XotirAI«Me’mor»: Farg‘ona yurishi va xazina berkitilishi
Mavzular
Balandchaqirda uch oshna
Qisqacha: Balandchaqir sayhonligida borgoh yozgan qo‘shinda Hirotdan beri yonma-yon kelayotgan uch oshna bor edi: Me’morning o‘g‘li Nizomiddin, kulolning o‘g‘li Abuali va usta Hasanbekning o‘g‘li Shodmonbek. Nizomiddin Hirotda bir sohibjamol qizni sevib qolganini sir qildi. Shodmonbek farg‘onaliklar dindan chiqqan degan podshoh gapini qo‘llasa, Nizomiddin ikki amakivachcha janjallashyapti deb aytdi.
- Nizomiddin – Me’mor Najmiddin Buxoriyning yolg‘iz o‘g‘li, Hirotda qiz sevib qolgan.
- Abuali – kulolning o‘g‘li, qilichni juda yaxshi ko‘radi.
- Shodmonbek – usta Hasanbekning o‘g‘li, endi mo‘ylabi sabza urgan yigit.
Pir, hurufiylar va Qorailon
Qisqacha: Nizomiddin otasining yolg‘iz o‘g‘li ekanini aytdi. Abuali Fazlulloh kimligini so‘radi, Nizomiddin uni Mironshoh vaqtida qatl etilgan buyuk mutafakkir pir deb tushuntirdi. U Mirzoning yonida Shoh Malik tarxon va Hazrat Isomiddin yurishini aytdi, Shoh Malikni qonxo‘r dedi. Shodmonbek cho‘chib Qoraylonni eslatdi. Uch oy oldin bir sarboz xanjar bilan o‘ldirilgan edi, bu ishda Qorailonning qo‘li bor edi.
- Hazrat Isomiddin – shayxulislom, ma’rifatparvar, Mirzo yonida yuradi.
- Fazlulloh – hurufiylar piri, Mironshoh vaqtida qatl etilgan mutafakkir.
Oqsuv bo‘yidagi borgoh
Qisqacha: Qo‘shin Uratepani aylanib, Ganchidan o‘tib Oqsuv bo‘yida borgoh yozdi. Mirzoning ko‘rkam chodirlarida Amir Dovud barlos odamlari bilan yotar, Mirzo esa orqaroqda ko‘rimsiz chodirda edi. Shayxulislom Isomiddin shahzoda yonida joylashgan. Qoraylon asli Ibrohim Sulton izmida bo‘lib, ishonchsizlarni jallodga topshirardi. Nizomiddin hurufiylar haqida aniq gapirmay, Mirzo Rumiyni o‘qiganini aytish bilan cheklandi.
Xushfe’l notanish kishi
Qisqacha: Suhbat qizigan chog‘da oriqqina, cho‘qqi soqol, xushmuomala bir kishi tavoqda et ko‘tarib kelib, yigitlarga tutdi. U Nizomiddinning naslu nasabini surishtirib, otasi Najmiddin Buxoriyga duo qildi. Abuali uni yuzboshi Abdullobekning qo‘polligi bilan solishtirib, otadek mehribon dedi. Yigitlar yo‘lga chiqqanlaridan beri shu odam ularning holini so‘rab kelgan edi.
- Cho‘qqi soqol xushfe’l kishi – ismi aytilmagan, serduo, tavoqda et olib kelgan keksa.
- Yuzboshi Abdullobek – qo‘pol odam.
Xo‘jandda jazo
Qisqacha: Qo‘shin ikki kechayu kunduz yurib Xo‘jand biqinida Sayhun yoqasida to‘xtadi. Xo‘jand begi Mirzoga peshvoz chiqib, Yoqubbek sardorligida yuz sarbozni qo‘shdi. Keyin qo‘li bog‘langan ikki yigitni chuqur yoniga olib kelishdi. Mingboshi ularni Isroilhoji degan savdogarning o‘g‘illari, qochmoqchi bo‘lgan deb o‘lim jazosiga hukm qildi. Jallodlar ularni pichoqlab chuqurga tashlab, ko‘mdilar.
- Yoqubbek – Xo‘jand begi tomonidan qo‘shilgan yuz sarboz sardori.
Qorailon oy yuzini qopladi
Qisqacha: Bu kecha hech kim uxlamadi, hamma aka-ukalarning o‘limini ko‘z oldiga keltirdi va bu Qorailonning ishi ekanini payqadi. Qora bulut oy yuzini qoplaganda Nizomiddin va Abuali bir xil gapni aytdi. Shodmonbek ularni ehtiyot bo‘lishga chaqirdi. Choy ko‘tarib o‘tayotgan xushfe’l kishi ularni bahodirlar deb maqtadi.
Qorailon oy yuzini qopladi— Nizomiddin, qora bulut oy yuzini qoplaganda
Hirotda Ibrohim Sulton
Qisqacha: Ulug‘bek chiqib ketgach, Shohruh ikkinchi o‘g‘li Ibrohim Sultonni Sherozdan Hirotga chaqirdi. Qattiqqo‘l Ibrohim Sulton xazinani berkitdi, ortiqcha chiqimlarni to‘xtatdi, shahar darvozalarini qattiq nazoratga oldi. Podshoh Qorailonni odamlari bilan Samarqandga jo‘natgan edi. Ibrohim Sulton podshohning o‘ng qo‘li bo‘lib, bobosiga o‘xshardi va harbiylarni olimlardan ko‘ra izzat qilardi.
- Ibrohim Sulton – Shohruhning ikkinchi o‘g‘li, qattiqqo‘l, makkor, harbiylarni sevadi.
Xazina berkitildi: Chalabiy
Qisqacha: XI bob. Urush sababli madaniyat uchun xarajatlar to‘xtatildi. Ahmad Chalabiy madrasa tomidagi Me’morga ishning chala qolayotganidan afsuslanib, Gavharshodbegimdan yordam so‘rashni aytdi. Me’mor ‘bundoq ishlar to‘xtamaydi’ deb javob berdi va korfarmoga haq o‘zi to‘lashini, uning haqini to‘lolmasligini aytdi. Chalabiy qarzga ishlashini aytib, yuzlashtirishni talab qilib tomdan tushib ketdi.
Usta Jo‘rjiy bilan suhbat
Qisqacha: Me’mor xonaqoh gumbazida ishlayotgan gurji usta Jo‘rjiyga yaqinlashdi. Jo‘rjiy bugun gurjilar hayiti ekanini aytib, uni kechqurun uyiga taklif qildi. U Ahmad Chalabiyni badkirdor dedi va podshoh jiyaniga qarshi urush ochganini qoraladi. Xurosondagi gurjilar Temur qilichi tufayli vatandan judo bo‘lganini, vatanini ko‘rishni orzu qilishini aytdi. Madrasani Xuroson fuqarosi uchun solayotganini, haq olmay ham ishlashini bildirdi.
- Jo‘rjiy – gurji usta, Temur davrida tutqun qilingan, quyuq soqolli xristian.
Me’mor shogirdlari bilan ishlaydi
Qisqacha: Ertasi Me’mor uch shogirdi bilan madrasaga kelganda ishchilar kam edi, korfarmo kelmadi. Me’mor Zulfiqor, Zavrak va G‘avvos bilan o‘zi ishlashga kirishdi va ketganlar haqini o‘zi to‘lashga va'da berdi. Hasanbek o‘g‘li Shodmonbek uchun xavotirda edi. Badia otasini gumbaz ustida ko‘rib, ovqat keltirdi va gurji yigit Iosif bilan gaplashib Zulfiqor va Zavrakning ensasini qotirdi.
- Iosif – chiroyli gurji yigit, Badia u bilan gaplashadi.
Bilimingizni sinang
«Me’mor» asarida Hirotdan beri yonma-yon kelayotgan uch oshnadan biri Abuali kimning o‘g‘li?
- Yuzboshi Abdullobekning o‘g‘li
- Me’mor Najmiddin Buxoriyning o‘g‘li
- Kulolning o‘g‘li
- Usta Hasanbekning o‘g‘li
To‘g‘ri javob: Kulolning o‘g‘li. Abuali kulolning o‘g‘li, Shodmonbek esa usta Hasanbekning o‘g‘li.
Nizomiddin «Me’mor» asarida Farg‘ona yurishini qanday baholadi?
- Dindan chiqqanlarga qarshi muqaddas jihod deb
- Xazina talash uchun qilingan yurish deb
- Ikki amakivachchaning o‘zaro janjali deb
- Hirot taxti uchun boshlangan kurash deb
To‘g‘ri javob: Ikki amakivachchaning o‘zaro janjali deb. Nizomiddin urushni aslida ikki amakivachcha bir-biri bilan janjallashyapti, deb hisobladi.
«Me’mor» asarida umrida qo‘liga qilich ushlamagan bo‘lsa-da, yuragida jang va g‘alaba sururi tug‘yon urgan kulol o‘g‘li kim?
- Zavrak
- Nizomiddin
- Shodmonbek
- Abuali
To‘g‘ri javob: Abuali. Qilichni juda yaxshi ko‘rgan kulol o‘g‘li Abuali edi.
«Me’mor» asaridagi uch oshna haqida quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Nizomiddin Najmiddin Buxoriyning yolg‘iz o‘g‘li. II. Abuali kulolning o‘g‘li. III. Shodmonbek kulolning o‘g‘li.
- I va II
- II va III
- I va III
- Faqat III
To‘g‘ri javob: I va II. Shodmonbek kulolning emas, usta Hasanbekning o‘g‘li.
«Me’mor» asaridagi oshnalarni ota kasbiga yoki otasiga moslang: 1) Nizomiddin; 2) Abuali; 3) Shodmonbek. a) kulol; b) usta Hasanbek; c) Me’mor.
- 1-a, 2-b, 3-c
- 1-c, 2-b, 3-a
- 1-b, 2-c, 3-a
- 1-c, 2-a, 3-b
To‘g‘ri javob: 1-c, 2-a, 3-b. Nizomiddin – Me’morning, Abuali – kulolning, Shodmonbek – usta Hasanbekning o‘g‘li.
«Me’mor» asarida Nizomiddin hurufiylar piri Fazlullohni qaysi hukmdor vaqtida qatl etilgan buyuk mutafakkir deb atadi?
- Ibrohim Sulton
- Ulug‘bek
- Shohruh
- Mironshoh
To‘g‘ri javob: Mironshoh. Fazlulloh Mironshoh vaqtida qatl etilgan mutafakkir pir.
«Me’mor» asarida Nizomiddin Mirzo yonidagi qaysi tarxonni qonxo‘r odam deb atadi?
- Yoqubbek
- Abdullobek
- Shoh Malik tarxon
- Amir Dovud barlos
To‘g‘ri javob: Shoh Malik tarxon. Nizomiddin Shoh Malik tarxonni qonxo‘r odam deydi.
«Me’mor» asarida qo‘shinda uch oy oldin bir sarbozning bo‘g‘ib, xanjar urib o‘ldirilishida kimning qo‘li borligi aytiladi?
- Qorailonning
- Yoqubbekning
- Yuzboshi Abdullobekning
- Amir Dovud barlosning
To‘g‘ri javob: Qorailonning. Sarboz o‘ldirilishida Qorailonning qo‘li bor edi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash