XotirAI«Kecha va kunduz»: Qumariq machitidagi to‘polon
Mavzular
Mehmon va Hakimjon suhbati
Qisqacha: Mingboshi Germon bilan urush haqidagi gapni kulib so‘zlaydi: butun qishloqni yig‘ib, qo‘liga beshotar berib urushga jo‘natmoqchi, shunda qishloq bezorilardan qutuladi. Mehmon uni maqtaydi. Kechasi mehmon Hakimjonga ilmsizlik va amaldorlardan shikoyat qilib gapiradi. Shu suhbatdan keyin Hakimjonning hamma narsaga qarashi o‘zgaradi.
- Hakimjon – mingboshining mirzasi; mehmon suhbatidan keyin mingboshiga ixlossiz qaray boshlaydi.
- Mehmon (Hasanov) – mingboshiga aytilgan gaplarni Hakimjonga tushuntirgan, o‘tkir fikrli odam.
Mingboshining yigit yollashi
Qisqacha: Mehmonning yigitlar haqidagi fikri mingboshiga ham ta‘sir qiladi. U yotib o‘ylaydi va o‘rus hukumati musulmonga yarog‘ bermasligiga ishonadi. Ertasiga yetti navqiron yigitni mirshablikka oladi, otga mindiradi, ov miltiqlari topib beradi va o‘zi yo‘lga chiqadi.
Qumariqda imom xavotiri
Qisqacha: Mingboshi yettita yigiti bilan Qumariqqa kelib, hech kimga bildirmay masjidga tushadi va imom-domlani chaqirtiradi. Yosh imom nega chaqirilganini bilmay xavotirga tushadi va o‘tgan gunohlarini eslaydi: mudarris o‘g‘illariga tegishgan, Sadriddin boy bilan vaqf yeri, yangicha maktab ochgan Toshkentlik no‘g‘oy domla bilan bahs.
- Imom-domla – Qumariq machitining yosh imomi, yaqinda uylangan.
- No‘g‘oy domla – Toshkentlik jadid, yangicha maktab ochgan; maktabni Abdisamat mingboshi ochib bergan.
Guzardagi gap-so‘z
Qisqacha: Mingboshi imom bilan ikki og‘iz gaplashib, darrov daryo tomonga jo‘nab ketadi. Guzar odamlari hayron bo‘lib savol beradi. Imom mingboshi faqat yurtning omonligini so‘radi, deydi. Ko‘prik boshida Umaraliboy imomdan so‘raydi; imom mingboshi jamoatning namozga yurishini so‘raganini aytadi. Uch kundan keyin juma namoziga juda ko‘p odam yig‘iladi.
- Kal Hasan (Hasanboy) – guzarda o‘tiruvchi hazilkash odam.
- Umaraliboy – Qumariqning boyi, mingboshini benamoz deb kuladi.
Juma va‘zi va janjal
Qisqacha: Imom jumadan so‘ng mingboshi topshirig‘iga ko‘ra va‘z aytadi: boylar, benamozlar va ichkilikbozlarni so‘kadi. Umaraliboy imomni maqtab, mingboshi Akbaralini benamoz deb so‘kadi. Yodgorxo‘ja bilan Umaraliboy sudxo‘rlik va xotinbozlikda ayblanadi. Mushtlashuv boshlanadi, amin to‘pponchadan o‘q uzadi, lekin uning qo‘liga mushtlab to‘pponchani tushirib yuborishadi. Qishloq isyon holatiga tushadi.
- Yodgorxo‘ja – sudxo‘rlikda ayblangan boy (Yodgor echki).
- Amin – to‘pponcha bilan tinchlantirmoqchi bo‘ladi, ammo u qo‘lidan tushib ketadi.
Zebi taqdirga tan beradi
Qisqacha: Mingboshi Qumariqdagi buyruq ijrosini kutib, aminlarga yana eslatadi. Hamma jim qoladi, u mirzaga farmoyish yozdirib yigitlarni yuboradi. Uyda Sultonxon kechasi mingboshining ixtiyoriga topshirgan; Zebi esa otasining qarg‘ishi va onasining ko‘z yoshi tufayli taqdirga tan beradi. Bir kecha dutor chalib, so‘ng mingboshining quchog‘iga kiradi, ertasi kuni kundoshlar uni qahqaha bilan olqishlaydi.
- Zebi – mingboshining yosh to‘rtinchi xotini, dutor chaluvchi, otasi Razzoq so‘fi.
- Sultonxon – shahar bulbuli, dutor chaluvchi qo‘shiqchi; mirza (Hakimjon) bilan yaqin.
Qumariqdan birinchi xabar
Qisqacha: Mingboshi yigitlarni aminlarga jo‘natgach, xotinlariga tegishib o‘tadi va Zebining uyiga kiradi. Zebi tashqarida edi, onasi shaharga qaytib ketgan. Dutor chalayotganda tashqaridan Qumariq masjididagi to‘polon haqida birinchi xabar keladi. Yarim soatda mingboshi olti yigit bilan Qumariqqa ot qo‘yadi; xabarchi ellikboshi Qosim laylak edi.
- Qosim laylak – machitdan qochgan ellikboshi, to‘polon xabarini olib kelgan.
- Xadichaxon – mingboshining katta xotinlaridan biri.
Bilimingizni sinang
Mingboshi Germon bilan urush haqidagi gapni kulib so‘zlab, qishloq odamlarini urushga qanday jo‘natmoqchi ekanini aytadi?
- Pul to‘lab, boshqa yurtdan odam yollamoqchi
- Faqat boylarning o‘g‘illarini jo‘natmoqchi
- Butun qishloqni yig‘ib, beshotar berib jo‘natmoqchi
- Mirshablarni urushga yubormoqchi
To‘g‘ri javob: Butun qishloqni yig‘ib, beshotar berib jo‘natmoqchi. Qishloqni yig‘ib, beshotar berib Germonga jo‘natmoqchi.
Mehmon tunda Hakimjonga qaysi fojia haqida gapirdi?
- Savodsizlar ko‘pligi haqida
- Maktablar yopilgani haqida
- Do‘st bilan dushmanni ajrata olmaslik haqida
- Soliqlar og‘irligi haqida
To‘g‘ri javob: Do‘st bilan dushmanni ajrata olmaslik haqida. Do‘st bilan dushmanni ajrata olmaslik fojia deyiladi.
Mehmon bilan uzoq suhbatdan keyin Hakimjonda nima o‘zgardi?
- Hamma narsaga qarashi boshqacha bo‘lib qoldi
- Mingboshiga ixlosi yanada ortdi
- Kitob o‘qishni tashlab qo‘ydi
- Shahardan ketishga qaror qildi
To‘g‘ri javob: Hamma narsaga qarashi boshqacha bo‘lib qoldi. Hakimjonning hamma narsaga qarashi boshqacha bo‘ldi.
Mehmon kechasi Hakimjon bilan uzoq gaplashib, nimalardan shikoyat qildi?
- Imomlarning ko‘pligidan
- Savdogarlar narxidan
- Dehqonlarning dangasaligidan
- Amaldorlar, hukumat va idora usullaridan
To‘g‘ri javob: Amaldorlar, hukumat va idora usullaridan. Mehmon amaldorlar va idora usullaridan shikoyat qildi.
Hakimjon Miryoqubning qaysi fazilatlarini yodiga olib, u haq yo‘lni topsa noyob odam bo‘ladi deb o‘ylaydi?
- Kuchliligi va jasurligini
- Ishbilarmonligi, epchilligi, ziyrakligini
- Dindorligi va sabrini
- Boyligi va olijanobligini
To‘g‘ri javob: Ishbilarmonligi, epchilligi, ziyrakligini. Hakimjon Miryoqubning ishbilarmonligini eslaydi.
Mingboshi yigitlar masalasida mehmon Hasanovning fikriga nima uchun qarshi chiqmaydi?
- Hakimjon so‘ragani uchun
- Charchaganini sezgani uchun
- Uning fikrini to‘g‘ri deb bilgani uchun
- Undan bir oz qo‘rqqani uchun
To‘g‘ri javob: Undan bir oz qo‘rqqani uchun. Mingboshi Hasanovdan bir oz qo‘rqardi.
Mehmonning gapidan keyin mingboshi yotib o‘ylab, qaysi fikrga ishonadi?
- Germon urushga kirmasligiga
- Rus podshosi musulmonga ko‘p yarog‘ berishiga
- Yigitlar ko‘ngilli yozilishiga
- O‘rus hukumati musulmonga yaxshi yarog‘ bermasligiga
To‘g‘ri javob: O‘rus hukumati musulmonga yaxshi yarog‘ bermasligiga. Mingboshi o‘rus musulmonga yaxshi beshotar bermaydi deb ishondi.
Mingboshi Qumariqqa yo‘lga chiqayotganda o‘zi qanday kiyingan?
- Mirshab libosida, yalang boshli
- Soldat kiyimida, qilichli
- Oddiy to‘n kiyib, tuya mingan
- Zar choponini kiyib, tilla kamarini bog‘lagan
To‘g‘ri javob: Zar choponini kiyib, tilla kamarini bog‘lagan. Mingboshi zar chopon kiyib, tilla kamar bog‘laydi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash