XotirAI«Yulduzli tunlar»: Tanbal ta’qibi va chingiziylar rejasi
Mavzular
Tanbal Axsi va Popdan quvildi
Qisqacha: Andijondan quvilgan Ahmad Tanbal Axsiga yo‘l oldi, ammo u yerda ham isyon ko‘tarilgan edi. Axsi dorug‘asi Uzun Hasan arkka bekingan; Bobur va Qosimbek uni asir oldilar. Tanbal Popga chekindi, lekin Pop darvozasi ham unga yopildi. U O‘ova orqali Chotqol tog‘lariga qochdi.
- Uzun Hasan – Axsi dorug‘asi, Tanbalga sodiq, Bobur tomonidan asir olingan.
Arxiyon qo‘rg‘onining qamali
Qisqacha: Tanbalning umidi akasi Tilba Sulton va Mahmudxonda edi; u Farg‘ona boyligini Toshkentga sovg‘a qilgan. Bobur Tanbalni Chotqol etagigacha quvdi. Tanbal besh yuz askari bilan Arxiyon qo‘rg‘oniga bekindi. Qorong‘i tushgach, Ali Do‘stbek qamalni ertalabga qoldirishni aytdi. Bobur qo‘rg‘on atrofiga chodir tiktirib, qorovul qo‘ydi.
- Tilba Sulton – Ahmad Tanbalning katta akasi, Mahmudxon saroyida eshik og‘a.
Tilba Sulton Mahmudxon qarshisida
Qisqacha: Qishda Tilba Sulton Archakent dovonidan oshib, Toshkentda Mahmudxon bilan suhbatlashdi. U inisi Ahmadbek uchun najot so‘radi va Boburni chingiziylarni «jete» deb kamsitadi, Amir Temur qilichini taqib olgan, deb yolg‘on to‘qidi. Mahmudxon buni bekorchi xomxayol deb kuldi.
- Mahmudxon – Toshkent xoni, Boburning tog‘asi.
Shayboniyxon va quda-andachilik
Qisqacha: Mahmudxon va Tilba Sulton Shayboniyxon haqida gaplashdilar: u Buxoroni osongina tortib olgan, asl oti Shohbaxt. Yunusxon uch qizini Temuriy aka-ukalarga uzatgan: Ahmad mirzoga, Mahmud mirzoga va Umarshayx mirzoga.
Chirchiq bo‘yidagi jang
Qisqacha: Ahmad mirzo oltmish ming qo‘shin bilan Toshkentga tayyorlandi. Shayboniyxon yashirin Mahmudxonga reja taklif qildi: Mahmudxon chekingandek bo‘ladi, Shayboniy bayroqdorni yiqitadi. Mahmudxon shu reja bilan g‘alaba qozondi va O‘ratepani Ahmad mirzodan tortib oldi.
Turkiston va «o‘zbek» nomi
Qisqacha: Mahmudxon Shayboniyxonga Turkistonni Temuriylardan qaytarib olishni aytib, sara qo‘shin va'da qildi. Shayboniyxon turk-mo‘g‘ul qavmlarni «o‘zbek» nomi bilan birlashtirayotganini va o‘zini «Imomi zamon» deb tan olishlarini aytdi. Mahmudxon yordamida u Turkistonni, so‘ng Buxoroni tortib oldi.
Ahmadbek maktubi, Xonikaxon yurishi
Qisqacha: Tilba Sulton Mahmudxonga Ahmadbekning boyligini sovg‘a qilib, Xonikaxonni yordamga yuborishni so‘radi. Ahmadbek imzolagan maktubni Mahmudxon o‘qib, juzdonga soldi. Xonikaxon olti ming lashkar bilan yurishga otlandi; mas’uliyat Tilba zimmasiga tushdi. Qo‘shin Archakent dovonidan oshib Kosonsoyga keldi.
- Xonikaxon – Mahmudxonning katta o‘g‘li.
Onalar Kosonsoyda, shartlar
Qisqacha: Bobur Arxiyon qamalidan kuchlarini Kosonsoyga burdi. Qutlug‘ Nigor xonim va Eson Davlat begim urush bo‘lmasligi uchun Kosonsoyga borib, Tilba va Xonikaxonni qaytishga undadilar. Tilba shart qo‘ydi: Bobur Andijon tomonga ketsin, Axsi va Sirdaryoning o‘ng qirg‘og‘i Jahongir ixtiyorida qolsin.
- Eson Davlat begim – Qutlug‘ Nigor xonimning onasi, Boburning momosi.
Oq o‘tovdagi bahs
Qisqacha: Sakkiz burchakli oq o‘tovda Bobur Tanbalni qamaldan bo‘shatmaslikni aytdi. Ali Do‘stbek Tanbal Jahongirning otaligini eslatdi. Qosimbek Mahmudxonning Temuriylarga o‘gay ko‘z bilan qarashini aytdi; Qutlug‘ Nigor o‘zi ham chingiziy ekanini bildirdi. Eson Davlat Mahmudxon boshqa onadan tug‘ilganini aytdi.
Men ham Chingizxon naslidanmen!— Qutlug‘ Nigor xonim, Qosimbek gaplariga javoban
Bobur turkiy ildizlar va Chingizxon haqida
Qisqacha: Bobur Alanquvani turkiy qavmlarning afsonaviy onasi deb, Ulug‘bek kitobidan o‘qiganini aytdi. Eson Davlat Chingizxon ham Alanquvani momokalon bilganini qo‘shdi. Bobur To‘xtamishxon xushomadgo‘ylar ta’sirida Temurga qarshi chiqqanini eslatdi, Chig‘atoy ulusi atamasiga e’tiroz bildirdi va Chingizxon qabri topilmasligini aytdi.
Ayirmachilikni biz emas, ular qilishmoqda!— Bobur, Do‘stbekning «ayirmachilik kimga kerak» gapiga
Bilimingizni sinang
Andijondan quvilgan Ahmad Tanbal qolgan odamlari bilan avval qaysi tomonga yo‘l oldi?
- Kosonsoyga
- Axsiga
- Samarqandga
- Toshkentga
To‘g‘ri javob: Axsiga. Tanbal Andijondan quvilgach Axsiga yo‘l oldi, ammo u yerda ham isyon ko‘tarilgan edi.
Axsi dorug‘asi, Tanbalga sodiq Uzun Hasanning taqdiri qanday bo‘ldi?
- Arkka bekingan joyida Bobur tarafdorlari tomonidan asir olindi
- Mahmudxon huzuriga Toshkentga yuborildi
- Tanbal bilan birga Chotqol tog‘lariga qochib ketdi
- Pop qo‘rg‘onining darvozasini Tanbalga ochib berdi
To‘g‘ri javob: Arkka bekingan joyida Bobur tarafdorlari tomonidan asir olindi. Uzun Hasan arkka bekingan, ammo Bobur tarafdorlari uni asir oldilar.
Axsidan keyin Ahmad Tanbal qaysi qo‘rg‘onga chekindi, biroq darvozadan kiritilmadi?
- G‘aznayi Namangan
- Kosonsoy
- Arxiyon
- Pop
To‘g‘ri javob: Pop. Tanbal Axsidan keyin Pop qo‘rg‘oniga chekindi, lekin Pop darvozasi unga yopildi.
Ahmad Tanbal Chotqol tog‘lariga qarab qaysi joy orqali chekindi?
- Ohangaron
- Chirchiq
- Archakent
- O‘ova
To‘g‘ri javob: O‘ova. Tanbal O‘ova orqali Chotqol tog‘lariga qochdi.
Tilba Sulton Ahmad Tanbalga kim bo‘lib, Mahmudxon saroyida qanday mavqega ega edi?
- Kichik inisi; saroyda bosh vazir
- Otasi; saroyda xon maslahatchisi
- Tog‘asi; saroyda bosh qo‘shin sardori
- Katta akasi; saroyda so‘zi o‘tadigan eshik og‘a
To‘g‘ri javob: Katta akasi; saroyda so‘zi o‘tadigan eshik og‘a. Tilba Sulton Tanbalning katta akasi, Mahmudxon saroyida eshik og‘a.
Ahmad Tanbal talon-taroj qilib orttirgan boyligining katta qismini Ohangaron orqali kimga sovg‘a qilib yubordi?
- Mahmudxonga
- Shayboniyxonga
- Ahmad mirzoga
- Xonikaxonga
To‘g‘ri javob: Mahmudxonga. Tanbal boyligini Ohangaron orqali Toshkentga, Mahmudxonga sovg‘a qilgan.
Boburning onasi Qutlug‘ Nigor xonimning akasi, Boburning tog‘asi bo‘lgan Toshkent xoni kim?
- Jahongir mirzo
- Ahmad mirzo
- Mahmudxon
- Shayboniyxon
To‘g‘ri javob: Mahmudxon. Mahmudxon Qutlug‘ Nigorning akasi, ya’ni Boburning tog‘asi edi.
Ahmad Tanbal besh yuzcha askari bilan qaysi joydagi qo‘rg‘onga bekindi?
- Kosonsoy
- Pop
- Arxiyon
- Axsi
To‘g‘ri javob: Arxiyon. Tanbal Chotqol etagida Arxiyon qo‘rg‘oniga bekindi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash