XotirAI«Me’mor»: Sardoba poydevori qoziq qoqilishi va hirotliklarning kelishi
Mavzular
Sardoba qoziqi qoqildi
Qisqacha: Me’mor Cho‘li boboga bir gazlik qoziq bilan teshani berib, sardobaning qoq o‘rtasi bo‘ladigan joyga qoqishni so‘radi. Cho‘li bobo qo‘lini fotihaga ochib, qoziqni tesha bilan yerga kiritdi, Zulfiqor uni yana mustahkamladi. Shu payt uzoqdan besh otliq kelib, aravalar yonida otdan tushdi.
- Cho‘li bobo – dasht qudug‘ining egasi, sersoqol cho‘pon oqsoqoli; qoziqni qoqqan kishi.
- Zulfiqor – Me’morning shogirdi; qoziqni uchini o‘tkir qilib yasagan.
Tabib, mirzo va bek ko‘prigi
Qisqacha: Me’mor tabibni kutib oldi; tabib uning salomatligini so‘rab, sut, qatiq, pishloq va sariyog‘ yeyishni tayinladi. Me’mor dasht havosi yoqqanini aytdi. Tabib bekning mirzosi Qambar xo‘jani tanishtirdi, Mirzo bek ashyolarni vaqtida yetkazishni topshirganini aytdi. Bir mansabdor bek Qarshi yaqinida ko‘prik qurganini, Qambar Mirzo esa sardoba bitsa bu yerlar Bekobod bo‘lishi mumkinligini aytdi.
- Qambar Mirzo (Qambar xo‘ja) – Qarshi bekining mirzosi, ashyolarni yetkazib berish va hisob-kitob (korfarmo) uchun mas’ul.
Ma’rifatu obodlik chirog‘ini yoqqan kishi— Me’mor, bek ko‘prik qurganini eshitib, shunday fikr bildirdi
Ustalar bilan reja kelishuvi
Qisqacha: Tushdan keyin Kosondan ot-aravada usta Obid va usta Xudoybergan keldi. Obid Hirot, Balx, G‘azna, Samarqandda bo‘lganini aytib maqtanib gapirdi. Me’mor poydevorni yigirma gaz mo‘ljallaganini, Fayzoboddagi sardobadan o‘n gaz oshirganini aytdi, Obid hamma gapga "ayni muddao" dedi. Poydevor uch gaz chuqur o‘yilib, Qoratoshdan xarsang tashlanadi, so‘ng obi g‘isht teriladi; Kosondagi ikki xumdon g‘isht yetkazadi.
- Usta Obid – kosonlik usta, Hirot, Balx, G‘azna, Samarqandda bo‘lgan; so‘zamol, balandparvoz.
- Usta Xudoybergan – kosonlik usta, Qarshidan chiqmagan.
Ish taqsimoti va loyiha
Qisqacha: Me’mor Zulfiqor, Zavrak va G‘avvosga kanop bilan yerga doira chizishni buyurdi, poydevor ikki gaz bo‘lishini aytdi. Yigitlarni Qoratoshga tosh sindirishga yubordi, Obid bilan Xudoyberganga yantoq, yulg‘un, qamish yoqib kul tayyorlashni topshirdi. Me’mor sardoba loyihasini Qambar Mirzoga uzatdi, Mirzo uni buklab qo‘yniga soldi. Tushda Cho‘li bobo hammani ovqatga chaqirdi.
- Zavrak va G‘avvos – Me’morning shogirdlari (Zulfiqor bilan birga).
Me’mor ishga berilgan
Qisqacha: Yaqinda kasal bo‘lgan Me’mor dashtda jon kuydirib ishlar, shogirdlari unga achinardi, ammo uni o‘z holiga qo‘yishardi. Qizi Badia "ish topiladi, o‘zingizga qarang" deganida Me’mor umrida koymagan qizini jerkib tashladi. Mas’uma beka shogirdlarga bu chol ishlaganda shunaqa ekanini tushuntirdi. Horunbekning ot-aravalari xarsang tashiy boshladi, ertasiga Kosondan g‘isht keldi.
- Badia – Me’morning qizi; ovqat tayyorlashda yordamlashadi.
- Mas’uma beka – Me’morning xotini.
- Horunbek – ot-aravasi bor odam; xarsang tashiydi.
Mo‘’tadil iqlim: tepalikdagi o‘y
Qisqacha: Me’mor odatdagidek hammadan oldin turib, tepalikka chiqdi va g‘isht hamda xarsangni ko‘rdi; yerning nishabi qoziq qoqilgan joyga qaratilganini, Cho‘li boboning mo‘ljali to‘g‘ri ekanini tushundi. Cho‘li bobo mollariga qaradi, Qoplon va Arslon degan itlar orqasidan yurdi. Me’mor dashtni kuzatdi, Qarshi tomondan Buxoroga o‘tgan qirq tuyali karvonni sanadi. U bir farzandi hurufiyaga qo‘shilgani, ikkinchisi Badia yigitcha kiyib xanjar olib yurganidan taajjublandi.
- Qoplon va Arslon – Cho‘li bobo itlari.
Bek keldi, hirotliklar yetib keldi
Qisqacha: Ishning uchinchi kuni shahardan yana o‘n besh kishi Me’morga berildi va dashtda chodirlar qurildi. To‘rtinchi kuni bek kelib sardobani aylanib ko‘rdi va loyihani ma’qul dedi. Tushdan keyin karvon yo‘lidan qayrilib, bir necha odamni qoldirdi: Hasanbek Me’mor bilan quchoqlashib yig‘ladi. Ularning ichida Nizomiddinning o‘rtog‘i Abuali, usta Husaynbek va kulol Abutolib ham bor edi. Ular Qarshi karvonsaroyida usta Obidning uyiga borib, Me’mor Xo‘ja Muborakda ekanini bilishgan.
- Hasanbek usta – Me’morning qadrdoni; hirotlik usta.
- Abuali – Nizomiddinning qadrdon o‘rtog‘i.
- Abutolib – hirotlik kulol; Hirotliklar oqsoqoli.
Hirotdagi bo‘hton va Ahmad Chalabiy
Qisqacha: Najmiddin Buxoriy Hirotdan haydalgach, Mirzo madrasasi bitdi; korfarmo Ahmad Chalabiy Boysunqur huzuriga tez-tez borib, bino ochilishini tantanavor o‘tkazishni rejalashtirdi. Ilmsiz Ahmad Chalabiyni hamma yomon ko‘rardi. U Me’morga bo‘hton tarqatdi: Buxoroda odobsiz ish qilibdi, xotini kuyib o‘libdi, toshbo‘ron qilishmoqchi ekan. Bu mish-mish saroyga yetdi, lekin usta Jo‘rjiy uni Me’mor dushmanlaridan chiqqan bo‘hton dedi. Bir yarim oydan keyin bo‘hton so‘ndi, madrasa ishga tushdi, Boysunqur diqqati ulamolarga qaratilib, Ahmad Chalabiy chetda qoldi.
- Ahmad Chalabiy – korfarmo, ilmsiz, mansabparast; Me’morga bo‘hton tarqatgan.
- Boysunqur Mirzo – Hirotdagi Mirzo madrasasi qurilishi huzurida turgan shahzoda.
Tuhmatning umri qisqa.— Usta Jo‘rjiy, Me’morga qarshi gap bo‘hton ekanini aytib
Abutolib Ahmad Chalabiyga qarshi
Qisqacha: Madrasadan keyin Ahmad Chalabiyni hech bir ustayu me’mor korfarmolikka chaqirmadi: ustod Qavom ham masjidga uni emas, yosh madrasa bitiruvchisini chaqirdi. Bozori kasod bo‘lgan Ahmad Chalabiy bozorda kulol Abutolibga uchrab, koshin uchun bergan bo‘yoq va qo‘rg‘oshin kukunini talab qildi. Abutolib bo‘yoq madrasa peshtoqidagi koshinlarga ishlatilganini aytib, Ahmad Chalabiyni Me’morga tuhmat qilgani uchun haqorat qildi va pichoq bilan yoqasiga qo‘l uzatdi. Ahmad Chalabiy dod solib qochdi.
- Ustod Qavom – Hirotdagi usta, minoralik masjid solayotgan.
Ali meshkobchi va bu kun xulosalari
Qisqacha: Bozorda tomosha qilib turgan Ali meshkobchi Abutolibni maqtadi: pichoq emas, mushtlash kerak edi. Mansabdorlardan fuqaroning ixlosi qaytganini aytdi. Abutolib uni ehtiyot bo‘lishga undadi va uning so‘zlari tagida kimgadir ishonch borligini payqadi. Abutolib uyga ketib, Sulaymonbek bekor bo‘lib uyga kirgani, Nizomiddin dorga osilgani va Temur saltanati tanazzulga ketayotgani haqida o‘yladi.
- Ali meshkobchi – bozordagi suvchi; xalq noroziligini ifodalaydi, ko‘rinmas kuchlarga ishonadi.
Mansabdorlardan fuqaroning ixlosi qaytgan,— Ali meshkobchi, Abutolib bilan bozordagi suhbatda
Bilimingizni sinang
«Me’mor» romanida Me’mor Cho‘li boboga qoziqni qayerga qoqishni so‘ragan?
- Kulbaning eshigi oldiga
- Sardobaning qoq o‘rtasi bo‘ladigan joyga
- Karvon yo‘lining yoqasiga
- Quduqning chetiga
To‘g‘ri javob: Sardobaning qoq o‘rtasi bo‘ladigan joyga. Me’mor qoziqni sardobaning qoq o‘rtasiga qoqishni so‘ragan.
«Me’mor» romanida qoziq qoqilgach, aravalar yonida otdan nechta otliq tushgan?
- To‘rtta
- Beshta
- Oltita
- Uchta
To‘g‘ri javob: Beshta. Besh otliq oldinma-ketin kelib otdan tushgan.
«Me’mor» romanida tabib Qarshi bekining ilgari Qarshi yaqinida nima qurganini aytgan?
- Hammom
- Madrasa
- Karvonsaroy
- Ko‘prik
To‘g‘ri javob: Ko‘prik. Bek ilgari Qarshi yaqinida ko‘prik qurgan.
«Ma’rifatu obodlik chirog‘ini yoqqan kishi...» Bu fikrni «Me’mor» romanida kim, qaysi voqea munosabati bilan bildirgan?
- Qambar Mirzo, sardoba loyihasini ko‘rib
- Usta Obid, o‘z sayohatlarini maqtab
- Hoji tabib, Me’morning salomatligini so‘rab
- Me’mor, bek ko‘prik qurganini eshitib
To‘g‘ri javob: Me’mor, bek ko‘prik qurganini eshitib. Bu fikrni Me’mor bek ko‘prik qurganini eshitib bildirgan.
«Me’mor» romanida Qambar Mirzo sardoba bitsa, bu yerlar qanday nom olishi mumkinligini aytgan?
- Fayzobod
- Cho‘libod
- Bekobod
- Mirzobod
To‘g‘ri javob: Bekobod. Qambar Mirzo bu yerlar Bekobod bo‘lib qolishi mumkinligini aytgan.
«Me’mor» romanida bek Qambar Mirzoga Me’mor bilan nima uchun ehtiyotkorlik bilan gaplashishni tayinlagan?
- Me’mor bekning dushmani bo‘lgani uchun
- Me’mor qattiq kasal bo‘lgani uchun
- Ilm ahli injiq bo‘lgani uchun
- Me’mor hurufiy ekanini bilgani uchun
To‘g‘ri javob: Ilm ahli injiq bo‘lgani uchun. Bek ilm ahli injiq bo‘lishini aytib, ehtiyotkorlikni tayinlagan.
«Me’mor» romanida usta Obid va usta Xudoybergan qaysi yurtdan kelgan ustalar sifatida tilga olinadi?
- Shahrisabzlik ustalar
- Kosonlik ustalar
- Buxorolik ustalar
- Hirotlik ustalar
To‘g‘ri javob: Kosonlik ustalar. Usta Obid va Xudoybergan kosonlik ustalar edi.
«Me’mor» romanida Me’mor Buxoroga qaytishi haqida qanday fikr bildirgan?
- Sardoba bitmaguncha hech qayoqqa ketmayman, deb
- Odamzodni o‘z yurti tortar ekan, Buxoroyi sharifga qaytaman, deb
- Buxorodan butunlay ketishni istayman, deb
- Hirot odamzodni o‘ziga tortadi, deb
To‘g‘ri javob: Odamzodni o‘z yurti tortar ekan, Buxoroyi sharifga qaytaman, deb. Me’mor odamzodni o‘z yurti tortishini va Buxoroga qaytayotganini aytgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash