XotirAI«Me’mor»: Qora sovuqda madrasa poydevori
Mavzular
Shosh safari va Qoraqiz
Qisqacha: Bir haftadan keyin Zulfiqor bilan Badia karvonga qo‘shilib Shoshga ketdi, ikki oycha turib kuzga yaqin qaytdi. Ular bilan Zulfiqorning amakilari va usta Qudratning qizi Qoraqiz ham keldi. Amakilar yigirma yildan keyin usta Nusrat bilan ko‘rishib xursand bo‘ldi. Zavrak Nishopuriy Qoraqizni sipolik bilan surishtirdi, Badia esa uni hazil qilib, Qoraqiz Toshkandga qaytib ketishini aytdi.
- Qoraqiz – Zulfiqorning amakisi usta Qudratning bo‘yi yetgan qizi, Toshkanddan kelgan.
- Zavrak Nishopuriy – Me’morning shogirdi, g‘arib va yolg‘iz, Qoraqizga ko‘ngil qo‘ygan.
Zavrakning dardi
Qisqacha: Zavrak o‘zini g‘arib musofir deb, umrini ustodiga bag‘ishlaganini aytdi, lekin Qoraqizni yoqtirganini yashirmadi. Badia Qoraqizni javohir deb maqtab, niyatni oyisiga aytishini va otasi Me’mor o‘rtaga tushishini va’da qildi.
Qora sovuq Buxoroda
Qisqacha: Bu yil Buxoroda yog‘in kam bo‘lib, kuz quruq keldi, Aqrab oyi o‘rtalarida qora sovuq boshlandi. Ko‘p keksalar vafot etdi, ba’zilar buni ilon yili bilan bog‘ladi. Minorai Kalon esa shahar o‘rtasida baland turardi. Shunday kunlarning birida Me’mor ikki shogirdi bilan Deggaron mahallasida qoziq qoqilgan maydonni kezdi.
- Minorai Kalon – qoraxoniylar yodgorligi, shahar o‘rtasida necha yuz yildan beri turibdi.
Ma’suma bilan tortishuv
Qisqacha: Juma kuni Me’mor Qarnobdan keltirilgan xarsangtoshlarni ko‘zdan kechirib, shogirdlariga tartib bilan terishni tayinladi. Ma’suma beka unga juma ekanini aytib, ibodat qilishni so‘radi. Me’mor madrasani mulk uchun qurmayotganini aytib g‘azablandi, Ma’suma ranjib oshxonaga kirib ketdi. Me’mor yo‘lda ‘uch marta dunyoga kelaman’ deb o‘zicha javob berdi.
Uch marta kelmoqchiman— Me’mor, xotini Ma’sumaning ‘dunyoga necha marta kelmoqchisiz’ degan gapiga o‘ylab javob berib
Bahorga qo‘ymaymiz
Qisqacha: Qattiq sovuq boshlandi; Zulfiqor Me’morga qalpoqni olmaslikni aytdi. Deggarondagi majlisda bir usta ishni bahorga qoldirishni taklif qildi, Zavrak esa yerning tagi yumshoqligini aytdi. Zulfiqor bilan Zavrakka «yeta» unvoni berilgan, ammo ular ustoddan ketmaslikka ahd qilgan edi.
Poydevor qazish boshlandi
Qisqacha: Ertasiga poydevor qazish boshlandi: uch yuzdan ortiq mardikor ishga tushdi, yer o‘n bir bo‘lakka bo‘linib, o‘n bir usta ish olib bordi. Kechqurun Me’mor Zavrak bilan uyiga qaytdi va bahorga qoldirish haqidagi gapni o‘ylab, o‘ziga o‘zi javob berdi.
Men ko‘klamni kutib yotadiganlardan emasman— Me’mor, bahorga qoldirish haqidagi gapni o‘ylab
Ustalar va G‘avvosning kelishi
Qisqacha: Ulug‘bek madrasasi Buxorodagi eng yirik qurilishga aylandi: Hasanbek, Husaynbek, Abutolib ishga tushdi, Kosondan usta Obid va Xudoyberganlar, Qarshidan najjor Abdulaziz Namangoniy kelishdi. Poydevor qo‘yilib g‘isht terilganda G‘avvos Muhammad Hiriy ham yetib keldi. U Ahmad Chalabiyning Hirotda o‘lganini aytdi.
- G‘avvos Muhammad Hiriy – Hirotdan Me’morga tirak bo‘lish uchun kelgan yigit.
- Ahmad Chalabiy – Hirotdagi sobiq korfarmo, qimorga berilgan, kasal bo‘lib o‘lgan.
Horunbek va do‘stlar qatli
Qisqacha: Qish oylarida Xurosondan karvon bilan Horunbek va boshqa hurufiylar Buxoroga kelib, mardikor bo‘lib ishlashdi. Horunbek Me’morni suyangan tog‘i deb atadi. Keyinroq Xurosonga qaytgan Horunbek va boshqalar ushlanib osib o‘ldirildi. Me’mor buni eshitib bo‘shashdi va o‘lganlarga duo o‘qidi.
- Horunbek – Xurosondan kelgan Me’morning sodiq hurufiy oshnasi, keyin osib o‘ldirilgan.
Mehmonlar va madrasa ko‘tarilishi
Qisqacha: Bahorda ustod Qavom Buxoroga kelib Me’morning loyihasiga tahsin aytdi va bir oydan so‘ng Samarqandga ketdi. Yozda Xo‘ja Yusuf Andugoniy va Ja’far Tabriziy ham kelib qurilishni ko‘rdi. Me’mor g‘ayrat bilan ishladi, Badia ovqat tayyorlab otasining ishiga aralashdi. Me’mor va usta Nusrat Zavrak bilan Qoraqizni unashtirdi.
Ilon qasdi: Badiaga hujum
Qisqacha: Payshanba kuni bir bola Badiani Zulfiqor kutyapti deb aldadi; notanish badbashara odam uni qorong‘i xonaga sudrab kirib, pichoq ko‘rsatdi. U o‘zini Hirotdagi go‘laxning o‘rli deb tanishtirdi, Badiani o‘n uch yoshidan sevib izlaganini, Ahmad Chalabiy qo‘lida ishlaganini aytdi. Badia uni nomard dedi, u esa rozi bo‘lmasa obro‘ va madrasa qurilishi buzilishini aytib qo‘rqitdi.
- Notanish badbashara odam – Hirotdagi go‘laxning o‘rli, Badiani izlab Buxoroga kelgan va qurilishda mardikor bo‘lib ishlagan.
Bilimingizni sinang
Zulfiqor bilan Badia karvonga qo‘shilib Shoshga ketib, u yerda taxminan qancha turdi?
- Bir oycha
- Ikki oycha
- Uch oycha
- Yarim yilcha
To‘g‘ri javob: Ikki oycha. Ular Shoshda ikki oycha turib, kuzga yaqin qaytishgan.
Zulfiqor va Badia bilan Shoshdan Buxoroga kelgan, usta Qudratning bo‘yi yetgan qizi kim?
- Abutolibning xotini
- Ma’suma beka
- Usta Nusratning qizi
- Qoraqiz
To‘g‘ri javob: Qoraqiz. Usta Qudratning bo‘yi yetgan qizi Qoraqiz edi.
Zulfiqorning amakilari o‘z jigari usta Nusrat bilan necha yildan keyin ko‘rishib xursand bo‘lishdi?
- O‘ttiz yildan
- Yigirma yildan
- O‘n yildan
- O‘n besh yildan
To‘g‘ri javob: Yigirma yildan. Amakilar jigari bilan yigirma yil deganda ko‘rishishgan.
Zavrak Nishopuriy Badiaga ro‘para kelgach, kimni sipolik bilan surishtirdi?
- Badianing o‘zini
- Usta Qudratni
- Ma’suma bekani
- Qoraqizni
To‘g‘ri javob: Qoraqizni. Zavrak Qoraqizni surishtirgan, chunki unga ko‘ngil qo‘ygan edi.
Badia Zavrakka Qoraqiz yaqinda kichik amakisi bilan qayerga qaytib ketishini aytdi?
- Shoshga
- Toshkandga
- Samarqandga
- Hirotga
To‘g‘ri javob: Toshkandga. Badia Qoraqiz Toshkandga qaytib ketishini hazil qilib aytgan.
Badia Qoraqizni «qora mayiz emas» deb maqtab, aslida uni nima deb atadi?
- Javohir
- Marvarid
- Yulduz
- Atirgul
To‘g‘ri javob: Javohir. Badia Qoraqizni qora mayiz emas, javohir deb maqtagan.
Zavrak o‘z niyatini aytganda, Badia nimani va’da qildi?
- Niyatni usta Nusratga aytib, o‘zi o‘rtaga tushishni
- Niyatni oyisiga aytishni, otasi Me’mor o‘rtaga tushishini
- Niyatni faqat Zulfiqorga aytishni va jim turishni
- Qoraqizni Toshkandga jo‘natib yuborishni
To‘g‘ri javob: Niyatni oyisiga aytishni, otasi Me’mor o‘rtaga tushishini. Badia niyatni oyisiga aytishni va otasi o‘rtaga tushishini va’da qilgan.
Ba’zilar qora sovuq oyidagi ko‘p o‘limni qaysi yil bilan bog‘lashdi?
- Qoplon yili
- Tovuq yili
- Sichqon yili
- Ilon yili
To‘g‘ri javob: Ilon yili. Ba’zilar o‘limni ilon yili bo‘lgani bilan bog‘lashgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash