XotirAI«O‘tkan kunlar»: Toshkand inqilobi va Musulmonqul olgan maktub
Mavzular
Azizbekning soliq buyrug‘i
Qisqacha: Azizbek Yusufbek hojiga yetmish kunlik qamaldan xazina g‘ariblashganini aytib, ertadan yurtga o‘ttuz ikki tangadan soliq solishni buyuradi. Hoji yurt qamal azobini tortganini aytib qarshilik qiladi. Azizbek vahshiylarcha hayqirgach, hoji soliqni bugundanoq yig‘a boshlashini aytib o‘zini saqlaydi. Azizbek uni mukofotlab kimxob to‘n kiydirishni buyuradi. Hoji o‘rdadan chiqib, soliq haqida g‘azab bilan o‘zicha gapirib ketadi.
- Yusufbek hoji – Toshkandning obro‘li hojisi, Otabekning otasi; o‘g‘li qayg‘usida.
Xalq qo‘zg‘olonining boshlanishi
Qisqacha: Yusufbek hoji kimxob to‘nda Shayxantahur Zanjirligiga yetib xalqqa Azizbek soliqi haqida xitob qiladi. Eski Jo‘vada katta jamoat oldida ustidagi kimxobni ko‘rsatib istehzo qiladi. Xalq qizishib, Sebzor, Ko‘kcha va Beshyog‘och dahalariga xabar yuboriladi, do‘konlar yopilib, ko‘chalarga chiplar tashlanadi. Azizbek Rayimbek dotqoni ellik yigit bilan yuboradi, olomon bittasi miltiq otib ikki sipohni yiqitadi.
Uying kuysin, musulmonlar!— Yusufbek hoji – Zanjirliq guzarida xalqqa
- Rayimbek dotqo – Azizbekning dotqosi, sipohlar boshlig‘i.
Urush va Azizbekning qamalishi
Qisqacha: Kechki payt sipohlar bilan xalq o‘rtasida urush boshlanadi, sipohlar Baland masjid chipiga, so‘ng Xadra chipiga yetadi, Azizbek ham yordamga keladi. Kechasi Toshkand qon ichida, Yusufbek hoji Normuhammad qushbegiga chopar yuboradi. Ertasi Usta Mo‘minjon otgan o‘q Rayimbek dotqoni yiqitadi. Sipohlar qochadi, Azizbek o‘rdaga qamaladi va xalq o‘rdani o‘rab oladi. Azizbek tomga chiqib uzr so‘raydi, xalq rad qiladi.
— Ikki qayta aldanish yo‘q! Sendek itdan bizga qipchoq yaxshi!— Xalq – Azizbekning tavbasiga javoban
- Usta Mo‘minjon – Rayimbek dotqoni otgan miltiq ustasi.
Normuhammad qushbegi va Azizbekning oqibati
Qisqacha: Yusufbek hojining choparini Kirovchi yaqinida topgan Normuhammad qushbegi Toshkandga qaytadi va o‘rdaga qamalishning uchinchi kuni yetib keladi. Qipchoq sipohlari olomonga qo‘shilib o‘rdaga bosib kirib, Azizbekni ushlaydi. Qushbegi hojiga minnatdorchilik bildirib mansab va'da qiladi. Hoji Toshkand hokimligiga yomon odam qo‘yilmasligini va o‘g‘li ozod qilinishini so‘raydi. Qushbegi Hasanalini Qo‘qonga chopar qilib yuboradi. Azizbek otning chovig‘iga sudratiladi.
- Hasanali – Otabekning quli, chopar sifatida Qo‘qonga yuboriladi.
Qo‘qon o‘rdasi tasviri
Qisqacha: Xon o‘rdasi Qo‘qonning Xoda bozor deyilgan joyida edi. Darboza naqshli, qorovulxonada ikki navbatchi turadi. Zolda xonning vazir-vuzarolari o‘tiradi. Marmar taxtda o‘n sakkiz yoshlar chamali Xudoyorxon, uning o‘ng tomonida o‘rta yoshli qirg‘iz Musulmonqul o‘tirib arizalarni o‘qiydi.
- Xudoyor – Qo‘qonning yosh xoni, taxtda o‘tirgan.
- Musulmonqul – o‘rta yoshli qirg‘iz, Xudoyorning qaynotasi, ariza va maktublarni o‘qigan.
«Bir g‘aribi bechora» maktubi
Qisqacha: Musulmonqul Osh hokimi arizasini o‘qib, so‘ng ismsiz maktubni ochadi. Maktubda Toshkand isyoni boshliqlaridan Yusufbek hoji o‘g‘lini Marg‘ilonga yuborgani va maktub egasi buni Marg‘ilon hokimi O‘tabboyga bildirgani yoziladi. O‘tabboy Otabek va Mirzakarimni qamab, so‘ng pora evaziga ozod qilgani, xat egasini qo‘rboshi yordamida arang qutilgani aytiladi. Maktub «Bir g‘aribi bechora» imzosi bilan tugaydi.
- «Bir g‘aribi bechora» – ismi ko‘rsatilmagan maktub yozuvchisi (matnga ko‘ra).
Musulmonqul g‘azabi va buyrug‘i
Qisqacha: Musulmonqul tutoqib chilimni sindirgudek tortadi. Xudoyorga maktub mazmunini aytadi. Mirzani chaqirishni buyuradi, Azizbekni yoshligidan o‘stirganini va Toshkand hokimi qilganini eslab xafa bo‘ladi. Mirzaboshiga O‘tabboy qushbegiga xat yozib, Yusufbek hojining o‘g‘li Otabekni olib kelishini buyuradi. Xudoyor O‘tabboyni ablah deb ataydi.
Bilimingizni sinang
Azizbek Yusufbek hojiga yurtga ertadan qancha tangadan soliq solishni buyurdi?
- Qirq tangadan
- O‘n ikki tangadan
- Yigirma besh tangadan
- O‘ttuz ikki tangadan
To‘g‘ri javob: O‘ttuz ikki tangadan. Soliq o‘ttuz ikki tangadan belgilangan.
Azizbek hojiga jallod chaqirish o‘rniga nima kiydirishni buyurdi?
- Qora chopon
- Zarbof kamzul
- Kimxob to‘n
- Ipak salla
To‘g‘ri javob: Kimxob to‘n. Azizbek hojini kimxob to‘n bilan mukofotlagan.
Yusufbek hoji kimxob to‘nda qayerdagi guzarda xalqqa birinchi bo‘lib xitob qildi?
- Beshyog‘och guzarida
- Ko‘kcha guzarida
- Sebzor guzarida
- Shayxantahur Zanjirligida
To‘g‘ri javob: Shayxantahur Zanjirligida. Hoji Shayxantahurning Zanjirligiga yetib xalqqa murojaat qilgan.
Zanjirliq guzarida xalqqa «Uying kuysin, musulmonlar!» deb xitob qilgan kim?
- Usta Mo‘minjon
- Azizbek
- Yusufbek hoji
- Rayimbek dotqo
To‘g‘ri javob: Yusufbek hoji. Bu xitob Yusufbek hojiga tegishli.
Yusufbek hoji ustidagi kimxob to‘nni ko‘rsatib, Azizbek bilan mojaroni katta jamoatga qayerda so‘zladi?
- Eski Jo‘vada
- Qo‘qon bozorida
- Baland masjid yonida
- Xadra chipida
To‘g‘ri javob: Eski Jo‘vada. Eski Jo‘vada katta jamoat yig‘ilgan.
Zanjirliq xalqi qaysi uch dahaga xabarchi jo‘natdi?
- Sebzor, Xadra va Beshyog‘och
- Sebzor, Ko‘kcha va Zanjirliq
- Sebzor, Ko‘kcha va Beshyog‘och
- Eski Jo‘va, Ko‘kcha va Shayxantahur
To‘g‘ri javob: Sebzor, Ko‘kcha va Beshyog‘och. Xabarchilar Sebzor, Ko‘kcha va Beshyog‘ochga yuborilgan.
Azizbek shahar ahvolini bilish uchun Rayimbek dotqoni qancha yigit bilan yubordi?
- Ellik chog‘li yigit bilan
- Yuz yigit bilan
- O‘n yigit bilan
- Ikki yuz yigit bilan
To‘g‘ri javob: Ellik chog‘li yigit bilan. Dotqo ellik chamasi yigit bilan yuborilgan.
Azizbek yuborgan yigitlar olomon bilan to‘qnashganda dastlab nima bo‘ldi?
- Olomon o‘rdani o‘t qo‘ydi
- Rayimbek dotqo olomonga qo‘shildi
- Olomondan bittasi miltiq otib, ikki sipohni yiqitdi
- Sipohlar olomonni tarqatib yubordi
To‘g‘ri javob: Olomondan bittasi miltiq otib, ikki sipohni yiqitdi. Miltiq o‘qi bilan ikki sipoh yiqilgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash