XotirAI«Kecha va kunduz»: Qumariq isyoni va Yodgorxo‘ja
Mavzular
Yo‘lda Qosim laylak shikoyati
Qisqacha: Mingboshi yo‘lda Qosim laylakni tinglaydi. Qosim laylak Umaraliboy va Yodgorxo‘ja pattalik soliqni hammadan kech to‘lashini, pattasiz soliqlarni to‘lamasligini, ariq suvi va yerlarni o‘z qo‘llarida tutishini aytib shikoyat qiladi. Ularning mingboshiga til tekkizganini ham yetkazadi.
- Qosim laylak – ellikboshi, boylardan dilgir; mingboshiga voqeani yetkazuvchi.
Guzarda dehqonlar arzi
Qisqacha: Mingboshi Qumariq guzarida so‘roq boshlaydi. Qosim laylak gapirmaydi, dehqonlar gapiradi: xotintaloq deb so‘kilgan, boylar sudga pul berib yerlarni tortib olgan, hammasi chorakor bo‘lgan, qarzdan chiqolmaydi. Umar amin kelib boylardan biri behush, biri qo‘li singan, uchinchisi yashiringan deydi. Mingboshi olomonni tarqatadi.
- Umar amin – to‘pponchasini yo‘qotib, so‘ng topib olgan amin.
Yodgorxo‘ja qamaladi
Qisqacha: Mingboshi masjid ayvonida maslahat qilayotganida Yodgorxo‘ja kirib shovqin soladi, aminni xotintaloq deydi va mingboshini bosmachilar boshlig‘i deb ayblaydi. Mingboshi uni qamashni buyuradi. Yigitlar Yodgorxo‘jani so‘fining hujrasiga solib qulflaydi. Mingboshi aminga yurt ham, boylar ham tinchidi, deydi va qishlog‘iga qaytadi.
Olib bor bachchag'arni! Qamab qo'y!— Mingboshi Yodgorxo‘jani qamashni buyurganda
Qaytish yo‘lidagi o‘ylar
Qisqacha: Mingboshi qorong‘i tushganda yigitlari bilan qaytadi, yigitlar ashula aytadi. U Qumariqdagi ishdan mamnun emas: boy qamoqdan chiqib unga yomon osilishidan qo‘rqadi. Shu topda Miryoqub bo‘lsa maslahat berardi, deb afsuslanadi va Miryoqubsiz hech narsaga yaramasligini birinchi marta tan oladi. Hakimjondan maslahat so‘ramoqchi bo‘ladi.
- Miryoqub – mingboshining maslahatchisi, Hakimjonning akasi; hozir Qrimda.
Hakimjon bilan tungi gap
Qisqacha: Mingboshi qishlog‘iga el uyquga yotganda yetib keladi, ikki yigitga Yodgorxo‘jani bo‘shatishga farmon beradi. Hakimjon chakki qilgansiz deydi; mingboshi yo‘q deb jahl qiladi, mirzani uyiga yuboradi. Mirza o‘z uyida Sultonxonni tinchlantiradi. Mingboshi yarim kechada go‘sht qovurtirib, aroq ichadi va uxlaydi.
Qor kechasi va Miryoqub xati
Qisqacha: Kechasi bir qarich qor tushadi. Mingboshi aroqdan boshi og‘rib uyg‘onadi, Zebini turtib aroq so‘raydi, ichadi va yana uxlaydi. Soat o‘n birda Hakimjon Miryoqubdan xat borligini aytadi. Xatda Qrimning tog‘lari ta‘riflangan, nozik ish chiqsa Zunnunboy orqali noyib to‘raning og‘achalariga aytish tavsiya qilingan. Mingboshi telegramma yuborishni buyuradi. Xat boshidagi jadidcha so‘zlardan jahli chiqadi.
- Zunnunboy – Miryoqub xatida nozik ishlarda noyib to‘raning og‘achalariga yetkazuvchi deb tilga olingan odam.
Mamaturdi voqeasi
Qisqacha: Yangi yigit Qumariqdan chopib kelib yomon xabar beradi. Yodgorxo‘janing ikki o‘g‘li va Umaraliboyning o‘g‘li Mamaturdini o‘ldirmoqchi bo‘ladi. Mamaturdi yigitlar bilan to‘planadi; boyvachcha uni otib yelkasidan yaralaydi. Pakana To‘xtash boyvachchaning qo‘liga tayoq uradi, to‘ntarishda boyvachchalardan biri o‘ladi. Mingboshining yigiti boy bolalarini hujradan uzoqlashtiradi; Yodgorxo‘ja bo‘shatiladi.
- Mamaturdi – Umaraliboyga yigirma yil qarol bo‘lgan odam, kaltaklovchilar boshlig‘i hisoblangan.
- Pakana To‘xtash – Mamaturdi tarafidagi yigit, boyvachchaning qo‘liga tayoq urgan.
Bilimingizni sinang
Qosim laylak Umaraliboy bilan Yodgorxo‘ja qaysi soliqni hammadan kech to‘lashini mingboshiga aytadi?
- chorak solig‘i
- xiroj
- pattalik soliq
- zakot
To‘g‘ri javob: pattalik soliq. Ular pattalik soliqni hammadan kech to‘laydi.
Qosim laylakning aytishicha, ikkala boy nimani o‘z qo‘llarida tutadi?
- Soliq daftarlarini
- Mingboshining yigitlarini
- Masjid vaqfini
- Ariq suvi va yerlarni
To‘g‘ri javob: Ariq suvi va yerlarni. Ariq suvi va yer boylar qo‘lida.
Mingboshi Qosim laylakning shikoyatini tinglab, uni qanday rag‘batlantiradi?
- Uni darhol amin qilib tayinlaydi
- Maoshini ikki barobar oshirishni va’da qiladi
- Podsholikka shunday xizmat qilsang, martabang oshadi deydi
- Unga zar chopon in’om qiladi
To‘g‘ri javob: Podsholikka shunday xizmat qilsang, martabang oshadi deydi. Mingboshi laylakni maqtab, martaba va’da qiladi.
Qumariq guzarida mingboshi qayerga chiqib o‘tiradi?
- O‘ng tomondagi ozodaroq samovarga
- Hovuz bo‘yidagi tutzor tagiga
- Imomning hujrasiga
- Masjid ayvoniga
To‘g‘ri javob: O‘ng tomondagi ozodaroq samovarga. Mingboshi ozodaroq samovarga chiqadi.
Mingboshi Qosim laylakka gapirishni buyurganda, laylak qanday javob qaytaradi?
- Boylardan qo‘rqishini bildiradi
- Yurt o‘zi gapirsin, deydi
- Hakimjondan so‘rashni maslahat beradi
- Hech narsa bilmasligini aytadi
To‘g‘ri javob: Yurt o‘zi gapirsin, deydi. Laylak podshoning odami ekanini, yurt o‘zi gapirishini aytadi.
Dehqonlar jonidan to‘yganini aytib, podsholik urushga chaqirsa nima qilishlarini bildiradi?
- Hammasi qochib ketadi
- Boylar o‘rniga o‘zlari jo‘naydi
- Hammasi ketishga tayyor
- Faqat yoshlar ketadi
To‘g‘ri javob: Hammasi ketishga tayyor. Dehqonlar chaqirilsa hammasi ketishini aytadi.
Mingboshi Qumariq voqeasi tafsilotini kim orqali batafsil bilib oladi?
- Umar amin orqali
- Qosim laylak orqali
- Kal Hasan orqali
- imom-domla orqali
To‘g‘ri javob: imom-domla orqali. Mingboshi imomni topdirib, batafsil ma’lumot oldi.
Mingboshi, ikki ellikboshi va amin masjid ayvonida maslahatlashayotganda ularning oldiga tashqaridan kim kirib keladi?
- Qosim laylak
- Umar amin
- Yodgorxo‘ja
- Mamaturdi
To‘g‘ri javob: Yodgorxo‘ja. Tashqaridan Yodgorxo‘ja kirib keldi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash