XotirAI«O‘tkan kunlar»: Musulmonqul huzurida Otabek va ikkinchi bo‘lim
Mavzular
Musulmonqul va Otabboy qushbegi
Qisqacha: Arkoni davlat yig‘ilib, Xudoyor taxtiga mingan, Musulmonqul esa siyosat kursisiga o‘tirgan edi. Xudaychi Marg‘ilon hokimi O‘tabboy qushbegining kirishga izn so‘raganini aytdi. Musulmonqul uning yonida o‘n chog‘liq yarog‘liq yigit borligini bilib, ularni o‘rda ichkarisida ushlab turishni buyurdi. Qushbegi kirgach, Musulmonqul uni quchoqlab ko‘rishdi va xonning chap tomoniga o‘tqazdi.
- Musulmonqul – xon bo‘lmasa ham xonlikdan yuqori kuchga ega, siyosat kursisida o‘tirgan hukmdor.
- O‘tabboy – Marg‘ilon hokimi, qushbegi.
— 0 ‘g‘rilarning ikkisi qopqonga tushdi, xon!— Musulmonqul xonga, O‘tabboy kirishidan oldin
Toshkand ustidagi rejalar
Qisqacha: Musulmonqul Normuhammad qushbegi uch ming sipoh bilan yetmish kun Toshkandni qamab, ish chiqara olmay qaytganini aytdi. Sabab Azizbek va Yusufbek hojilarning qarshiligi edi. Musulmonqul Yusufbek hojining o‘g‘li Otabek Marg‘ilonda ekanini eshitgan va uni Azizbekni zahar bilan yo‘qotish uchun ishlatmoqchi edi.
- Normuhammad qushbegi – Musulmonqul Toshkand ustiga yuborgan qo‘mondon.
- Azizbek – Toshkand hokimi, Musulmonqulning dushmani.
Maktub va qushbegining tergovi
Qisqacha: O‘tabboy aytdi: Otabekni Azizbek tarafdori deb zindonga solgan, so‘ng uni va qayin otasi Mirzakarimni o‘lim jazosiga hukm qilgan. Dor ostida bir xotin Yusufbek hojining Otabekka yozgan maktubini keltirdi; u hojining Azizbekka qarshi ekanini ko‘rsatdi. Qushbegi Mirzakarimni ozod qilib, Otabekni kafilga berdi, shikoyatchi esa qochgan edi. Musulmonqul maktubni hiyla deb baholadi.
- Mirzakarim – Otabekning qayin otasi, marg‘ilonlik.
Otabek xon huzurida
Qisqacha: Otabek hudaychi orqasidan kirib xonga ta’zim qildi, Musulmonqulga iltifot qilmadi. Musulmonqul uni masxara qilib kim ekanini so‘radi. Otabek Yusufbek hoji o‘g‘li ekanini aytdi va javob berishdan bosh tortdi. Musulmonqul uning dadilligini ko‘rib jallodni chaqirdi, biroq shu on Toshkanddan chopar keldi.
- Hasanali – Yusufbek hoji xizmatkori, bu yerda Normuhammad qushbegining chopari sifatida keldi.
— Otabek Yusufbek hoji o‘g‘li.— Otabek, Musulmonqul kimligini so‘raganda
Normuhammadning nomasi
Qisqacha: Chopar Hasanali ekan; u Otabekni ko‘rib o‘zini uning ustiga tashladi. Musulmonqul Normuhammad qushbegi nomasini o‘qidi: Yusufbek hoji Toshkandda Azizbekka qarshi xalqni ko‘targan, Azizbek ushlangan, hoji mukofotga faqat Marg‘ilondagi o‘g‘lining ozod etilishini so‘ragan. Toshkand bekligiga Qo‘shdodqoni vaqtincha tayinlandi. Musulmonqul Otabekka ikkita zarrin to‘n kiydirdi, Otabek Marg‘ilong‘a, Hasanali Toshkandga jo‘nadi.
- Qo‘shdodqoni – Toshkand bekligiga vaqtincha tayinlangan shaxs.
— Ikkita zarrin to‘n keltir!— Musulmonqul hudaychiga, noma o‘qilgach
Ikkinchi bo‘lim: Toshkand yangi bek ostida
Qisqacha: Ikkinchi bo‘limda Azizbek Toshkanddan jo‘natilib, uning o‘rniga Qo‘qondan Normuhammad qushbegi bek bo‘lib keldi. Azizbekni tutib berish Yusufbek hojining qadrini oshirdi, lekin u mansabga intilmadi. Normuhammad hojining fikriga ma’nan hurmat qildi, zulm va soliqlar kamaydi, Toshkand xalqi erkin nafas oldi.
- Yusufbek hoji – Toshkandlik, qipchoqlar nazdida qadri oshgan, mansabga intilmagan kishi.
O‘zbek oyim va Otabekning arazi
Qisqacha: O‘zbek oyim Yusufbek hojining xotini, elli besh yoshlarda, o‘tkirligi bilan mashhur, Toshkand to‘ylari va azalarida to‘rga o‘tqaziladi, o‘rda xonimlari uni onaxon deb ehtirom qiladi. Otabek Marg‘ilondan uylanganini eshitib, u o‘g‘liga arazlab, kelganda salomiga alik olmadi. Otabek yana onasidan ruxsatsiz Marg‘ilong‘a jo‘nadi, O‘zbek oyim eriga qahr to‘kdi, Yusufbek hoji esa iljayib qo‘ya qoldi.
- O‘zbek oyim – Yusufbek hojining xotini, Otabekning onasi.
- Oybodoq – Hasanalining xotini; Hanifa – cho‘ri qiz.
Bilimingizni sinang
Musulmonqul «O‘tkan kunlar»da qanday mavqe egallagan edi?
- Xon Xudoyorning tarjimoni bo‘lgan
- Marg‘ilon hokimi vazifasini bajargan
- Qo‘qon qo‘shinining sarkardasi bo‘lgan
- Xon bo‘lmasa ham xonlikdan yuqori kuch bilan siyosat kursisida o‘tirgan
To‘g‘ri javob: Xon bo‘lmasa ham xonlikdan yuqori kuch bilan siyosat kursisida o‘tirgan. Xudoyor taxtda, Musulmonqul esa siyosat kursisida o‘tirgan.
Musulmonqulning fikricha, Normuhammad qushbegining Toshkanddagi yurishi nima sababdan muvaffaqiyatsiz bo‘ldi?
- Xonning yordam bermagani tufayli
- Qushbegining sipohlari kam bo‘lgani tufayli
- Azizbek va Yusufbek hojilarning qarshiligi tufayli
- Toshkandda qahatchilik bo‘lgani tufayli
To‘g‘ri javob: Azizbek va Yusufbek hojilarning qarshiligi tufayli. Sabab Azizbek va Yusufbek hojining qarshiligi bo‘lgan.
Musulmonqul Otabekni qanday maqsadda ishlatmoqchi edi?
- Qutidorni Qo‘qonga chaqirish uchun
- Yusufbek hojini xonga bo‘ysundirish uchun
- O‘tabboyni lavozimidan olish uchun
- Azizbekni zahar yoki boshqa yo‘l bilan yo‘qotish uchun
To‘g‘ri javob: Azizbekni zahar yoki boshqa yo‘l bilan yo‘qotish uchun. U Otabekni Azizbekni yo‘qotishda ishlatmoqchi bo‘lgan.
O‘tabboy qushbegi Otabek bilan birga o‘lim jazosiga hukm qilgan Mirzakarim Otabekning kimi edi?
- Ustozi
- Amakisi
- Qayin otasi
- Do‘sti
To‘g‘ri javob: Qayin otasi. Mirzakarim Otabekning qayin otasi bo‘lib, marg‘ilonlik edi.
O‘tabboy qushbegining so‘zlariga ko‘ra, Otabek va uning qayin otasi qancha kun ilgari qamalgan edi?
- Qirq kun
- Bir oy
- Ikki hafta
- Yigirma besh kun
To‘g‘ri javob: Yigirma besh kun. Qamash yigirma besh kun avval bo‘lgan.
Dor ostida bir xotin keltirgan Yusufbek hoji maktubi O‘tabboyga nimani anglatdi?
- Hojining Azizbekka butunlay qarshi ekanini
- Qutidorning aybdor ekanini
- Hojining Azizbek tarafdori ekanini
- Otabekning qochmoqchi ekanini
To‘g‘ri javob: Hojining Azizbekka butunlay qarshi ekanini. Maktub hojining Azizbekka qarshiligini ko‘rsatgan.
O‘tabboy Mirzakarimni ozod qilgach, Otabekni nima qildi?
- Zindonda qoldirdi
- Qo‘qonga jo‘natdi
- Jallodga topshirdi
- Tergov tugaguncha kafilga berdi
To‘g‘ri javob: Tergov tugaguncha kafilga berdi. Otabek kafilga berilgan.
Otabek ustidan shikoyat qilgan kishi O‘tabboy uni yuzlashtirmoqchi bo‘lganda nima qildi?
- Iqror bo‘ldi
- Xonga arz qildi
- Qasam ichdi
- Qochib ketdi
To‘g‘ri javob: Qochib ketdi. Shikoyatchi qochgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash