XotirAI«Me’mor»: Yerto‘la imtihoni, musofir Ali va Badia
Mavzular
Yerto‘lada murda vahimasi
Qisqacha: Zulfiqor Shoshiy ustod Najmiddin Buxoriy tomonidan sovuq yerto‘laga tashlangani uchun taajjub va qo‘rquvga tushadi. Xayoli mo‘g‘ullar vayron qilgan shaharlar haqida ustoddan eshitgan gaplarga ketadi. Sham yonida unga uy burchagidan boshini ko‘tarayotgan kafanli murda ko‘rinadi, ko‘zini yumib ochsa g‘oyib bo‘ladi. Ichida duo o‘qib o‘zini tinchlantiradi va xona o‘rtasidagi yumaloq yong‘oq to‘nkasini payqaydi.
- Zulfiqor Shoshiy – Buxorodan Hirotga kelgan yosh yigit, Me’mor shogirdligiga nomzod, yerto‘lada sinovdan o‘tmoqda.
- Najmiddin Buxoriy (Me’mor, ustod) – alloma me’mor, Zulfiqorni yerto‘lada sinaydi.
To‘nkaning hikmati
Qisqacha: Zulfiqor og‘ir to‘nkani itarib, xonada dumalata boshlaydi va isib, murda ko‘rinishi ham yo‘qoladi. Bu ustodning imtihoni ekanini payqaydi. Harakat – issiqlik, issiqlik – hayot degan falsafa bilan yarim kechagacha to‘nkani aylantiradi, shamdonga yangi sham qo‘yadi. Uyquga yengilishdan ehtiyot bo‘ladi.
Harakat qilmoq kerak. Harakat — issiqlik, issiqlik — hayot demak.— Zulfiqor o‘z-o‘ziga, otasidan eshitgan falsafa
Xayollar va g‘azab
Qisqacha: Tun bo‘yi Zulfiqor tarroh Ayniddin A’lam va soat kashf etgan Hoji Muhammad taqdirini eslaydi. Uning g‘azabi qaynab, arqonni tortib Me’morni chaqirmoqchi bo‘ladi, o‘zini haqoratlangandek his qiladi. Keyin Darvish Muhammad kabi mashhur kishilar ham yerto‘lada ishlaganini eslab, o‘zini bosadi va to‘nkani yumalatishda davom etadi.
- Ayniddin A’lam – Madrasai Pirmuhammad loyihasini xato chizgan tarroh, podshoh amri bilan ko‘ziga kalifz tortilgan.
- Hoji Muhammad – soat kashf etgan, Amir Temur xurjun oltin in’om etgan usta.
Tong va imtihon natijasi
Qisqacha: Tong otishga yaqin Me’mor yerto‘la eshigini ochadi. Terlab turgan Zulfiqor salom beradi, Me’mor tun bo‘yi to‘nka yumalatilganini yerdagi izdan bilgan, o‘zi tun bo‘yi uxlamagan. U Zulfiqorni yuqoriga olib chiqib, imtihondan o‘tganini aytadi. Oldin yosh Amir Haydar, Alauddavla va boshqalar sabrsizlik qilib o‘tolmagan. Zavrak Nishopuriy va G‘avvos Muhammad Hiriyni o‘g‘lim deb atashini aytadi.
Men ularni shogird demayman, o‘g‘lim deyman...— Me’mor Zavrak Nishopuriy va G‘avvos Muhammad Hiriy haqida
Otasiga xabar, Nusrat qaytishi
Qisqacha: Zulfiqor Me’mor bilan nonushta qilib, fotiha olgach, karvon saroyga otasiga xabar berishga chopadi. Usta Nusrat voqeani eshitib kuladi va Me’morning qiliqlari haqida eshitganini aytadi. Bir yarim oycha Hirotda turgan Nusrat o‘g‘li shogirdlikka olinganidan xursand bo‘lib, sovg‘alar xarid qilib Buxoroga qaytadi.
- Usta Nusrat – Zulfiqorning otasi, Buxorolik usta, Me’morning hamshahari.
G‘arib mehmon eshik qoqdi
Qisqacha: Qish chillasida kechga yaqin notanish, yupun kiyingan oriq kishi Me’mor eshigini qoqadi. Zavrak Nishopuriy uni yordam so‘ragan g‘arib deb bilib, shubhalanadi, qo‘ynida pichoq yo‘qmikan deb qaraydi. Me’morga aytadi; Badia va Ma’suma beka ham ehtiyot bo‘lishni aytadi, ammo Me’mor uni olib kirib, sandalda isitib, ovqat berishni buyuradi.
- Zavrak Nishopuriy – Me’morning shogirdi, ehtiyotkor, musofirdan shubhalanadi.
- Nizomiddin – Me’morning o‘g‘li.
- Ma’suma beka – Me’mor xonadonining bekasi, ehtiyotkorlikka chaqiradi.
Ali va Me’morning karami
Qisqacha: Uch yigit xanjar bilan tong otguncha uxlamay chiqadi. Ertalab musofir o‘zini Ali deb tanishtiradi: Sabzavordan, otasi najjor, qarzdor bo‘lib qolgan, madrasa qurilishida ishlashni so‘raydi. Me’mor uni usta Hasanbekka yuboradi, yigirma dinor qarziga ellik dinor beradi, Nizomiddin eski kiyim keltiradi. Ma’suma bekaning gapiga Me’mor beklar to‘ylariga sarf haqida javob beradi; Ali o‘sha kuni usta Hasanbekka yo‘liqadi.
— Makkadan hoji kelganda ham bunchalik qilinmaydi...— Ma’suma beka, Me’morning g‘ariblarga karamiga ishora qilib
- Ali – Sabzavordan kelgan meshkobchi musofir, najjor o‘g‘li, madrasada ishlay boshlaydi.
Go‘zal Badia va Xudododbek
Qisqacha: Zulfiqor Hirotda dastlab zerikadi; unga birinchi bo‘lib Zavrak Nishopuriy mehr ko‘rsatadi. Zavrak jussasi kichik, chap ko‘zida oqi bor. Badia Me’morning yolg‘iz qizi bo‘lib, uni ustod Qavom o‘g‘li Xudododbekka bog‘lash niyati bor. Xudododbek madrasadan qochgan, sarboz bo‘lishni istaydi, kuchlilar dunyosi haqida gapiradi. Zavrak Zulfiqorni Xudododbek bilan qizishmaslikka chaqiradi, shundan Zulfiqor Badiaga qaramay qo‘yadi.
- Badia – Me’mor Najmiddin Buxoriyning go‘zal, sho‘x, yolg‘iz qizi.
- Xudododbek – ustod Qavomning o‘g‘li, baland bo‘yli, otda chopar, sarboz bo‘lishni istaydi, Badiaga ko‘z tikkan.
- Ustod Qavom – Najmiddin Buxoriyning yaqin oshnasi, Hirotning mashhur me’mori.
Zulfiqor Badia bilan gaplashadi
Qisqacha: Badia kunlarning birida tashqari hovliga chiqib Zulfiqor yo‘lida ro‘baro‘ bo‘ladi va uni yaxshiroq ko‘rmoqchi ekanini aytadi. Zulfiqor qizarib, uni ko‘rganda o‘zini yo‘qotib qo‘yishini ochiq aytadi. Badia uning gapchanligini ta’kidlab, ovqat olib chiqaymi deb so‘raydi va ichkariga kirib ketadi. Zulfiqor bir oydan beri qo‘rqib yurganini, endi gaplashganini ichida o‘ylaydi.
Sizda shunday bir kuch borki, ko‘rganimda o‘zimni yo‘qotib qo‘yaman.— Zulfiqor Badiaga, birinchi suhbatda
Gapga ham usta ekansiz— Badia Zulfiqorning gapiga javob berib
Bilimingizni sinang
Buxorodan Hirotga yaxshi niyat bilan kelgan Zulfiqor Shoshiyni sovuq yerto‘laga kim tashlagan?
- Usta Nusrat
- Zavrak Nishopuriy
- Najmiddin Buxoriy
- Ustod Qavom
To‘g‘ri javob: Najmiddin Buxoriy. Zulfiqorni yerto‘laga tashlagan – ustod Najmiddin Buxoriy (Me’mor).
Yerto‘lada sham yonida Zulfiqor Shoshiyga uy burchagidan boshini ko‘targan nima ko‘rindi?
- Yirtqich it
- Kishanlangan mahbus
- Kafanli murda
- Qo‘lida xanjar tutgan zindonbon
To‘g‘ri javob: Kafanli murda. Zulfiqorga uy burchagidan kafanli murda boshini ko‘targandek ko‘ringan.
Zulfiqorga murdalar va alvastilar ilgari qayerda, qachon ko‘ringan edi?
- Hirotga kelayotgan karvonda
- Buxoroda betob yotganida
- Farg‘ona jangida
- Musalloda tunagan kechada
To‘g‘ri javob: Buxoroda betob yotganida. Zulfiqor Buxoroda betob yotganida ham murdalar va alvastilar ko‘rgan.
Zulfiqor yerto‘lada nima uchun og‘ir to‘nkani dumalatishda davom etdi?
- Qorong‘ulikda yo‘l izlash uchun
- Harakat – issiqlik, issiqlik – hayot degan falsafaga amal qilib
- Tesha bilan to‘nkadan kursi yasash uchun
- Tashqaridagilarga ovoz berib, yordam chaqirish uchun
To‘g‘ri javob: Harakat – issiqlik, issiqlik – hayot degan falsafaga amal qilib. Zulfiqor harakat orqali isinib, hayotni saqlash falsafasiga amal qilgan.
“Harakat qilmoq kerak. Harakat — issiqlik, issiqlik — hayot demak.” — bu so‘zlarni «Me’mor» romanida kim, qaysi holatda aytgan?
- Usta Nusrat Zulfiqorga karvonsaroyda
- Najmiddin Buxoriy Zulfiqorga imtihon oldidan
- Zulfiqor yerto‘lada o‘z-o‘ziga
- Zavrak Nishopuriy Aliga qurilishda
To‘g‘ri javob: Zulfiqor yerto‘lada o‘z-o‘ziga. Zulfiqor otasidan eshitgan falsafani yerto‘lada o‘ziga takrorlagan.
Zulfiqor Shoshiy to‘nkani qachongacha dumalatib, keyin shamdonga yangi sham qo‘ydi?
- Peshingacha
- Yarim kechagacha
- Shom namozigacha
- Ikkinchi xuftongacha
To‘g‘ri javob: Yarim kechagacha. Zulfiqor yarim kechagacha to‘nkani dumalatib, shamdonga yangi sham qo‘ygan.
Tarroh Ayniddin A’lam va soat kashf etgan Hoji Muhammad taqdiridagi farq nima?
- Ayniddinning ko‘ziga kalifz tortilgan, Hoji Muhammad esa Amir Temurdan oltin olgan
- Ayniddin Amir Temurdan oltin olgan, Hoji Muhammadning ko‘ziga kalifz tortilgan
- Ikkalasi ham Amir Temurdan bir xurjun oltin in’om olgan
- Ikkalasining ham ko‘ziga podshoh amri bilan kalifz tortilgan
To‘g‘ri javob: Ayniddinning ko‘ziga kalifz tortilgan, Hoji Muhammad esa Amir Temurdan oltin olgan. Ayniddin xato loyiha uchun jazolangan, Hoji Muhammad soat kashf etgani uchun taqdirlangan.
Tun bo‘yi g‘azabi qaynagan Zulfiqor Shoshiy nima qilmoqchi bo‘lgan?
- To‘nkani Me’morga uloqtirmoqchi
- Eshikni tepib sindirib chiqmoqchi
- Derazadan chiqib qochmoqchi
- Arqonni tortib, Me’morni chaqirmoqchi
To‘g‘ri javob: Arqonni tortib, Me’morni chaqirmoqchi. Zulfiqor g‘azabdan arqonni tortib, Me’morni chaqirmoqchi bo‘lgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash