzo Ulug‘bek va Ali Qushchi. Lahimni Movarounnahrda faqat Mirzo Ulug‘bek bilan Ali Qushchi bilgan.
“Ulug‘bek xazinasi”da lahimga quduq orqali beliga arqon bog‘lab birinchi bo‘lib kim tushadi?
- Ali Qushchi
- Usta Temur Samarqandiy
- Qalandar Qarnoqiy
- Bakovul
To‘g‘ri javob: Ali Qushchi. Og‘iz-burnini qiyiqcha bilan o‘rab olgan Ali Qushchi quduqqa birinchi bo‘lib tushgan.
Lahimdan jarga chiqqach, Qalandar Qarnoqiy Ali Qushchini Samarqandga emas, qaysi tomonlarga boshlab ketadi?
- Shahrisabz tomonlarga
- Buxoro tomonlarga
- Toshkent tomonlarga
- Urgut tomonlarga
To‘g‘ri javob: Urgut tomonlarga. Qalandar Samarqandga emas, aksincha, Urgut tomonlarga yo‘l olgan.
G‘ordagi chol Ali Qushchini qaysi ism bilan atab, “o‘g‘lim” deb chaqiradi?
- Qutbiddin
- Salohiddin
- Burhoniddin
- Alouddin
To‘g‘ri javob: Alouddin. Chol Ali Qushchiga «kelibsen, o‘g‘lim Alouddin!» deb murojaat qiladi.
“Xazinani o‘sha g‘orga yashirmoq darkor!” Ushbu fikr “Ulug‘bek xazinasi”da kimning xayolidan o‘tadi?
- Usta Temur Samarqandiyning
- Ali Qushchining
- Mirzo Ulug‘bekning
- Qalandar Qarnoqiyning
To‘g‘ri javob: Ali Qushchining. Ali Qushchi g‘orni ko‘rib, xazinani o‘sha g‘orga yashirmoq kerakligini o‘ylaydi.
Shohrux Mirzo usta Temur Samarqandiyga quyma oltin olib kelib, undan nimani yasab berishni so‘ragan?
- Amir Temurga yasagan qilichday qilich
- Ulug‘bek uchun rasadxona asbobi
- Sandiqlar va xurjunlar
- Salomxona uchun katta qalqon
To‘g‘ri javob: Amir Temurga yasagan qilichday qilich. Shohrux quyma oltin keltirib, Amir Temurga yasalgan qilichday qilich yasashni so‘ragan.
Nima uchun usta Temur Samarqandiy Shohrux Mirzoning qilich yasab berish haqidagi talabini bajarmagan?
- Mirzo Ulug‘bek buni man qilgani uchun
- Qilich yasamaslikka ont ichgani uchun
- Qo‘li kasalga chalingani sababli
- Quyma oltin yetarli bo‘lmagani uchun
To‘g‘ri javob: Qilich yasamaslikka ont ichgani uchun. Usta qilich yasamaslikka ont ichgan.
Mish-mishlarga ko‘ra, Shohrux Mirzo dorga osishga buyurgan temirchini o‘limdan kim olib qolgan?
- Mirzo Ulug‘bek
- Amir Temur
- Qalandar Qarnoqiy
- Ali Qushchi
To‘g‘ri javob: Mirzo Ulug‘bek. Mirzo Ulug‘bek aralashib, temirchini o‘limdan saqlab qolgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash