XotirAI«Kecha va kunduz»: Mingboshining zaharlanib o‘lishi va sud
Mavzular
Mingboshi gangib qoldi
Qisqacha: Qumariq voqeasidan keyin yangi yigitlar bilan kelgan mingboshi bir yigitni kaltaklatadi, qishloqning amini va ellikboshilari esa uylariga berkinib oladi. Mingboshi gangib qoladi: bir tomonda haqli xalq, ikkinchi tomonda pulli boylar. Boylar arizalar yozib, uni yemay qo‘ymasligini o‘ylab, Miryoqubni qo‘msaydi va ikkala boyni o‘ldirib yuborishsa yaxshi bo‘lardi, deydi. Kechqurun Zebining yonida aroq ichib, qo‘shiq aytadi.
- Mingboshi (Akbarali) – qishloq boshlig‘i, Qumariq to‘polonidan keyin boylar va xalq orasida qolgan qari amaldor.
- Miryoqub – mingboshining tayanchi bo‘lgan, u yo‘qligida mingboshi uni qo‘msaydi.
Poshshaxonning o‘ylari
Qisqacha: Poshshaxon Zebining Sultonxon o‘rnini egallaganini va mingboshi butun davlatini Zebiga qoldirishini o‘ylab iztirob chekadi. Miryoqub ham shu meros uchun Poshshaxonni sevgan, endi esa o‘ris xotin bilan ketgan. Sultonxon esa beparvo, Zebi bilan o‘rtoq bo‘lib qolgan. Poshshaxon qaror qiladi: bir o‘q bilan ikki qushni ag‘darish kerak.
- Poshshaxon – mingboshining xotinlaridan biri, o‘tkir aqlli, hasadgo‘y va xavfli juvon.
- Zebixon – mingboshining yosh, yangi xotini.
- Sultonxon – mingboshining boshqa xotini, endi beparvo va Zebi bilan do‘st.
Zahar choynakka quyildi
Qisqacha: Baqqoldan yashirincha olingan kuchala kun bo‘yi dekchada qaynatiladi. Mingboshi shaharga ketgan, uch xotini baqqol Dadaboyning uyiga ziyofatga chiqqan. Yolg‘iz qolgan Poshshaxon Zebining uyiga kirib, tokchadagi eshon duo qilgan tabarruk suvni to‘kib, o‘rniga o‘z zaharli suvini quyadi. Keyin kundoshlari orasida o‘tirib o‘zini yomon his qiladi va sovuq olganini aytib uyiga chiqib ketadi.
- Razzoq so‘fi – eshondan Zebiga bola ko‘rish uchun tabarruk suv olib bergan kishi.
- Dadaboy baqqol – xotinlar ziyofatga borgan uyning egasi.
Noyib to‘ra mingboshini koyidi
Qisqacha: XVIII. Noyib to‘ra mingboshiga uni endi himoya qila olmasligini aytadi: ikkala boy eng yaxshi advokatga ariza yozdirib, hokim to‘raga bergan. Noyib Qumariqqa odam va uchastka pristavini yuborgan, boylarga qarshi chiqqanlar qamaladi. Noyib podsholik obro‘li odamlarni himoya qilishini aytadi. Mingboshi lavozimdan tushirilsa ham roziligini bildiradi.
- Noyib to‘ra – mingboshining yuqori amaldori, uni himoya qila olmasligini aytadi.
Soddasan, Akbarali. Podsholik hamma vaqt yurtning obro'ylik odamlarini himoya qiladi.— Noyib to‘ra mingboshiga
Zunnun va pul talabi
Qisqacha: Mingboshi Zunnun bilan noyibning uyi oldida uchrashadi. Zunnun noyib to‘raning bekasi bilan gaplashishni o‘z zimmasiga oladi. Kechqurun Zunnun katta pul kerakligini aytadi: bir ming, bir yarim ming. Mingboshi pul topishga rozi bo‘ladi, keyin mayxonaga kirib aroq ichadi va ikki yigiti bilan qishloqqa jo‘naydi.
- Zunnun – Miryoqubning yaqini, noyib bekasi orqali ishni hal qilishga yordam beradi.
Zebi va mingboshining o‘limi
Qisqacha: Mingboshi mast holda Zebining uyiga kirib, uch ming so‘m topishga jazm qiladi. Zebiga aroq ichirmoqchi bo‘ladi, u ichmaydi. Mingboshi o‘zi ichib mast bo‘lib yiqiladi. Yarim kechada «Suv!» deb baqiradi; Zebi choynakdagi tabarruk suvni uzatadi, mingboshi ichib tamom qiladi. Keyin bo‘g‘ilib, kamar va to‘nlarini yechadi, devorga suyanib yiqiladi va o‘ladi. Zebi faryod soladi, to‘rt xotin yig‘laydi.
Bo'g'ma, bo'g'ma meni!..— Mingboshi, zahar ta’sirida nafas olishga qiynalganda
Voqeaning katta tus olishi
Qisqacha: XIX. Kichik uyezd amaldorlari bu o‘limni zamonning «qurboni» deb ko‘tarib, o‘z siyosatlarini ko‘rsatishga intiladi. Uchinchi kuni Toshkentdan O‘lka harbiy sudining sayyor hay‘ati keladi. Tilmoch bunday shoshilinch sud faqat urush maydonida bo‘lishini piching qilib aytadi.
Zakunchi va Obrezqora
Qisqacha: Zakunchi – davlat xazinasini yeb qo‘ygan askariy to‘ra, Turkistonga o‘z istagi bilan «surgun» bo‘lib kelib, xususiy zakunchilik bilan shug‘ullanadi. Unga tergov protokoli va ayblov qog‘ozi topshirilganda, u Obrezqora bilan gaplashib turgan edi. Obrezqora yerli xalqdan chiqqan «advokat» bo‘lib, yolg‘on guvoh sifatida tanilgan.
- Zakunchi – ruslardan chiqqan «advokat», davlat pulini yegan askariy to‘ra.
- Obrezqora – yerli xalqdan chiqqan «advokat», yolg‘on guvohlikka tayyor.
Bilimingizni sinang
«Kecha va kunduz» asarida Poshshaxon baqqoldan yashirincha oldirgan kuchalani qayerda va qancha vaqt qaynatadi?
- Kichkina dekchada ertadan kechgacha
- Katta qozonda tun bo‘yi, ertalabgacha
- Samovarda uch kun davomida, to‘xtamay
- Choynakda bir soatcha, kechga yaqin
To‘g‘ri javob: Kichkina dekchada ertadan kechgacha. Yashirincha oldirilgan kuchala kichkina dekchada ertadan kechgacha qaynatiladi.
Poshshaxon Zebining uyiga kirib, tokchadagi choynakdan tabarruk suvni to‘kib tashlagach, nima qiladi?
- O‘rniga o‘z choynagidagi zaharli suvni to‘ldiradi
- Choynakni olib, o‘z uyiga olib chiqib ketadi
- Choynakni sindirib, parchalarini yashirib qo‘yadi
- Suvga kuchalani aralashtirib, Zebiga ichiradi
To‘g‘ri javob: O‘rniga o‘z choynagidagi zaharli suvni to‘ldiradi. Poshshaxon tabarruk suvni to‘kib, o‘rniga o‘z choynagidagi zaharli suvni to‘ldiradi.
Poshshaxon ziyofatda kundoshlari orasida o‘zini yomon his qilgach, nimani bahona qilib uyiga chiqib ketadi?
- Qaynonasi kasal ekanini aytadi
- Boshim og‘riyapti, deb aytadi
- Mingboshi chaqirganini aytadi
- Sovuq olganini aytadi
To‘g‘ri javob: Sovuq olganini aytadi. Poshshaxon «Sovuq oldiribman, shekilli» deb ziyofatdan ketadi.
«Soddasan, Akbarali. Podsholik hamma vaqt yurtning obro'ylik odamlarini himoya qiladi.» — bu so‘zlarni kim kimga aytadi?
- Zunnun mingboshiga
- Zakunchi Obrezqoraga
- Noyib to‘ra mingboshiga
- Mingboshi noyib to‘raga
To‘g‘ri javob: Noyib to‘ra mingboshiga. Bu so‘zlarni noyib to‘ra mingboshi Akbaraliga aytadi.
«Bo'g'ma, bo'g'ma meni!..» — «Kecha va kunduz»da bu so‘zlarni kim va qanday holatda aytadi?
- Noyib to‘ra, mingboshini koyiganda
- Zebi, sud zalida yuzini ochishga majburlanganda
- Mingboshi, zahar ta’sirida nafas olishga qiynalganda
- Poshshaxon, ziyofatda o‘zini yomon his qilganda
To‘g‘ri javob: Mingboshi, zahar ta’sirida nafas olishga qiynalganda. Zahar ta’sirida bo‘g‘ilgan mingboshi shunday deb faryod qiladi.
Noyib to‘ra va boylar haqidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Noyib to‘ra mingboshiga uni endi himoya qila olmasligini aytadi. II. Ikkala boy yozdirgan arizani mingboshining o‘ziga topshiradi. III. Boylarning arizasi hokim to‘raga beriladi.
- Faqat II
- I va III
- II va III
- I, II va III
To‘g‘ri javob: I va III. Ariza mingboshiga emas, hokim to‘raga topshirilgan; I va III to‘g‘ri.
Noyib to‘ra nima uchun mingboshiga uni endi himoya qila olmasligini aytadi?
- Zebi mingboshini zaharlab o‘ldirib qo‘ygan
- Miryoqub o‘ris xotin bilan allaqayoqqa ketib qolgan
- Ikkala boy ariza yozdirib, hokim to‘raga topshirgan
- Qumariq xalqi uchastka pristavini kaltaklagan
To‘g‘ri javob: Ikkala boy ariza yozdirib, hokim to‘raga topshirgan. Boylar eng yaxshi advokatga ariza yozdirib, uni hokim to‘raga topshirgan.
Mingboshi noyib to‘raning uyi oldida Zunnun bilan uchrashgach, Zunnun nimani o‘z zimmasiga oladi?
- Uchastka pristavini Qumariqdan chaqirishni
- Boylar bilan yarashtirib qo‘yishni
- Noyib to‘raning bekasi bilan gaplashishni
- Hokim to‘raga ariza yozib berishni
To‘g‘ri javob: Noyib to‘raning bekasi bilan gaplashishni. Zunnun noyib bekasi bilan gaplashib qo‘yishni o‘z zimmasiga oladi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash