XotirAI«Me’mor»: Maymana g‘alayoni, Lutfiy va qatl
Mavzular
Maymana g‘alayoni
Qisqacha: Hurufiylar zolimga bosh egmaslikka chaqirar, Balx haqidagi hikoyani aytishardi. Maymanada bo‘z to‘quvchi Horun bek zulmiga qarshi odamlarni to‘pladi. Sovur oyida g‘alayon qal’a devorini portlatib, bekni xobxonasida o‘ldirdi va Horun bo‘zchi hokim deb e’lon qilindi.
- Horun – Maymanada bo‘z to‘quvchi mo‘ylabdor kishi, g‘alayon boshlig‘i.
- Maymana begi – amirzodalar urug‘idan, fahsh ishlar qilgan, dimog‘dor yosh bek.
Maymanaga qo‘shin kirdi
Qisqacha: Uch hafta o‘tgach, yarim tunda otliq qo‘shin Maymanaga bostirib kirdi, bir necha kishi daraxtga bog‘lab o‘ldirildi. Horun bo‘zchi o‘n chog‘liq kishi bilan Murg‘ob tomonga qochdi. Keyin uning Astrobodga ketgani yoki Hirotda yashiringani haqida xabarlar tarqaldi.
Me’mor Lutfiy huzurida
Qisqacha: O‘g‘li hibsda bo‘lgan Najmiddin Buxoriy Ulug‘bekka yozgan nomaga javob olmagach, shoir mavlono Lutfiyning panohiga bordi. Lutfiy Shohruh, Boysunqur va Ulug‘bek zamonida e’tibor qozongan, Hirot yaqinida tug‘ilgan, tasavvuf ta’limini olgan, Me’mordan kichikroq shoir edi. U Me’mor dardidan xabardor bo‘lib, podshoga kirishga va’da berdi.
- Mavlono Lutfiy – Shohruh saroyining mo‘’tabar turkiy shoiri, «Malikul kalom» unvonli, ellik yoshlardagi.
Shohruh Mirzo qabulida
Qisqacha: Chorshanba kuni Lutfiy kasalikdan tuzalayotgan Shohruh Mirzo qabuliga kirib, «G‘azaliyot»ni tuhfa etdi va Ixtiyoriddin qal’asidagi olti yigitning jazosini yengillatishni so‘radi. Shohruh uni hurufiyni himoya qilgani uchun tanqid qildi, so‘zlarini Ibrohim Sultonga aytishini va hurufiyani yo‘qotish unga topshirilganini bildirdi. Lutfiy iltimosi o‘tmagach, Oltin O‘rdaga safar bahonasi bilan saroydan ketdi.
Maymana shahrida raiyat shu hurufiylar vasvasasiga tushib g‘alayon ko‘targan. Biz qo‘shin yo‘lladik.— Shohruh Mirzo Lutfiyga
Badia va zindonbon
Qisqacha: Badia Ixtiyoriddin qal’asida og‘asi Nizomiddinni ko‘rsataman deb aldagan zindonbondan xanjar bilan o‘zini himoya qildi. Zindonbon orqaga tisarildi va Badia qal’adan chiqdi. Pastda kutib turgan Zavrak Nishopuriy bilan uyga qaytdi, ota-onaga haqiqatni aytmay yolg‘on gapirdi.
- Zavrak Nishopuriy – Badiani qal’a oldida kutib turgan yaqin kishi.
Noma va olti mahbus qatli
Qisqacha: Me’mor Ulug‘bekka ikkinchi noma yozib, saroy mansabdoriga topshirdi; noma Ibrohim Sultonga berildi. Juma kuni tunda Ixtiyoriddin qal’asida olti yosh mahbus, ular orasida Nizomiddin, dor tagiga olib chiqildi. Ahmad Lur podshohga suiqasd qilib o‘ldirilgan edi. Qorailon kursida o‘tirardi; tun o‘rtasida noma kelgach, olti mahbus osildi va tashlandiq xandaqqa ko‘mildi.
- Qorailon – mahbuslarni tutgan, dor yonida kursida o‘tirgan rangpar, cho‘qqi soqolli kishi.
Me’mor qatldan xabar topdi
Qisqacha: Qish boshlanganda ota-ona Nizomiddin qatl etilganidan bexabar edi. Kelasi juma xabar shaharga tarqaldi. Me’mor saroyga yugurib, Boysunqur huzuriga kirdi; amirzoda murofaa fatvo berganini aytdi va Ulug‘bek nomasidan xabari yo‘qligini bildirdi. Me’mor boshiga tuproq sochib dod soldi, Zavrak va G‘avvos Muhammad uni uyga olib kirdi.
Jinoyat nihoyat og‘ir bo‘lganligi sababli mening aralashuvim va iltimoslarim inobatga o‘tmadi.— Amirzoda Boysunqur Me’morga
Bilimingizni sinang
Maymanada Horun bo‘zchi boshlagan g‘alayon qaysi oyning qaysi haftasi va kunida boshlangan?
- Sovur oyining birinchi haftasi, juma kuni
- Sovur oyining ikkinchi haftasi, yakshanba kuni
- Barot oyining ikkinchi haftasi, yakshanba kuni
- Sovur oyining uchinchi haftasi, chorshanba kuni
To‘g‘ri javob: Sovur oyining ikkinchi haftasi, yakshanba kuni. G‘alayon Sovur oyining ikkinchi haftasi, yakshanba kuni boshlangan.
«Me’mor» asarida Maymana begi zulmiga qarshi odamlarni to‘plagan Horun qanday kasb egasi edi?
- Bo‘z va boshqa mato to‘quvchi
- Temirchi va miskar
- Bozorda non yopuvchi
- Kulol va g‘isht quyuvchi
To‘g‘ri javob: Bo‘z va boshqa mato to‘quvchi. Horun Maymanada bo‘z va boshqa mato to‘quvchi kishi edi.
Horun bo‘zchining odamlari Maymana qal’asini egallash uchun qal’a devori yonida nima qilishdi?
- Darvozani o‘t qo‘yib yoqib yuborishdi
- Narvonlar qo‘yib, devordan oshib kirishdi
- Qal’a suvini zaharlab, qamalni cho‘zishdi
- Orqa devor ostini kovlab, borut to‘kib, piltalarni ulashdi
To‘g‘ri javob: Orqa devor ostini kovlab, borut to‘kib, piltalarni ulashdi. Qal’aning orqa devori ostini kovlab, borut to‘kishgan.
Maymana begi g‘alayon vaqtida qayerda va qanday o‘ldirildi?
- Xobxonasida qilich bilan chopib tashlandi
- Zindonda bo‘g‘ib o‘ldirildi
- Daraxtga bog‘lab o‘ldirildi
- Qal’a darvozasida o‘q bilan otildi
To‘g‘ri javob: Xobxonasida qilich bilan chopib tashlandi. Olomon qal’aga kirib, bekni xobxonasida qilich bilan chopib tashlagan.
Maymana begi qaysi urug‘dan chiqqan va qanday ishlarni ko‘p qilgan?
- Amirzodalar urug‘idan bo‘lib, ko‘p urush qilgan
- Mirzolar urug‘idan bo‘lib, hurufiylarni quvgan
- Sayyidlar urug‘idan bo‘lib, soliqni og‘irlashtirgan
- Amirzodalar urug‘idan bo‘lib, fahsh ishlarni ko‘p qilgan
To‘g‘ri javob: Amirzodalar urug‘idan bo‘lib, fahsh ishlarni ko‘p qilgan. Bek amirzodalar urug‘idan bo‘lib, fahsh ishlarni ko‘p qilgan.
G‘alayon g‘alaba qozongach, Horun bo‘zchi qanday mansabdagi kishi deb e’lon qilindi?
- Murg‘ob qozisi
- Hirot noibi
- Maymana hokimi
- Balx sarkori
To‘g‘ri javob: Maymana hokimi. Horun Maymana hokimi deb e’lon qilingan.
G‘alayondan uch hafta o‘tgach Maymana yo‘llarida nima yuz berdi?
- Hurufiylar Maymanaga yetib keldi
- Navkarlar yarim tunda shaharga bostirib kirdi
- Horun bo‘zchi qal’ani qayta qurdi
- Shohruh Mirzo shaharga o‘zi kirib keldi
To‘g‘ri javob: Navkarlar yarim tunda shaharga bostirib kirdi. Uch hafta o‘tgach Maymanaga navkarlar yarim tunda bostirib kirgan.
Navkarlar kelgach, Horun bo‘zchi o‘n chog‘liq kishi bilan qaysi tomonga qochdi?
- Murg‘ob tomonga
- Buxoro tomonga
- Balx tomonga
- Mashhad tomonga
To‘g‘ri javob: Murg‘ob tomonga. Horun bo‘zchi o‘n chog‘liq kishi bilan Murg‘ob tomonga qochgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash