XotirAI«O‘tkan kunlar»: Toshkanddan uylanish orzusi va Kumushning kulgusi
Mavzular
O‘zbek oyim va qiz izlash
Qisqacha: Otabek Marg'ilonga qatnashni davom ettirdi, O‘zbek oyim esa uni qarg‘adi. Bir yil chamasi o‘tib, O‘zbek oyim eri Yusufbek hojiga Otabekni Toshkanddan uylantirishni taklif qildi, hoji «Turatur-chi» deb bo‘sh keldi. O‘zbek oyim Hasanalini aravaga qo‘shdirib qiz ko‘rishga chiqdi. Yettinchi martada Olim ponsadning qizi yoqdi. Hoji «o‘g‘ling ko‘nmasa men zo‘rlamayman» dedi.
- Olim ponsad – Toshkandlik, qizi O‘zbek oyimga yoqqan aslzoda.
— Turatur-chi...— Yusufbek hoji, O‘zbek oyim Toshkanddan kelin izlashni so‘raganda
Unashuv va Otabekning qaytishi
Qisqacha: Hoji «va’da beraman, ammo san unashmay tur» dedi, lekin O‘zbek oyim Olim ponsadnikiga yana borib, qudachalardek qarshi olindi va «Faqat ish Otabekning kelishiga qoldi» dedi. Hoji buni eshitib unga aql bitmaganini aytdi. Bir oy kechikib Otabek qaytdi va onasi achimsiq so‘zlarini tugatganidan taklif bo‘lishini sezdi. Bir kun mehmonxonada ota-o‘g‘il o‘tirganda O‘zbek oyim kirib, hojiga imladi.
Mehmonxonadagi tortishuv
Qisqacha: Hoji o‘g‘liga «saning ustingdan bir ish qilib qo‘ydiq» dedi va O‘zbek oyim Olim ponsadboshining qiziga unashganini aytdi. Otabek bir martaba uylanganini eslatdi; hoji Marg‘ilon qayin otasi qizini Toshkandga yubormasligini aytdi. O‘zbek oyim Otabekni marg‘ilonlikni xotin hisoblagani uchun koyidi va «andi»ni lo‘li deb tushuntirdi; hoji bilan Otabek kuldi. Hoji o‘g‘lini Marg‘ilondagi qudalarni kamsitmasligini aytib, ota-ona orzusiga haq berishini so‘radi.
- Kumushbibi – Otabekning Marg‘ilondagi xotini (matnda «andi» deb haqoratlangan).
— Qoshliq, ko‘zlik bir andi!— O‘zbek oyim, Otabekning Marg‘ilondagi xotini haqida
Otabekning sharti
Qisqacha: Otabek ota-ona orzusini bajarishga tayyorligini, ammo bechora keliniga jabr qilmasligini aytdi va «meni bir jonsiz haykal o‘rnida tasavvur qilingiz» dedi. Hoji onasining ishonib qo‘yganini aytdi. Otabek jonsiz haykal bo‘lib rizolik berdi, sharti: to‘ydan oldin Marg‘ilonga borib kelish va ularga aytib o‘tish. O‘zbek oyim bu shartga ko‘ndi.
Marg‘ilon yo‘li va Kumushning arazi
Qisqacha: Otabek Marg‘ilon yo‘liga og‘ir ko‘ngil bilan chiqdi: sovg‘asi endi kundash xabari edi. Ko‘klam qirlari, qushlar va qaldirg‘och uni yupatdi. Dehqonning «Ikki yomi ajratuvchi bu falakning gardishi!» ashulasi uni yig‘latdi. U Marg‘ilonga oltinchi qo‘nishda yetdi. Kumush ayvonda kutib o‘tirib, Otabekni ko‘rgach ichkariga burilib ketdi. Oftob oyim Otabekni kutib oldi.
- Oftob oyim – Kumushbibining onasi, Otabekning qaynonasi.
- To‘ybeka – Kumushning singlisi/qarindoshi, Otabek qo‘lidagi xurjinni olgan qiz.
Bir kulib boqish
Qisqacha: Oftob oyim Kumushni chiqishga undadi: Kumush eshitmaganga solindi. Oftob oyim shivirlab «arazlab ketib qolsa nima qilasan?» dedi. Kumush ayvon toqchasidan piyola olgandek bo‘lib Otabekka yer ostidan kulib boqdi. Bu kulgi Otabekni to‘liq o‘zgartirdi: «Toshkandlariga ham bormayman» deb ahd qildi. O‘n besh kundan keyin Kumushga Toshkandga bormayman, dedi.
- Kumushbibi – kundash xabaridan arazlagan, kulib boqishi bilan Otabekni o‘ziga qaytargan yosh xotin.
— Chindan-chindan: mundan so‘ng Toshkand bor-— Otabek, Kumushga o‘n besh kundan keyin
Mirzakarimga kelgan xat
Qisqacha: Yigirmanchi kuni Otabek yo‘qligida qutidor Mirzakarim xotini Oftob oyimni mehmonxonaga chaqirib, Toshkanddan kelgan xatni o‘qib berdi. Xatda Yusufbek hoji Otabekdan o‘zga farzandi yo‘qligini, ikkinchi nikohga ruxsat so‘rab, kelin Kumushga bildirilmasligini yozgan; xat 1265-yil savr oyida yozilgan. Oftob oyim hayratda qotdi va «Qizim ustiga kundash?!» dedi.
- Mirzakarim (qutidor) – Kumushbibining otasi, Oftob oyimning eri.
— Qizim ustiga kundash?!— Oftob oyim, xatni eshitgach
Bilimingizni sinang
«O‘tkan kunlar»da Otabek Marg‘ilonga necha marta qatnagach, Yusufbek hojida ham o‘zgarish ko‘rila boshladi?
- Yetti-sakkiz marta
- O‘n-o‘n ikki marta
- Ikki-uch marta
- To‘rt-besh marta
To‘g‘ri javob: Yetti-sakkiz marta. Otabekning Marg‘ilonga qatnashi yetti-sakkizga yetgach, O‘zbek oyimdan keyin hojida ham o‘zgarish boshlandi.
Toshkanddan Otabekni uylantirish haqidagi taklifga «— Turatur-chi...» deb javob bergan qahramon kim?
- Yusufbek hoji
- Mirzakarim qutidor
- O‘zbek oyim
- Olim ponsad
To‘g‘ri javob: Yusufbek hoji. O‘zbek oyimning taklifiga hoji «Turatur-chi...» deb bo‘sh kelgan.
O‘zbek oyim Toshkandda Otabekka kelin tanlash uchun arava qo‘shdirib, qayerlarga chiqdi?
- Toshkand atrofidagi qishloqlarga
- Shaharning to‘rt tomoniga
- Faqat shaharning bir mahallasiga
- Qo‘shni shaharlarga
To‘g‘ri javob: Shaharning to‘rt tomoniga. U arava qo‘shdirib shaharning to‘rt tomoniga qiz ko‘rishga chiqdi.
O‘zbek oyim Toshkandda qiz ko‘rishga yettinchi martaba chiqqanida kimning qizi uning ko‘ngliga yoqdi?
- Hasanalining qizi
- Olim ponsadning qizi
- Mirzakarimning qizi
- Yusufbek hojining qizi
To‘g‘ri javob: Olim ponsadning qizi. Yettinchi martaba Olim ponsadning qizi yoqib, O‘zbek oyim hojiga arz qildi.
O‘zbek oyim nima uchun Otabekni Toshkanddan uylantirishni xohladi?
- Olim ponsadning boyligiga ega bo‘lish uchun
- Kumushning onasi bilan til topishish uchun
- Hoji Otabekning Toshkandda yashashini talab qilgani uchun
- Otabekni Marg‘ilonga yugurishdan to‘xtatib, boshini bog‘lash uchun
To‘g‘ri javob: Otabekni Marg‘ilonga yugurishdan to‘xtatib, boshini bog‘lash uchun. O‘zbek oyim Otabek Toshkanddan uylansa, Marg‘ilonga yugurishidan qutulish mumkin deb hisobladi.
Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Yusufbek hoji O‘zbek oyimga Otabek ko‘nmasa o‘zi zo‘rlamasligini aytdi. II. Hoji va’da berdi, lekin O‘zbek oyim unashmay turishini shart qildi. III. Otabek Toshkandga ikki oylab kechikib qaytib keldi.
- I va II
- II va III
- I va III
- I, II va III
To‘g‘ri javob: I va II. Otabek Toshkandga bir oylab kechikkandan so‘ng qaytgan; III hukm noto‘g‘ri.
O‘zbek oyim Olim ponsadnikida «so‘zni bir joyga qo‘ydiq» deb, ish faqat nimaga qolganini aytdi?
- Otabekning kelishiga
- Hojining Toshkandga kelishiga
- Qutidorning roziligiga
- To‘y kunini belgilashga
To‘g‘ri javob: Otabekning kelishiga. Ish faqat Otabekning kelishiga qolgan edi.
Otabek Toshkandga qancha kechikkandan so‘ng qaytib keldi?
- Bir hafta
- Yarim yil
- Ikki hafta
- Bir oy
To‘g‘ri javob: Bir oy. Otabek bir oylab kechikkandan so‘ng qaytib keldi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash