XotirAI«Kecha va kunduz»: Zebi ustidan harbiy sud va hukm
Mavzular
Zakunchi ishga loqayd
Qisqacha: Zakunchi besh ming so‘mlik boshqa ish topib o‘tirgan edi, harbiy sudning bu ishi unga og‘ir keldi. Qog‘ozlarni bir chetga tashlab qo‘yadi va so‘roq kunigacha ularga qaramaydi; vaqtini Obrezqora bilan qimor o‘ynab o‘tkazadi, deyishadi. So‘roq kuni ertalab nonushtada ikkala qog‘ozni tez ko‘rib chiqadi va ular unga bolalar falsafasidek tuyuladi.
- Zakunchi – ruslardan chiqqan «advokat», katta haq to‘lanadigan ishni xohlaydi, bu ishga hafsalasi yo‘q.
Protokol va ayblov qog‘ozi
Qisqacha: Tergov protokolini mahkama mirzasi chiroyli xatda ko‘chirgan, lekin mingboshi nomini «Akbarali», «Umarali» va boshqa shaklda adashtirib yozgan. Protokolda mingboshining xizmatlari batafsil, o‘ldiruvchi ayol esa bir necha og‘iz so‘z bilan yozilgan. Mingboshining uch xotini o‘zlarining aralashmaganliklarini aytib, Zebini ayblagan; Poshshaxon kasal yotgani sababli tergov uning yotgan joyida o‘tkazilgan. Aybdorga faqat ikkita savol-javob berilgan: «Suvni kim berdi?» – «Men berdim»; «Siz o‘ldirdingizmi?» – «Yo‘q».
- Zebi (Zebinisa) – mingboshining yosh xotini, o‘ldirishda ayblanayotgan juvon.
Zakunchi aybdor bilan gaplashdi
Qisqacha: Sud majlisiga yarim soat qolganda zakunchi bog‘da aybdor bilan gaplashadi. Zebi suvni o‘zi bergani, choynak o‘zinikiligi, ichidagi suvni bilganini aytadi, lekin choynakda zahar borligini bilmaganini va erini o‘ldirmaganini takrorlaydi. Zebining ota-onasi esa voqeadan bexabar edi; ular qiziga mingboshidan farzand tilab, eshonbobodan tabarruk suv tayyorlab qo‘ygan edilar.
- Razzoq so‘fi – Zebining otasi, eshonboboning izdoshi.
Sud zalida Zebi
Qisqacha: Zebi zaharlanishdan beri karaxt, hamma narsaga loqayd qaraydi; miyasida «meni qo‘yib yuboradilar, oyimning yoniga qaytaman» degan xira fikr bor. Zalda hokim, noyib, garnizon boshlig‘i, politsiya boshlig‘i, pop va jome masjid imomi o‘tiradi. Zebi konvoy qilichlari orasida qora paranji, qora chimmatda kiradi; qora qiyofasi inkvizitsiya kardinallariga o‘xshaydi. Sud raisi yuzini ochishni buyuradi.
Yuz ochish va domla nasihati
Qisqacha: Zebi nomahramlar oldida yuzini ochmasligini, o‘lganini afzal ko‘rishini aytadi; zalda kulgi ko‘tariladi, garnizon boshlig‘i qahqaha soladi, imom «masha-ollo» deydi. Rais kuch bilan ochtirish bilan qo‘rqitadi. Domla imom ikki og‘iz nasihat qilib, so‘ng «kofirdan qochish» haqidagi masalani past ovozda aytadi. Zebi domlani narida o‘tirtirgach, yuzini sudga ochib, so‘roqqa rozi bo‘ladi.
Mana, gila qol so'rog'ingni!— Zebi, chimmatini yuzidan olib, sudga
So‘roq va iqror
Qisqacha: Aybnoma o‘qilgach, qisqa savol-javoblar boradi: Zebi mingboshi mast bo‘lib suv so‘raganini, suvni choynakdan o‘zi uzatganini, choynak o‘ziniki ekanini aytadi. Choynakdagi suv «irim suvi» bo‘lib, farzand bo‘lsin deb Zebiga qilingan edi. Zebi mingboshi tashna bo‘lib so‘ragani uchun tokchadan olib uzatganini, zahar borligini bilmaganini, o‘z erini o‘ldirmaganini aytadi.
Prokuror va hukm
Qisqacha: Sud raisi ishni ravshan deb, majlisni davom ettirmaslikni taklif qiladi. Prokuror o‘ldirilgan odamning podshoga sadoqatini eslatib, siyosiy xavf haqida gapirib, eng oliy jazo talab qilmoqchi bo‘ladi; zakunchi so‘zdan voz kechadi. Sud hay‘ati chorak soatda hukm chiqaradi: oliy jazo o‘rniga Zebi yetti yil surgunga hukm qilinadi. Tilmoch hukmni «yetti yil Sibir» deb tarjima qiladi.
Men ham so'z aytishdan voz kechaman!— Zakunchi, prokuror so‘zidan keyin
Zebi va zakunchi, imom
Qisqacha: Hukmdan keyin zakunchi Zebidan ariza yozib berishni so‘raydi; Zebi rad etadi. Zebi ota-onasini ko‘rish mumkinligini so‘raydi, ammo faqat avaxtaga borgach ko‘rsatiladi. Tilmoch imom domlaga sud raisining iltimosini yetkazadi: ertaga juma namozidan keyin masjidda oq podshoning sodiq odamlariga qo‘l ko‘tarsa, oqibati shunday bo‘lishini aytsin. Domla qo‘rqib rozi bo‘ladi, tilmoch esa zaldan chiqib «Bezobraziye!» deb gapiradi.
- Eshoni mirzo – tilmoch, rus sudida yerli tilga tarjimon.
Razzoq so‘fi va Hakimjon
Qisqacha: XX. Juma namozidan so‘ng imom sud raisining iltimosini aytadi. Eshik oldidagi qorong‘ida turgan kishi mingboshini qaysi xotini o‘ldirganini so‘raydi; domla «Razzoq so‘fi qizi» deb yuboradi, shunda Razzoq so‘fi rangi o‘chib qoladi. U aravaga yarim so‘m berib qishloqqa boradi, u yerda Hakimjon unga voqeani anglatadi. Hakimjon arz qilib ko‘rishni maslahat beradi; so‘fi esa yangi amaldor Zunnunboy haqida gapiradi va Hakimjon undan jirkanib chiqib ketadi. So‘fi eshonbobo xonaqosiga boradi, eshon to‘yga ketgan.
- Hakimjon – qishloqda qolgan yosh yigit, so‘figa sipolik bilan, keyin jirkanib javob beradi.
Bilimingizni sinang
«Kecha va kunduz»da harbiy sudning ishi zakunchiga nima uchun og‘ir keladi?
- Uning Zebini avvaldan tanib, yoqtirgani uchun
- U ish uchun juda kam haq to‘langanidan norozi bo‘lgani uchun
- Uning boshqa joyda xizmat haqi besh ming bo‘lgan ish topib o‘tirgani uchun
- U Obrezqora bilan ishni baham ko‘rishni istamagani uchun
To‘g‘ri javob: Uning boshqa joyda xizmat haqi besh ming bo‘lgan ish topib o‘tirgani uchun. Zakunchi besh ming so‘mlik boshqa ish topib o‘tirgan, shuning uchun sud ishi unga og‘ir keladi.
Zakunchi harbiy sud ishi qog‘ozlarini chetga tashlab qo‘yib, vaqtini kim bilan qimor o‘ynab o‘tkazadi, deyiladi?
- Sud raisi bilan
- Obrezqora bilan
- Eshoni mirzo bilan
- Prokuror bilan
To‘g‘ri javob: Obrezqora bilan. Zakunchi Obrezqora bilan qimor o‘ynaydi, deyiladi.
Zakunchi tergov protokoli va ayblov qog‘ozini qachon ko‘rib chiqadi?
- So‘roq kuni ertalab, nonushta chog‘ida tez
- Majlis paytida zalda o‘tirib
- Yarim kechada, Obrezqora bilan birga
- Majlisdan bir hafta oldin kechasi sinchiklab
To‘g‘ri javob: So‘roq kuni ertalab, nonushta chog‘ida tez. Zakunchi ikkala qog‘ozni so‘roq kuni erta bilan tez ko‘rib chiqadi.
Protokolda mingboshining «Akbarali» degan ismi bir joyda qanday shaklda adashtirib yozilgan?
- Sultonali
- Umarali
- Zunnunboy
- Alimardon
To‘g‘ri javob: Umarali. Protokolda «Akbarali» bir joyda «Umarali», yana bir joyda «Amir o‘g‘li» deb yozilgan.
Tergov protokoli haqidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Mingboshining uch xotini o‘zlarining aralashmaganliklarini aytgan. II. Mingboshining ikkinchi xotini Sultonxon voqeadan bir kun oldin shamollab, kasal yotgan. III. Zebidan «Suvni kim berdi?» deb so‘ralgan.
- Faqat II
- II va III
- Faqat I
- I va III
To‘g‘ri javob: I va III. Kasal yotgan ikkinchi xotin Poshshaxon edi, Sultonxon emas; I va III to‘g‘ri.
«Mana, gila qol so'rog'ingni!» — bu so‘zlarni kim, qanday vaziyatda aytadi?
- Zebi, chimmatini yuzidan olib, sudga
- Hakimjon, Razzoq so‘figa ta’na qilib
- Zakunchi, prokuror so‘zidan keyin
- Sud raisi, aybdorga yuzini ochishni buyurib
To‘g‘ri javob: Zebi, chimmatini yuzidan olib, sudga. Zebi domla narida o‘tirgach, chimmatini olib, shunday deydi.
«Men ham so'z aytishdan voz kechaman!» — «Kecha va kunduz»da bu so‘zlarni kim va qachon aytadi?
- Domla imom, Zebi nasihatni rad etgach
- Prokuror, Zebi so‘roqdan keyin
- Zakunchi, prokuror so‘zidan keyin
- Tilmoch, hukm e’lon qilingach
To‘g‘ri javob: Zakunchi, prokuror so‘zidan keyin. Prokuror so‘zidan keyin zakunchi so‘zdan voz kechadi.
«Kofir bilan itning farqi yo'q. Itdan qochmaysizmi?» — sud zalida Zebiga bu nasihatni kim qiladi?
- Sud raisi
- Domla imom
- Tilmoch
- Prokuror
To‘g‘ri javob: Domla imom. Bu nasihatni jome masjid imomi domla Zebiga aytadi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash