XotirAI«Me’mor»: Ahmad Chalabiy va Farg‘ona yurishi
Mavzular
Najmiddin va oshnasi Qavom
Qisqacha: Mavlono Lutfiy amirzodaga Me’morga shubha bilan qaramaslikni ishora qildi. Qirq yillik oshnasi ustod Qavom Najmiddin Buxoriyning kungaylik sururi kashfiyotini o‘z nomi bilan bog‘lashga urindi. Qavom Me’morning qizishib ketishini va pul isrofiga yo‘l qo‘ymasligini kisyonkorlik deb bilardi. Najmiddinning ota-bobolari sarbadorlarga aloqador bo‘lgani uni azoblardi.
- Najmiddin Buxoriy – Me’mor, madrasa loyihasi muallifi, Buxorodan chiqqan.
- Ustod Qavom – Me’morning qirq yillik oshnasi, uning kashfiyotini o‘ziniki qilishga urinadi.
Buxoro xotiralari
Qisqacha: Me’mor ikki farzandi bilan faxrlanardi, ayniqsa go‘zal qizi Badiani erkalardi. Xayolida Buxoro tarixi jonlandi: Chingizxon Minori Kalonga mahliyo bo‘lgan, imom uni haqoratlagani uchun mo‘g‘ullar boshini kesgan, Buxoro ayollarini olib ketganlar. Me’mor Movarounnahr tuprog‘ini qo‘msadi, Badia esa otasining xayollaridan bexabar edi.
- Badia – Me’morning go‘zal, sezgir va hozirjavob qizi.
Ne kunlarni boshdan kechirgan mening bechora Buxorom, dedi Me’mor o‘ziga o‘zi.— Me’mor Buxoro tarixini o‘ylab, o‘ziga o‘zi
Mardikor qizining fojiasi
Qisqacha: Najmiddin kechqurun g‘amgin qaytib, taom yemay uxlab qoldi. Ertasi nonushtada uning anduhi ma’lum bo‘ldi: kambag‘al mardikorning o‘n bir yashar qizi Injil anhori bo‘yida ukalarini o‘ynatayotganda ikki yashar ukasi suvga tushib ketdi. Qizcha qutqara olmay, otasidan qo‘rqib o‘zini suvga tashladi. Me’mor korfarmoga mardikor uyiga pul berib kelishni buyurdi. Ma’suma beka erini tasalli qildi.
- Ma’suma beka – Me’morning xotini.
Korfarmo Ahmad Chalabiy
Qisqacha: Korfarmo Ahmad Chalabiy qirq yoshlardagi sergap, ilmdan bebahra odam edi. U madrasadan ketib, Bozori Qandahorda otasi do‘konida mol sotgan, keyin ustod Qavom tavsiyasi bilan Mirzodan ish olgan. Boysunqur Mirzoga kesak uzatgan qiliq tufayli madrasa korfarmosi etib tayinlandi. U Mirzo qurilishda moddiy ishlarga javob berar, tillo tangalarning bir qismini o‘z hamyoniga urardi.
- Ahmad Chalabiy – madrasa korfarmosi, sarrof o‘g‘li, ilmsiz va firibgar.
Me’mor bilan tortishuv
Qisqacha: Payshanba kuni Me’mor Ahmad Chalabiyga lo‘ttibozlikni tashlashni, aks holda lavozimdan bekor qilinishini aytdi. Korfarmo Ibrohim Sultonga shikoyat qilishini do‘q qildi. Burchakka tiqilgan Chalabiy yurak xuruji o‘yinini boshlab, og‘zidan ko‘pik chiqardi. Shogirdlar Zavrak Nishopuriy va Zulfikor Shoshiy Me’morni chetga olib chiqib, bu ayyorlik ekanini aytishdi.
- Zavrak Nishopuriy va Zulfiqor Shoshiy – Me’morning shogirdlari.
Chalabiy uyiga olib ketildi
Qisqacha: Chalabiy Mirzo Boysunqurni chaqirishni talab qilib, Me’morni ayblab yotdi. Zavrak Me’morni uyiga boshladi, Zulfiqor bilan G‘avvos esa Chalabiyni aravada hovlisiga olib ketdi va tabib chaqirildi. Me’mor uyiga qaytib, ko‘rpachaga cho‘zildi, Badia unga choy va suv olib kirdi.
- G‘avvos – Me’morning shogirdi, Chalabiyni aravada olib ketganlardan biri.
Shohruh va Ulug‘bekning yurishi
Qisqacha: Temur vafotidan so‘ng Shohruh poytaxtni Samarqanddan Hirotga ko‘chirdi va viloyatlarga o‘z o‘g‘illarini yubordi: Ulug‘bekka Samarqand, Ibrohim Sultonga Sheroz, Boysunqurga Astrobod berildi. 1413 yilda u Ulug‘bekni katta qo‘shin bilan Farg‘ona ustiga yubordi. Ulug‘bek o‘n yoshida Aqobegimga uylangan, yosh bo‘lgani uchun unga Shoh Malik tarxon maslahatgo‘y etib tayinlangan.
- Shoh Malik tarxon – Shohruhning sodiq mansabdori, Ulug‘bekka maslahatgo‘y.
Qo‘shin yo‘lga chiqdi
Qisqacha: Erta bahorda katta qo‘shin Hirotdan chiqib, Samarqandga jo‘nadi, unga Amir Dovud barlos sardor edi. Ulug‘bek amakisi Umarshayxning o‘g‘li Amirak Ahmad bilan jangga otlandi. Qo‘shin orasida Me’morning yolg‘iz o‘g‘li Nizomiddin ham bor edi. Badia akasining isfixonini kamariga osib ko‘rar, sarbozlikka havas qilar edi.
- Nizomiddin – Me’morning yolg‘iz o‘g‘li, jangga yo‘rg‘a otda ketdi.
- Amirak Ahmad – Umarshayxning o‘g‘li, Farg‘ona hokimi, Ulug‘bekning raqibi.
Muhammad Arg‘un ayyorlari
Qisqacha: Ayyorlar sardori Muhammad Arg‘un o‘z odamlari bilan Rabot, Kurkat, Nav, Xo‘jand orqali Ko‘chkak va Konibodomgacha borib, yo‘llarni tekshirdi. Mirzo, Shoh Malik va Dovud barlos unga uch hafta muddat bergan edi. Hirotlik Sharafiddin Murg‘obiy Ahmad Mirzoning siyosatini xabar qilib turardi. Konibodomda bir navkar qozixonada samarqandlik ekanini oshkor qilib qo‘ydi.
- Muhammad Arg‘un – ayyorlar sardori, Farg‘ona yo‘llarini razvedka qilgan.
Qorailon va Ahmad Mirzo
Qisqacha: Mirzoning fidoyilar sardori Qorailon Muhammad Arg‘unni kuzatish uchun yuborilgan edi. Arg‘un uni bilmoqchi bo‘lgach, Qorailon ovqatiga doru qo‘shib, bir tomon mo‘ylabini qirib ketdi. Arg‘un shikoyat qilmadi. Qorailonni faqat Mirzo va Shoh Malik tarxon bilardi. Qo‘shin Jizzaxdan o‘tib Balandchaqirda to‘xtadi, Ahmad Mirzo esa Andijon, Marg‘ilon beklari bilan Rafqonga borgoh qurdi.
- Qorailon – Mirzoning maxfiy fidoyilar sardori, xanjarboz, o‘zini hech kim ko‘rmagan.
Ey, ayyorlar sardori Muhammad Arg‘un, Qorailonni ko‘rmoq istagan ekansan, mana, men chodiringga keldim.— Qorailonning Muhammad Arg‘unga qoldirgan xati
Bilimingizni sinang
Mavlono Lutfiy amirzodaga Najmiddin Buxoriyga nisbatan qanday munosabatda bo‘lishni ishora qilgan?
- Me’morni Buxoroga qaytarib yuborishni
- Me’morga shubha bilan qaramaslikni
- Me’mordan kashfiyot sirini so‘rashni
- Me’morni darhol lavozimidan bo‘shatishni
To‘g‘ri javob: Me’morga shubha bilan qaramaslikni. Lutfiy Me’morga shubha bilan qaramaslik kerakligini ishora qilgan.
Najmiddin Buxoriyning qirq yillik oshnasi kim bo‘lib, u Me’morning kashfiyotini o‘z nomi bilan bog‘lashga urinadi?
- Shoh Malik tarxon
- Ustod Qavom
- Mavlono Lutfiy
- Korfarmo Ahmad Chalabiy
To‘g‘ri javob: Ustod Qavom. Qirq yillik oshna Qavom kashfiyotni o‘ziniki qilishga urinadi.
Najmiddin Buxoriyni ko‘p yillar ko‘ksidan azoblab kelgan narsa nima edi?
- O‘g‘li Nizomiddinning jangga ketishi
- Oshnasi Qavomning boy bo‘lib ketgani
- Qizi Badianing uzoq yurtga ketishi
- Ota-bobolarining sarbadorlarga aloqador bo‘lganligi
To‘g‘ri javob: Ota-bobolarining sarbadorlarga aloqador bo‘lganligi. Ota-bobolarining sarbadorlarga aloqadorligi Me’morni azoblagan.
Najmiddin Buxoriyning Buxoro bilan aloqasi kimga uncha yoqmasdi?
- Mavlono Lutfiyga
- Korfarmo Ahmad Chalabiyga
- Ma’suma bekaga
- Oshnasi Qavomga
To‘g‘ri javob: Oshnasi Qavomga. Buxoro aloqasi oshnasi Qavomga uncha yoqmagan.
Najmiddin Buxoriy ikki farzandi orasidan qaysi birini kichikligidan erkalab o‘stirgan?
- Qizi Badiani
- O‘g‘li Nizomiddinni
- Shogirdi Zavrakni
- Qizi Aqobegimni
To‘g‘ri javob: Qizi Badiani. Me’mor go‘zal qizi Badiani kichikligidan erkalagan.
Rivoyatga ko‘ra, Chingizxon Buxoroda qaysi obidaga mahliyo bo‘lib qolgan?
- Minori Kalonga
- Registon maydoniga
- Ark qal’asiga
- Ismoil Somoniy maqbarasiga
To‘g‘ri javob: Minori Kalonga. Chingizxon Minori Kalonga mahliyo bo‘lgan.
«Ne kunlarni boshdan kechirgan mening bechora Buxorom» — bu o‘y kimning xayolidan o‘tgan?
- Korfarmo Ahmad Chalabiyning
- Muhammad Arg‘unning
- Ustod Qavomning
- Najmiddin Buxoriyning (Me’morning)
To‘g‘ri javob: Najmiddin Buxoriyning (Me’morning). Bu so‘zlarni Me’mor o‘ziga o‘zi aytgan.
Buxoro tarixini o‘ylagan Najmiddin Buxoriy nimani qo‘msadi?
- Samarqanddagi rasadxonani
- Hirotdagi eski ustaxonasini
- Qavom bilan o‘tgan yoshlik kunlarini
- Movarounnahr tuprog‘ini
To‘g‘ri javob: Movarounnahr tuprog‘ini. Me’mor Movarounnahr tuprog‘ini qo‘msagan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash