XotirAI«Me’mor»: Abusayid hujumi va Badianing qurbonligi
Mavzular
Abdulatif o‘limi
Qisqacha: Tarixiy qism tugaydi: Abdulatif o‘ldiriladi, kallasi Samarqand Registoniga ilinadi. Hokimiyat Ibrohim Sultonning o‘g‘li Abdullo Mirzoga o‘tadi. Me’mor keyingi yillarni osoyishta o‘tkazib, dunyo bilan vidolashishga tayyor edi.
- Abdullo Mirzo – Ibrohim Sultonning o‘g‘li, Abdulatifdan keyin hokimiyatga o‘tgan.
Abusayid hujumi
Qisqacha: Sulton Abusayid Mirzo katta qo‘shin bilan kelayotgani xabari Buxoroni larzaga soladi. Juma kunidan Buxoro darvozalari berkitiladi. Shayxulislom Hoji Muhammad Porso Abusayidga darvozalarni ochish kerak degan. Shoh Malik tarxon bu xiyonat deb o‘ylaydi, ammo aytolmaydi. U shahar ahlini mudofaaga chaqiradi.
- Shoh Malik tarxon – Buxoro hokimi, qarib qolgan.
- Hoji Muhammad Porso – shayxulislom, Ulug‘bekka teskari bo‘lib olgan.
Qarshi darvozasidagi jang
Qisqacha: Yakshanba kuni Qarshi darvozasi yonida buxoroliklar tor-mor etiladi, yarador Tarxon shaharga qochadi. Zavrak Nishopuriy Deggaron mahallasiga kelib, Zulfiqor va Me’morbek halok bo‘lganini aytadi. Ma’suma beka va boshqalar sarosimaga tushadi.
- Zavrak Nishopuriy – Zulfiqorning do‘sti, xotini Qoraqiz.
Badia jangga otlanadi
Qisqacha: Badia Zulfiqorning kiyimini kiyib, etigiga xanjar tiqib, Nizomiddinning dimishqiy qilichini oladi. U Zavrakning otiga minib, Qarshi darvozasi tomon chopadi. Sardor uni tanimaydi, Badia o‘zini Badiuzzamon deb tanishtiradi. Tarxon vafot etgani aytiladi.
— Sizlar endi meni yo‘ldan qaytarolmaysizlar —— Badia, erkak kiyimida qilich yalang‘ochlab
Badianing jangi va asirligi
Qisqacha: Shayx Jalol darvozasi ochilib, dushman kirib keladi. Badia jonbozlik bilan jang qiladi, to‘rt kishini chopib qulatadi, Zavrak yelkasidan yaralanadi. Ulug‘bek madrasasi yonida Badia otidan yiqilib, qo‘llari bog‘lanib asir olinadi. Sochlari yelkasiga tushganda uni Tarxonning qizi deb o‘ylashadi.
Me’mor o‘liklar orasida
Qisqacha: Me’mor hassasiga tayanib Badiani qidiradi, usta Nusrat bilan Zavrak Nishopuriyning murdasini topadi. Shahar tashqarisida Zulfiqor va Me’morbekni topib, Najmiddin nevarasi uchun yig‘laydi. Tunda murdalar dafn etiladi, Abualiyu G‘avvos Muhammad ham halok bo‘lgani ma’lum bo‘ladi.
- Najmiddin Buxoriy – Me’mor, Badianing otasi.
Abusayid Arkda
Qisqacha: Shayxulislom Hoji Muhammad Porso topshirig‘i bilan Shayx Jalol darvozasi ochilgan edi. U Abusayid Mirzoni oq otga mindirib shaharga kiritadi. Abusayid Arkdagi taxtga o‘tiradi. Ertasiga u jang qilgan xotinni olib kelishni buyuradi va Badia Arkka keltiriladi.
Badianing o‘limi
Qisqacha: Abusayid Badiadan kimligini so‘raydi. Badia me’mor Najmiddin Buxoriyning qizi ekanini aytadi va sarbozlari farzandini o‘ldirgani uchun jang qilganini bildiradi. Abusayid uning boshini uzishni buyuradi. Badia o‘ldiriladi, usta Nusrat uni Zulfiqor va Me’morbek yoniga dafn etadi, keyin Ma’suma beka ham qo‘yiladi.
— Sening sarbozlaring farzandimni o‘ldirdi.— Badia Abusayidga
Me’mor va Porso to‘qnashuvi
Qisqacha: Me’mor har payshanba qabrlarga borib, juma kuni masjidga keladi. Bir juma Porso uni Abusayid huzuriga Arkka olib kirmoqchi bo‘ladi. Me’mor rad etadi va Porsoni xiyonatda ayblaydi. Porso Ulug‘bekni kofir deydi. Me’mor ketadi va masjidga bormay qo‘yadi. Porso uni urishga ruxsat bermaydi.
Buxoro darbozalarini bosqinchiga ochib berdingiz— Me’mor Hoji Muhammad Porsoga
Shu yoshgacha xoinlik qilganim yo‘q, endi qolgan— Me’mor Porsoga
Xotima: Me’mor kuni
Qisqacha: Yuz yoshdan oshgan Me’mor Namozgohdagi hovlisidan chiqib, madrasalar va bozor aylanib yuradi. Meshkobchi ketidan irim qilib yuradi, odamlar unga yo‘l beradi. Ba’zan bolalar uni devona deb kesak otadi, u esa bolalarni xafa qilmanglar deydi.
Bilimingizni sinang
Abdulatif o‘ldirilgandan so‘ng hokimiyat kimning qo‘liga o‘tadi?
- Ulug‘bekning ukasi Baroqxonga
- Ibrohim Sultonning o‘g‘li Abdullo Mirzoga
- Shohruhning nevarasi Alauddavlaga
- Abusayid Mirzoga
To‘g‘ri javob: Ibrohim Sultonning o‘g‘li Abdullo Mirzoga. Hokimiyat Abdullo Mirzoga o‘tgan.
Sulton Abusayid Mirzoning katta qo‘shin bilan kelayotgani haqidagi xabar Buxoroga qanday ta’sir qiladi?
- Shahar ahlini bayramga chorlaydi
- Hokimlarni Samarqandga yo‘llaydi
- Buxoroni larzaga soladi
- Buxoroliklarni tarqalib ketishga undaydi
To‘g‘ri javob: Buxoroni larzaga soladi. Xabar Buxoroni larzaga solgan.
Abusayid xabaridan keyin Buxoro darvozalari bilan nima bo‘ladi?
- Barchasi doimiy ochiq qoldiriladi
- Faqat Qarshi darvozasi yopilmaydi
- Tunda ochilib, kunduzi yopiladi
- Juma kunidan boshlab berkitiladi
To‘g‘ri javob: Juma kunidan boshlab berkitiladi. Darvozalar juma kunidan berkitilgan.
Shayxulislom Hoji Muhammad Porso Abusayid Mirzo haqida qanday fikrda bo‘ladi?
- Abusayid bilan sulh tuzish uchun elchi yuborish lozim
- Abusayid uchun darvozalarni ochib qo‘yish kerak
- Abusayidni shaharga kirgizmay, Tarxonga topshirish kerak
- Abusayidga qarshi jang qilish zarur
To‘g‘ri javob: Abusayid uchun darvozalarni ochib qo‘yish kerak. Porso darvozalarni ochish tarafdori.
Shoh Malik tarxon shahar ahlini nimaga chaqiradi?
- Kattadan kichigigacha qurol olib, Buxoroni mudofaa qilishga
- Abusayid Mirzoni kutib olishga
- Darvozalarni ochib, tinch kutishga
- Shaharni tashlab, Xurosonga ko‘chishga
To‘g‘ri javob: Kattadan kichigigacha qurol olib, Buxoroni mudofaa qilishga. Tarxon mudofaaga chaqiradi.
Abulxayrxon qaysi shaharni bosib olgan, Tarxon esa bundan xabarsiz edi?
- Termiz shahrini
- Karmana shahrini
- Hirot shahrini
- Yassi shahrini
To‘g‘ri javob: Yassi shahrini. Abulxayrxon Yassini bosib olgan.
Yakshanba kuni Qarshi darvozasidan uch farsah narida nima yuz beradi?
- Ikki tomon sulh tuzadi
- Abusayid qo‘shini orqaga chekinadi
- Buxoroliklar g‘alaba qozonib, dushmanni quvadi
- Buxoroliklar tor-mor etiladi, Tarxon yarador bo‘ladi
To‘g‘ri javob: Buxoroliklar tor-mor etiladi, Tarxon yarador bo‘ladi. Qarshi darvozasi yonidagi to‘qnashuvda buxoroliklar yengiladi.
Zavrak Nishopuriy Deggaron mahallasiga kelib, usta Nusratga qaysi xabarni yetkazadi?
- Ma’suma beka vafot etganini
- Badia asir olinganini
- Zulfiqor bilan nevarasi Me’morbek halok bo‘lganini
- Abusayid Arkka kirganini
To‘g‘ri javob: Zulfiqor bilan nevarasi Me’morbek halok bo‘lganini. Zavrak halok bo‘lganlar haqida xabar bergan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash