XotirAI«Me’mor»: Kulollar, madrasa qurilishi va usta Jo‘rjiy
Mavzular
Zulfiqorning Badia haqida xayoli
Qisqacha: Zulfiqor Badianing unga e’tibor berganidan quvonadi, chunki o‘zini Xudododbekdek ko‘rkam emas, musofir deb biladi. Me’morning qizi Boysunqur Mirzo diqqatini ham jalb qilgan, Ma’suma beka qizim amirzodalarga kanizak emas, fuqaroga malika bo‘ladi degan. Charchab yotgan Zulfiqor Badianing iltifoti ermakmi yoki soxtami deb o‘ylaydi.
- Boysunqur Mirzo – Me’mor xonadonining aziz mehmoni, Badia diqqatini jalb etgan.
Badia va Zavrak suhbati
Qisqacha: Badia tashqari hovli o‘rtasidan Zavrakni chaqirib, ovqat olib kirishni buyuradi. Zavrak Badianing bekam deyilishini yoqtirishini biladi va darhol keladi. Zavrak ustodidan hech ajralmasligini aytadi, Badia uni toshdan sado chiqdi deb kuladi. Zavrak Badiada donolik, insoniylik, mardlik mujassam deydi. Zulfiqor va G‘avvos Muhammad derazadan Badiani kuzatadi.
— Shu uch fazilat, bekam, sizda mujassam.— Zavrak Nishopuriy Badiaga, donolik, insoniylik va mardlik haqida
Kulollar mahallasida Abutolib
Qisqacha: Me’mor uch shogirdi bilan nonushtadan so‘ng korfarmo Ahmad Chalabiyni olib kulollar mahallasiga boradi. Koshinlar kechikayotgani haqida Ahmad Chalabiy xabar qilgan edi. Yo‘lda Me’mor kulol Abutolib serzarda, lekin ishiga pishiq ekanini, o‘zidan o‘n yosh kichik buxorolik ekanini aytadi. Abutolib Me’mor kelganini ko‘rib hangu mang bo‘ladi. Ayvonda Me’mor uning vafot etgan og‘asi Abu Shahbozni eslab duo qiladi.
- Ahmad Chalabiy – madrasa qurilishi korfarmosi, sersavlat, amalparst.
- Abutolib – buxorolik kulol, koshin yasaydi, serzarda, ishiga pishiq, taqvodor.
Yak puf voqeasi
Qisqacha: Me’mor shogirdlarga eski voqeani eslatadi. Abu Shahboz bilan Abutolib Buxoroda Najmiddin Buxoriyga shogirdlikka berilgan, uch yil ishlagan. Tezroq Abutolib ustaning roziligini olmay o‘z hovlisida xumdon qurgan, koshinlari qo‘tir chiqqan. Ustod qo‘rg‘oshin bo‘yog‘i quyishda bir puflab yuborish sirini aytmagan edi. Uchinchi xumdonda Abutolib koshinlari yarqirab chiqdi.
- Abu Shahboz – Abutolibning akasi, ustadan ajralmagan, bultur vafot etgan benazir usta.
Koshin puli: uch yuz shohruhiya
Qisqacha: Me’mor kulolga koshinlar vaqtida bitmaganining sababini so‘raydi; rabiul avval oyiga oz kun qolgan, Mirzo kelib ishlarni ko‘rmoqchi. Abutolib ikki oydan beri korfarmo bir tanga ham bermaganini aytadi. Me’mor aybni o‘z zimmasiga oladi: mablag‘ ko‘pi g‘isht va ganchga ketgan. Korfarmo xaltachani chiqaradi, Me’mor uch yuz shohruhiyani Abutolibga beradi va ishni jadallashtirishni so‘raydi.
- Muhammad Sabzavoriy – kimyogar, Abutolib koshinlari uchun lojuvard bo‘yoq tayyorlab beradi.
Ali Qushchi va me’morlar o‘limsizligi
Qisqacha: Me’mor korfarmo bilan madrasaga qaytadi; yangi madrasa peshtoqlari ko‘kka bo‘y cho‘zgan. Me’mor Ulug‘bek Mirzo Samarqandga chaqirgan munajjim Alouddin Ali Qushchini eslaydi, uning Kesh yaqinidagi Qutchi qishlog‘ida tug‘ilganini, aljabr va munajjimlikni o‘rganganini xayolidan o‘tkazadi. Mo‘g‘ullar vayron qilgan shaharlar qayta qurilayotgan davrni o‘ylab, me’morlar o‘lmaydi, deb o‘ziga aytadi.
ammo biz solgan imoratlar doimo qad ko‘tarib turaveradi. Biz me’morlar o‘lim bilmaymiz— Me’mor o‘z-o‘ziga, binolar o‘limsizligi haqida
Madrasa tomi: Hasanbek va Husaynbek
Qisqacha: Me’mor erta bilan uch shogirdi bilan madrasaga keladi, Ahmad Chalabiyni topmay, guldasta peshtoqida koshin yopishtirayotgan ustalar yoniga chiqadi. Salom bilan omonlashadi, qurilish boshidan ishlab kelayotgan aka-uka Hasanbek va Husaynbekdan haqni vaqtida olyaptimi deb so‘raydi. Husaynbek anchadan beri haq berilmaganini aytadi. Me’mor korfarmoga aytishga va’da beradi, Zavrak buni daftariga yozib qo‘yadi.
- Hasanbek va Husaynbek – qurilish boshidan ishlayotgan aka-uka ustalar.
Tutqun usta Jo‘rjiy
Qisqacha: Tomda g‘isht taroshlayotgan usta Jo‘rjiy (asli Georgiy) Amir Temur davrida Kavkaz jangida asir olingan ustalardan, Hirotda qolib ketgan. Katta o‘g‘li Iosif Yusufbek deb atalgan, oilada gurji tilida so‘zlashadi. Jo‘rjiy yetmishdan oshib, ona yurti Gurjistonni ko‘rishni, Boysunqur Mirzoga u haqda Me’mor gapirishini so‘raydi. Me’mor va’da berib, sabr qilishni aytadi.
Faqat xafa bo‘lmang, sabr qiling,— Me’mor usta Jo‘rjiyga
- Usta Jo‘rjiy (Georgiy) – gurji tutqun usta, sersoqol, yetmishdan oshgan, ona yurtiga qaytishni istaydi.
Ustod Qavom va hasad
Qisqacha: Jo‘rjiy ilgari o‘g‘li bilan ustod Qavom qo‘lida ishlagan; dimog‘dor Qavom gurjilarga yoqmadi va shartta so‘z aytgan Jo‘rjiyni haydab yubordi. Me’mor Qavomning dimog‘dor va mansabparast fe’lini bilib, undan narida yuradi. IX bobda Me’mor hasadni zanglagan xanjarga o‘xshatadi; Boysunqurning Me’morga iltifoti ustod Qavom halovatini buzgan.
Bilimingizni sinang
Zulfiqor Shoshiy Badianing e’tiboridan taajjublanar ekan, Me’mor qizi Badia yana kimning diqqatini jalb etgan edi?
- Mirzo Ulug‘bekning
- Boysunqur Mirzoning
- Korfarmo Ahmad Chalabiyning
- Ustod Qavomning
To‘g‘ri javob: Boysunqur Mirzoning. Badia Boysunqur Mirzoning diqqatini ham jalb etgan edi.
Charchab yotgan Zulfiqor Shoshiy Badianing iltifoti haqida qanday o‘yga toladi?
- Bu qiz faqat Boysunqur Mirzo uchun meni sinayaptimi, deb
- Bu qiz meni Xudododbek bilan solishtirib kulyaptimi, deb
- Bu qiz meni zerikkani uchun ermak qilib, iltifot ko‘rsatyaptimi, deb
- Bu qiz otasining topshirig‘i bilan iltifot ko‘rsatyaptimi, deb
To‘g‘ri javob: Bu qiz meni zerikkani uchun ermak qilib, iltifot ko‘rsatyaptimi, deb. Zulfiqor Badia iltifotini ermak yoki soxta deb shubhalangan.
Zavrak Nishopuriy Me’mor xonadonida qanday o‘rinda bo‘lgan?
- Korfarmo Ahmad Chalabiyning hisobchisi va yordamchisi bo‘lgan odam
- Faqat tashqari hovlida ishlaydigan va ichkariga kiritilmaydigan mardikor
- Ustodning ishonchini qozongan, ichkari hovliga bemalol kirib yuradigan shogird
- Kulol Abutolibning koshin yasashdagi shogirdi bo‘lgan yigit
To‘g‘ri javob: Ustodning ishonchini qozongan, ichkari hovliga bemalol kirib yuradigan shogird. Zavrak ustodning ishongan shogirdi bo‘lib, ichkari hovliga ham kirgan.
Badia tashqari hovli o‘rtasidan Zavrak Nishopuriyni chaqirib yumush buyurganida, Zavrak unga qanday javob qaytargan?
- «Labbay, Badia bekam!»
- «Hozir boraman, og‘a!»
- «Xizmatingizga tayyorman, ustod!»
- «Buyursangiz, ijro etaman, janob!»
To‘g‘ri javob: «Labbay, Badia bekam!». Zavrak Badiani «bekam» deb atab, darhol «Labbay» deya javob bergan.
Badia Zavrak Nishopuriyning ustodidan ajralishi haqida so‘raganda, Zavrak nima deb javob bergan?
- Men ustodimdan tez orada ajralib, o‘z yo‘limga ketaman
- Men ustodimdan hech ajralmayman
- Men ustodimni Buxoroga qaytishga ko‘ndiraman
- Men ustodim bilan faqat madrasa tugagunicha qolaman
To‘g‘ri javob: Men ustodimdan hech ajralmayman. Zavrak ustodidan hech ajralmasligini aytgan.
Badia Zavrak Nishopuriyning gapidan keyin qah-qah urib kulib, uning haqida qanday so‘z aytgan?
- Lolaqizg‘aldoq ham so‘zlay boshladi
- Quruq shoxda ham barg chiqdi
- Toshdan ham sado chiqdi
- Cho‘lda ham gul ochildi
To‘g‘ri javob: Toshdan ham sado chiqdi. Badia Zavrakni avval dardi yo‘q kesak deb, endi tovushi chiqdi deb kulgan.
Zavrak Nishopuriy Badiaga uning tug‘ilgan yeri qaysi shahar ekanini aytgan?
- Nishopur
- Samarqand
- Hirot
- Kesh
To‘g‘ri javob: Hirot. Zavrak Badiaga tug‘ilgan yeringiz Hirot, ota-bobolaringiz Buxorodan, degan.
Zavrak Nishopuriy Badiaga ota-bobolari va tug‘ilgan joyi haqida gapirganda, Badia unga qanday javob bergan?
- Men faqat onamning qiziman.
- Men faqat Buxoroning qiziman.
- Men faqat otamning qiziman.
- Men faqat Hirotning qiziman.
To‘g‘ri javob: Men faqat otamning qiziman.. Badia o‘zini faqat otasining qizi deb bilishini aytgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash