XotirAIShavkat Rahmon hayoti va she’rlari
Mavzular
Tug‘ilishi va oilasi
XX asr o‘zbek she’riyatining o‘ziga xos vakili, millatparvar shoir Shavkat Rahmon 1950- yilning 12- sentabrida O‘sh shahrida tug‘ilgan. Shoirning otasi Rahmonberdi asli Shahrixon tumanidagi Saroy qishlog‘idan bo‘lib, taqdirning taqozosi bilan O‘sh shahriga kelib, turg‘un bo‘lib qolgandi. Onasi Oftobxon ham asli Shahrixon tumanidan edi.
Shavkat Rahmonning otasi ham, onasi ham savdo ishlari bilan shug‘ullanib, erta ko‘klamdan to kech kuzga qadar Pomir tog‘i etaklaridagi Sarmo‘g‘ul yaylovlaridagi chorvadorlarni kerakli oziqovqat va uy-ro‘zg‘or buyumlari bilan ta’minlashar edi. Uydagi barcha yumushlar xayolchan, ammo tirishqoq, mehnatsevar to‘ng‘ich farzand Shavkatning zimmasida bo‘lardi.
Yoshlik va mehnat
O‘n uch yoshida ta’til chog‘i g‘isht zavodiga ishga kiradi. Tajribali ishchilardan g‘isht quyishni o‘rganib olgach, kelasi yili hovlidagi pastqam eski devorlarni buzib, o‘rniga oldida havoli ayvoni bo‘lgan ikki xonali uy quradi. Oradan o‘n yillar o‘tib, ayni shu uyga ayoli — Manzura kelin bo‘lib tushadi.
1966- yilda o‘rta maktabni a’lo baholarga bitirgan Shavkat oliy ma’lumot olishni istagani bois, Toshkent Davlat universitetining Filologiya fakultetiga ketma-ket ikki yil hujjat topshiradi. Imtihonlardan o‘tadi, lekin kerakli ballni to‘play olmaganligi uchun tanlovdan o‘tolmaydi.
O‘sh gazetasi va Moskva
Shavkat O‘sh viloyati gazetasida harf teruvchi, so‘ng xatoni to‘g‘rilovchi — musahhih bo‘lib ishlaydi. O‘sh gazetasida o‘sha paytlari nomi O‘zbekistonda ham ancha tanilib qolgan shoir, dilkash va samimiy inson Tursunboy Adashboyev xizmat qilardi. Shavkat Rahmon Tursunboy aka bilan tanishib, yozgan she’rlarini u kishiga ko‘rsatadi.
Matbuotda Moskvadagi Maksim Gorkiy nomidagi Adabiyot institutiga ijodiy tanlov e’lon qilinadi. Shavkat she’rlarini rus tiliga o‘zi tarjima qilib, Moskvadagi tanlovga jo‘natib yuboradi. Adabiyot instituti talabasi bo‘ladi. U yerda tengdoshlari Halima Xudoyberdiyeva, Murod Muhammad Do‘st, Sobit Madaliyev kabi o‘zbek adabiyotining bo‘lajak mashhur adiblari bilan yonma-yon saboq oladi.
Kitoblari va Lorka tarjimalari
Moskvadagi tahsilni tamomlagan Shavkat Rahmon Toshkentga keladi. U bir qator nashriyotlarda muharrirlik qiladi. Shu yillarda “Rangin lahzalar” (1978), “Yurak qirralari” (1981), “Ochiq kunlar” (1983), “Gullayotgan tosh” (1984), “Uyg‘oq tog‘lar” (1986), “Hulvo” (1988) singari she’riy kitoblarini chop ettiradi.
Sh. Rahmon 1979- yilda atoqli ispan shoiri Federiko Garsia Lorka she’rlaridan iborat kitobni rus tilidan o‘zbekchaga ag‘darib, “Saylanma” nomi bilan chop ettirdi. Mustaqil ravishda ispan tilini o‘rganib, 1986- yilda Ispaniyada ijodiy safarda bo‘ladi. 1989- yilda Lorkaning “Eng qayg‘uli shodlik” she’riy kitobi shu tariqa o‘zbek tilida nashr etiladi.
Shoirlik — jasorat; vafoti
1996- yilda shoirga “O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi” unvoni berildi. Uning e’tiqodi bo‘yicha “shoirlik – jasorat so‘zining tarjimasi” edi.
Nahot she’rlar aytdim / bo‘shliqqa qarab, / nahotki sovrildi olov so‘zlarim, / nahotki haq bo‘lsa, el-u yurt asli / quruq so‘zlar degan gumroh do‘stlarim?— Shavkat Rahmon
Zabardast shoir Shavkat Rahmon qisqa umr kechirdi. U 1996- yilning 2- oktabrida uzoq davom etgan og‘ir kasallikdan vafot etdi. U Toshkent shahridagi Yalang‘och qabristoniga dafn etilgan. Vafotidan so‘ng shoirning “Saylanma” kitobi (1997) nashr qilindi.
Tong ochar ko‘zlarin... / Turkiylar
Tong ochar ko‘zlarin erinib, / sevinchdan yig‘laydi qiyoqlar, / chechaklar jilmayar sevinib, / shamolda cho‘milar giyohlar.— Shavkat Rahmon, “Tong ochar ko‘zlarin...”
Yovga ters qaragan musulmon emas!— Shavkat Rahmon, “Turkiylar”
Jangda o‘lgan emas... / Baxt so‘zi
birorta bahodir o‘lganmas jangda, / qo‘rqoqlar o‘ldirgan bahodirlarni.— Shavkat Rahmon, “Jangda o‘lgan emas biror bahodir”
G‘am so‘zin elimdan avvalroq aytdim, / baxt so‘zin aytaman eldan keyinroq.— Shavkat Rahmon, “Baxt so‘zi”
Shavkat Rahmon she’rlari haqida
Shoirning “Tong ochar ko‘zlarin” she’rida tabiatning kishi ruhiyatida umidbaxshlik uyg‘otgan holati aks etgan. Chumoli – faqat ishlashni bilib, atrofdagi go‘zallik va ezgulikdan bexabar qolayotgan inson timsoli.
Shoirning “Turkiylar” she’rida esa shonli bobolarga munosib bo‘lolmagan turkiy xalqlarga xos illatlar ayovsiz fosh etiladi. Chunonchi, “yetkazib” so‘zini “yetkarib” shaklida ishlatadi. Bunda “z” tovushini “r” sonori bilan almashtirish qilinajak ishning zalvorini oshirganday bo‘ladi.
Bilimingizni sinang
Shoir Shavkat Rahmon qachon va qayerda dunyoga kelgan?
- 1950-yil 12-sentabrda Toshkent shahrida
- 1950-yil 12-sentabrda O‘sh shahrida
- 1951-yil 2-oktabrda O‘sh shahrida
- 1950-yil 2-oktabrda Shahrixon tumanida
To‘g‘ri javob: 1950-yil 12-sentabrda O‘sh shahrida. Shoir 1950-yil 12-sentabrda O‘sh shahrida tug‘ilgan.
Shavkat Rahmonning otasi Rahmonberdi asli qaysi hududdan bo‘lgan?
- O‘sh shahridagi Saroy mahallasidan
- Pomir tog‘i etagidagi Yalang‘och qishlog‘idan
- Shahrixon tumanidagi Saroy qishlog‘idan
- Shahrixon tumanidagi Sarmo‘g‘ul qishlog‘idan
To‘g‘ri javob: Shahrixon tumanidagi Saroy qishlog‘idan. Otasi Rahmonberdi asli Shahrixon tumanidagi Saroy qishlog‘idan edi.
Shavkat Rahmon o‘n uch yoshida ta’til chog‘i qayerga ishga kirgan?
- paxta tozalash zavodiga
- bosmaxonaga
- g‘isht zavodiga
- viloyat gazetasi tahririyatiga
To‘g‘ri javob: g‘isht zavodiga. O‘n uch yoshida ta’til paytida g‘isht zavodida ishlagan.
Shavkat g‘isht quyishni tajribali ishchilardan o‘rganib olgach, kelasi yili nima qilgan?
- hovlidagi eski devorlarni buzib, oldida havoli ayvoni bo‘lgan ikki xonali uy qurgan
- g‘isht zavodida usta bo‘lib, shaharda yangi mahalla qurdirgan
- Sarmo‘g‘ul yaylovida ota-onasiga do‘kon ochib bergan
- Pomir etaklaridagi yaylovda chorvadorlar uchun omborxona qurgan
To‘g‘ri javob: hovlidagi eski devorlarni buzib, oldida havoli ayvoni bo‘lgan ikki xonali uy qurgan. U eski uyni buzib, ikki xonali uy qurgan.
Shavkat Rahmon o‘rta maktabni a’lo baholarga qaysi yilda bitirgan?
- 1963-yilda
- 1968-yilda
- 1970-yilda
- 1966-yilda
To‘g‘ri javob: 1966-yilda. 1966-yilda o‘rta maktabni a’lo baholar bilan tugatgan.
Toshkent Davlat universitetining Filologiya fakultetiga ketma-ket ikki yil hujjat topshirgan Shavkat nima sababdan tanlovdan o‘tolmagan?
- imtihonlarning birortasidan ham o‘ta olmagan
- yoshi yetmagani uchun imtihonga qo‘yilmagan
- hujjatlari to‘liq bo‘lmagani uchun qabul qilinmagan
- imtihonlardan o‘tgan bo‘lsa-da, kerakli ballni to‘play olmagan
To‘g‘ri javob: imtihonlardan o‘tgan bo‘lsa-da, kerakli ballni to‘play olmagan. Imtihondan o‘tgan, biroq kerakli ball yetmagan.
Shavkat Rahmon O‘sh viloyati gazetasida avval harf teruvchi, so‘ng qaysi vazifada ishlagan?
- xatoni to‘g‘rilovchi – musahhih sifatida
- gazetaning fotomuxbiri sifatida
- gazetaning bosh muharriri sifatida
- adabiyot bo‘limi muharriri sifatida
To‘g‘ri javob: xatoni to‘g‘rilovchi – musahhih sifatida. Harf teruvchilikdan keyin musahhih (xatoni to‘g‘rilovchi) bo‘lgan.
O‘sh gazetasida xizmat qilgan, Shavkat Rahmon o‘z she’rlarini ko‘rsatgan tanilgan shoir kim?
- Tursunboy Adashboyev
- Sharof Boshbekov
- Murod Muhammad Do‘st
- Sobit Madaliyev
To‘g‘ri javob: Tursunboy Adashboyev. Shavkat she’rlarini O‘sh gazetasida ishlagan shoir Tursunboy Adashboyevga ko‘rsatgan.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash