XotirAI«Me’mor»: Buxoroda xonanishinlik va Ulug‘bek suhbati
Mavzular
Zavrak Me’mordan ajralmaydi
Qisqacha: Me’mor Zavrak Nishopuriyga yosh umrini o‘ziga bog‘lamay, Hirotga qaytishni maslahat berdi: u endi dunyo ishlaridan zerikkan, qolgan umrini toat-ibodatda o‘tkazmoqchi edi. Zavrak qat’iy ketmasligini aytdi, Ma’suma beka ham uni farzand deb bilishini aytib qo‘llab turdi. Zavrak yetim o‘sgan, Me’mor uni sinovdan o‘tkazmay xonadonida olib qolgan edi, u keyin ham a’lo darajada sinovdan o‘tdi.
- Zavrak Nishopuriy – yetim o‘sgan, Me’morga sadoqatli uchinchi shogird.
Karvon ketdi, xonanishin kunlar
Qisqacha: Erta tongda Horunbek va G‘avvos Muhammad katta karvonga qo‘shilib ketdi; Me’mor ularga Qavomga salom aytishni, Nizomiddin arvohiga duo o‘qishni, qaytishda sardobada Cho‘li bobodan xabar olishni tayinladi. Me’mor xonanishin bo‘ldi, juma kunlari Namozgoh masjidiga borar, katta mansabdorlar ziyofatlariga bormasdi. Ma’suma beka borishni aytsa, u hokimlardan jirkanishini aytdi.
Men u mansabdor hokimlardan jirkanaman— Me’mor, Ma’suma bekaga ziyofatlarga bormaslik sababini aytib
Badia o‘g‘il tug‘di, Samarqand xabari
Qisqacha: Zavrak boloxonada yashab, usta Nusrat qo‘l ostida Zulfiqor bilan boy hovlida ishladi va Me’mor bilan Ma’suma bekani boqdi. Bir yildan keyin Badia o‘g‘il tug‘di, usta Nusrat unga katta buvasi hurmati uchun Me’mor deb nom qo‘ydi. Kulol Abutolib Samarqanddan qaytib, Dahai nosaron aholisi podshoh amri bilan qatli om qilinganini aytdi. Me’mor og‘zini ochib qotib qoldi.
- Abutolib – Hirotdan kelgan kulol, Samarqandda urug‘lari bor.
«Me’mor va munajjim»: Ulug‘bek Buxoroda
Qisqacha: Samarqand podshohi Ulug‘bek Mirzo Buxoroga birinchi bor tantana bilan keldi va uchinchi kun Arkda bazmda o‘tirardi. Yonida Shoh Malik tarxon, Hoji Muhammad Porso va sarkarda Amir Dovud barlos bor edi. Buxoro a’yonlari uni Rijduvonda kutib olishdi, Ulug‘bek masjidi Kalonda juma namozi o‘qib, maqbaralarni ziyorat qildi. Ko‘chalar tozalanib, tartib qattiq nazorat qilindi.
- Ulug‘bek Mirzo – Movarounnahr podshohi, Samarqand taxtida o‘tirgan hukmdor.
- Shoh Malik tarxon – Buxoro hokimi.
Tarxon amaldorlari Me’mor eshigida
Qisqacha: Shoh Malikning yasangan amaldorlari Namozgohdagi ko‘rimsiz eshik oldida paydo bo‘lib, Me’morni hokim bazmiga olib ketgani keldi. Supachada yotgan Me’mor kuldi va zindonga borishini, bazmga bormasligini aytdi, qobuso dardiga mubtalo ekanini bildirdi. Zulfiqor kirib keldi va yumshoqlik bilan arava olib kelinishini, keksa kishilar kelishini talab qildi, o‘zi ham otasi bilan borishini aytdi.
- Zulfiqor – Me’morning shogirdi va kuyovi, yumshoq muomalali yigit.
Ulug‘bek va Me’mor: noma haqiqati
Qisqacha: Bir yil muqaddam Ulug‘bek Me’morni Samarqandga chorlab maktub yozgan, Me’mor xastaligini aytib rad javobi yuborgan edi. Ulug‘bek Arkda Me’morni qabul qilib, uni munajjim va me’mor suhbati sifatida gaplashishga chaqirdi. Me’mor Hirotdan Ulug‘bekka noma yozib o‘g‘lini qutqarishni so‘raganini, javob bo‘lmaganini va o‘g‘li Nizomiddin Farg‘ona yurishida jang qilgani holda qatl etilganini aytdi. Ulug‘bek bunday noma olmaganini aytib, jim qoldi.
- Ismoil ibn Tohir Isfahoniy – Ulug‘bek yonidagi me’mor, Me’mor rahnamoligida ishlashga rozi bo‘lgan.
Haqiqat aytilgani uchun jazo berilmaydi.— Ulug‘bek, Me’morga achchiq haqiqatni aytganida
Dahai nosaron qatli omi
Qisqacha: Me’mor Ulug‘bek Samarqandga olib kelishni aytgan usta Jo‘rjiy, Abutolib, Hasanbek va Husaynbek haqida so‘radi; Jo‘rjiy Dahai nosaron qatli omida o‘ldirilgan edi. Ulug‘bek nosaronlar saltanatga qarshi gap tarqatgani va buzuqlik qilganini aytdi, saroy a’yonlari ‘dalillar’ ko‘rsatgach u qatli om farmoniga muhr bosdi. Tarxon Me’morni chiqarib yubormoqchi edi, Ulug‘bek bosh chayqadi. Shohruh Me’morni Xurosondan haydash xato bo‘lganini tushundi.
- Usta Jo‘rjiy – Hirotdan Samarqandga, Dahai nosaronga ko‘chgan gurjistonlik usta.
Isfahoniy taklifi va Buxoro tarixi
Qisqacha: Ulug‘bek Ali Qushchi ham unga shunday ochiq aytganini eslab, Me’morning o‘g‘li qatli uchun taassuf bildirdi va Ismoil ibn Tohir Isfahoniyni tanishtirib, Me’mor rahnamoligida xizmat qilishini aytdi. So‘ngra muallif kitobxonga Buxoro tarixini eslatadi: 1220 yilda Chingizxon Buxoroni egalladi, to‘rt yuz sarboz Arkni o‘n ikki kun himoya qildi, imom o‘ldirildi, shahar yoqildi, ammo Minorai Kalon qulamadi. Mo‘g‘ullar hukmronligi yuz ellik yil davom etdi. Buxoroliklar Ulug‘bek madrasa qurmoqchi ekanini eshitib quvondi.
Arkdan chiqish va «Tirilish»
Qisqacha: Me’mor Arkdan chiqqach, darvoza pastida kutib turgan Zavrak Nishopuriy yugurib keldi: Me’morning chehrasi ochiq, Zulfiqor ham shod edi. Keyingi XXXIX bob «Tirilish» da Me’mor tug‘ilgan hovlisining yarim qorong‘i xonasida kun bo‘yi yotib o‘ylardi. Ma’suma beka ko‘chaga chiqishni aytsa, Me’mor ensasi qotardi; beka esa butun Buxoro uni tanishini aytib yupatardi.
Bilimingizni sinang
«Me’mor» romanida Me’mor yosh Zavrakni Hirotga qaytishga undab, o‘z holati haqida nima dedi?
- Ulug‘bekdan qattiq ranjiganini aytdi
- Dunyo ishlaridan zerikkanini aytdi
- Mol-mulki tugab qolganini aytdi
- Ma’suma bekadan norozi ekanini aytdi
To‘g‘ri javob: Dunyo ishlaridan zerikkanini aytdi. Me’mor dunyo ishlaridan zerikkanini va katta ishlarga qo‘l urmasligini Zavrakka aytgan.
Ma’suma beka Zavrakning Hirotga ketmasligini qo‘llab-quvvatlab, uni kim deb bilishini aytdi?
- Uzoq qarindoshi
- O‘z jiyani
- O‘z farzandi
- Xonadonning xizmatkori
To‘g‘ri javob: O‘z farzandi. Ma’suma beka Zavrakni o‘z farzandi deb bilishini aytgan.
Me’mor karvon bilan ketayotgan Horunbek va G‘avvosga qaysi ustodga salom yetkazishni tayinladi?
- Shohruhga
- Ali Qushchiga
- Qavomga
- Mashhadiyga
To‘g‘ri javob: Qavomga. Me’mor Qavom hazratlariga salom aytishni tayinlagan.
Karvon bilan ketayotgan Horunbek va G‘avvosdan Me’mor yo‘lda qaysi joyni ko‘rib o‘tib, Cho‘li boboga salom aytishni so‘radi?
- Karvonsaroyni
- Minorai Kalonni
- Sardobani
- Bog‘i nasimni
To‘g‘ri javob: Sardobani. Me’mor sardobani ko‘rib, Cho‘li boboga salom aytishni so‘ragan.
Horunbek va G‘avvos ketgach, Me’mor Buxoroda qanday hayot kechira boshladi?
- Karvon bilan Samarqandga qaytib ketdi
- Yangi madrasa qurilishini boshqarib yurdi
- Xonanishin bo‘lib, toat-ibodatda kun o‘tkazdi
- Hokim saroyida maslahatchi bo‘lib xizmat qildi
To‘g‘ri javob: Xonanishin bo‘lib, toat-ibodatda kun o‘tkazdi. Me’mor xonanishin bo‘lib, toat-ibodat bilan kun o‘tkazgan.
Quyidagi hukmlardan qaysilari to‘g‘ri? I. Me’mor katta mansabdorlarning to‘ylariga va dabdabador ziyofatlariga bormasdi. II. Me’mor mansabdor hokimlardan jirkanishini Ma’suma bekaga aytdi. III. Me’mor mansabdor hokimlardan jirkanishini Zavrakka aytdi.
- I va II
- II va III
- I va III
- I, II va III
To‘g‘ri javob: I va II. I va II materialda bor; jirkanishini Zavrakka emas, Ma’suma bekaga aytgan.
"Men u mansabdor hokimlardan jirkanaman" — bu so‘zlarni kim va qanday vaziyatda aytgan?
- Zulfiqor, tarxon bazmini tark etish sababini aytib
- Ulug‘bek, qatli om farmonini oqlashga urinib
- Me’mor, Ma’suma bekaga ziyofatlarga bormaslik sababini aytib
- Zavrak, ustozdan ajralmaslik sababini aytib
To‘g‘ri javob: Me’mor, Ma’suma bekaga ziyofatlarga bormaslik sababini aytib. Bu so‘zlarni Me’mor ziyofatlarga bormaslik sababini Ma’suma bekaga aytganda ishlatgan.
Zavrak Nishopuriy «Me’mor» romanida usta Nusrat qo‘l ostida ishlagan paytida qayerda yashar edi?
- Karvonsaroy hujrasida
- Namozgohdagi hujrada
- Boloxonada
- Yerto‘lada
To‘g‘ri javob: Boloxonada. Zavrak boloxonada yashagan va usta Nusrat qo‘l ostida ishlagan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash