XotirAI«O‘tkan kunlar»: Homid fitnasi, Otabek va qutidor qamalishi
Mavzular
Homid qo‘rboshiga arz qiladi
Qisqacha: Homid ismli marg‘ilonlik ustakor qo‘rboshining oldiga arz bilan kirdi. U Toshkanddagi Azizbek va Yusufbek hojining urug‘i Marg‘ilonga ham sochilganini aytib, Yusufbekning o‘g‘li Otabek va uning qayin otasi Mirzakarim qutidorni ayblab chaqdi. Majlis o‘rnini aytsa, pochchasi va jiyani Rahmat ham tushishini bilib, oldin yashirdi; qo‘rboshi baqirgach, o‘nga yaqin oltin berdi. Qo‘rboshi muloyim tortib, Otabek, Mirzakarim, Hasanali va Akram hoji nomlarini yozib oldi.
- Homid – marg‘ilonlik ustakor, qo‘rboshiga ayg‘oqchilik qilgan, Ziyo akaning qaynisi.
- Qo‘rboshi (Xoliqbek) – beklik saroyida xizmat qiluvchi, pora olgach Homidga mehribon bo‘lgan amaldor.
— Kechirish yo‘q!— qo‘rboshi, Homid majlis o‘rnini aytmaganda baqirib
Yormozor o‘rdasi va Ahmadxon
Qisqacha: «Qamoq» bobi: Yormozor mavzeidagi shahar qo‘rg‘oniga tiralgan o‘rda darvozasi oldida ikki qorovul turar, olma, o‘rik, nok va tut mevazori bor edi. Kech qo‘rboshi ikki yigiti bilan otlanib kelib, o‘rdaga kirdi. O‘rdaning ichkari qismida bek-hokim oilasi turardi. Qo‘rboshi zolda 15 yoshlar chamali Ahmadxonni palov yeb turganini ko‘rib, uning qo‘lidan osh yedi; so‘ng qushbegi Xoliqbekdan yurt tinchligini so‘radi.
- Ahmadxon – o‘n besh yoshlar chamali, qizil duxoba kiygan o‘g‘lon; qo‘rboshi uning qo‘lidan osh yeydi.
- Qushbegi – qirq besh yoshlar chamali, kimxob to‘n kiyib qilich osgan Marg‘ilon beki.
Qo‘rboshi qushbegiga xabar beradi
Qisqacha: Qushbegi o‘g‘rilar haqida so‘radi: bittasi tutilgan. Qo‘rboshi esa hukumatga qo‘rqinch bo‘ladigan «buzuqilar uyasi»ni topganini aytdi: Toshkanddagi Azizbek va Yusufbek isyon qilgan, Yusufbekning o‘g‘li Otabek Marg‘ilonga odam ko‘ndirgan. Otabek Mirzakarim qutidornikida turadi va bir necha kun ilgari qutidorning qiziga uylangan. Qushbegi ro‘yxatdagilarni keltirishni buyurdi; qo‘rboshi Otabek va qutidorni tutib keldi.
- O‘tabboy qushbegi – Marg‘ilon beki (muallif izohiga ko‘ra qipchoq beklaridan).
Qushbegi so‘roq qiladi
Qisqacha: Qushbegi Otabekdan Marg‘ilonga kelganiga qirq kun bo‘lganini, savdogarlik bilan kelganini va quli Hasanali saroyda mollarga qarashini bilib oldi. Otabek qutidorning qiziga sakkizinchi kun uylanganini «taqdir» deb aytdi. Birinchi majlis Ziyo shohichinikida bo‘lgan: Otabek, Ziyo, qutidor, Rahmat, Akram hoji, Hasanali va Homid; ikkinchisi qutidornikida, Homidsiz. Qamal sababli Toshkandga qayta olmaganini aytganda, qushbegi uni qora choponchi deb istehzo qildi.
— Otabek degan sizmi?— qushbegi, Otabekni so‘roq boshlaganda
Otabek o‘z maslagini aytadi
Qisqacha: Qushbegi Otabekni qipchoq dushmani Yusufbek hojining o‘g‘li deb, Marg‘ilon og‘aynilarini qipchoqlarga qarshi qo‘zg‘amoqchi deb ayblagach, Otabek buni tuhmat dedi. U o‘zlari na qipchoqlar, na shaharlik og‘aynilar tarafdori emasligini, otasi Azizbekka yaqin bo‘lib, uning ham xondan yuz o‘girganini aytdi. Qushbegi unga to‘la ishonmay, tekshirish uchun ikkalasini zindonga jo‘natdi va ertasi majlis qatnashchilarini ham olib kelishni buyurdi.
shuning uchun to haqiqat oshkor bo‘lg‘unchalik— qushbegi Otabek va qutidorni zindonga hukm qilganda
Najot istab Toshkandga
Qisqacha: «Najot istab Toshkandga» bobi: Otabek qamalgach, Kumushbibi, Oftob oyim va Hasanali qattiq qayg‘ura boshladi. Qutidor oilasida er kishi yo‘q, Kumushning tog‘asi Ahmadbek Qo‘qon yoki Xo‘jandda. Ziyo aka va Rahmat ham qo‘lga olingach, Hasanali ham qidirila boshlandi; saroyda bo‘lgani uchun u birinchi kun qamalmagan. Kumush va onasi uning ozod yurishini mahbuslarga foydali deb qamalishiga qarshi chiqdi.
- Kumushbibi – qutidorning qizi, Otabekning yangi kelini.
- Oftob oyim – qutidorning xotini, Kumushbibining onasi.
Bilimingizni sinang
Homid ayblagan Mirzakarim qutidor Otabekka kim bo‘lib tushadi?
- ustozi
- tog‘asi
- qayin otasi
- amakisi
To‘g‘ri javob: qayin otasi. Mirzakarim qutidor Otabekning qayin otasi.
Homid majlis o‘rnini aytsa, pochchasi bilan birga uning qaysi jiyani ham tushishini bilib, uni oldin yashirdi?
- Ahmadxon
- Hasanali
- Rahmat
- Akram hoji
To‘g‘ri javob: Rahmat. Homid pochchasi va jiyani Rahmat ham ish ichida qolishini bilgan.
Qo‘rboshi baqirgach, Homid unga qancha pul chiqarib berdi?
- yigirma beshta oltin
- besh oltin
- o‘nga yaqin oltin
- ellik oltin
To‘g‘ri javob: o‘nga yaqin oltin. Homid yonchig‘idan o‘nga yaqin oltin chiqardi.
Qo‘rboshining Homidga baqirib gapirishdan muloyim tortishiga nima sabab bo‘ldi?
- Rahmatning arz bilan kelgani
- Homid majlis o‘rnini ochib bergani
- Homidning ko‘z yoshi to‘kkani
- Homidning yonchiqdan chiqargan oltinlarini olgani
To‘g‘ri javob: Homidning yonchiqdan chiqargan oltinlarini olgani. Oltinlarni joylagach, qo‘rboshining ovozi va so‘zlari yumshadi.
«— Kechirish yo‘q!» so‘zlari «O‘tkan kunlar»da kimning tilidan aytiladi?
- Azizbekning
- Yusufbek hojining
- qushbegining
- qo‘rboshining
To‘g‘ri javob: qo‘rboshining. Majlis o‘rnini aytmayotgan Homidga qo‘rboshi shunday baqirgan.
Qo‘rboshi Homid aytgan ro‘yxatga Otabekning qaysi qulini ham yozib qo‘ydi?
- Akram hojini
- Hasanalini
- Ziyoni
- Rahmatni
To‘g‘ri javob: Hasanalini. Qo‘rboshi «Otabekning quli — Hasanali» deb yozdi.
Qo‘rboshi yozuvni bitirgach, ro‘yxatni qayerga tiqib qo‘ydi?
- yonchig‘iga
- qo‘yniga
- belbog‘iga
- etigining ichiga
To‘g‘ri javob: qo‘yniga. Qo‘rboshi yozuvni bitirib, qo‘yniga tiqdi.
Marg‘ilon beki o‘rdasining ichkari qismida kimlar turadi?
- mehmon savdogarlar
- bek–hokim oilasi
- qorovullar va mirshablar
- yuzboshilar
To‘g‘ri javob: bek–hokim oilasi. O‘rdaning ichkari qismida bek–hokim oilasi yashaydi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash