XotirAI«Yulduzli tunlar»: Sulh, Oyisha begim bilan to‘y kechasi va Samarqand fitnasi
Mavzular
Qutlug‘ Nigor xonim sulhga undaydi
Qisqacha: Kengashda Qutlug‘ Nigor xonim o‘g‘li Boburni Ahmad Tanbal bilan teng bo‘lmaslikka, sulh taklif qilishsa yarashishga undadi. Qosimbek jangga tayyorligini aytdi, Ali Do‘stbek esa Mahmudxon yuborgan qo‘shin bilan jang qilishni eslatdi. Qosimbek «tuhmat» so‘zidan xafa bo‘lib borgohdan chiqib ketdi. Xonim Kosonsoydagi olti ming qo‘shinni eslatdi, Bobur esa tog‘asi bilan jang qilmoqchi emasligini aytdi.
- Qutlug‘ Nigor xonim – Boburning onasi, sulhni yoqlaydi.
- Qosimbek – Boburning sodiq beki, Tanbal bilan murosaga ko‘nmaydi.
- Ali Do‘stbek – Boburga sulhni qabul qildirishga urinadigan kishi.
- Eson Davlat begim – Boburning momosi, Qosimbekni qoralaydi.
Nasl-nasab bilan maqtanish zaiflik belgisidir!— Bobur, nasl bilan maqtanuvchilarga qarata
Oyisha begim haqidagi xabar
Qisqacha: Ali Do‘stbek Boburga yoshi o‘n sakkizda, uylanadigan payti ekanini aytdi; qaylig‘i Oyisha begim o‘n oltiga to‘lib, sep yig‘moqda. Eson Davlat begim begimni maqtadi. Bobur urush bo‘lsa Toshkentdagi Oyishaning taqdiri nima bo‘lishini o‘yladi. Sulh tuzilsa, xon tog‘asi Oyisha begimni seplari bilan Andijonga jo‘natmoqchi edi. Onalar Boburni Ahmad Tanbal bilan sulh tuzishga ko‘ndirishdi.
- Oyisha begim – Boburning qaylig‘i, Toshkentda yashagan o‘n olti yoshli qiz.
Andijon arkida to‘y kechasi
Qisqacha: Javzo oyining iliq oqshomida Andijon arkidagi haramda ikki oylik kelinchak Oyisha begimning xobgohi tayyorlandi. Boshiga oltin jig‘a kiygan Bobur keldi. Oyisha begim haddan ortiq uyatchan, ovozi hayodan titradi. Urf-odatga binoan ular bir-birini to‘ydan so‘ng birinchi marta ko‘rgan edi; Bobur xayoldagi qizdan boshqacha ekanini sezib, ko‘pincha o‘z xobgohida tunardi. Choshnagir ayol kiyik go‘shtidan kabob olib kirib, hazil qildi.
- Choshnagir ayol – ellik yoshli shaddod ayol, kelin-kuyovga kabob keltiradi.
Suhbat va Boburning qit’asi
Qisqacha: Bobur Oyishadan Samarqandni sog‘inganini so‘radi; Oyisha sog‘inishini aytdi. Bobur yozda Samarqandga qaytishni, Andijon esa hozircha Ahmad Tanbal bilan Jahongir mirzoga qolishini aytdi. Oyisha urushga bormang deb o‘tindi. Bobur o‘sha kuni yozgan qit’asini unga uzatdi.
Qolmadi hurmat ahli olamda,— Boburning o‘z qit’asi boshlanishi
Elchi sirri va O‘ratepa
Qisqacha: Samarqanddan elchi kelgan edi: Mazid tarxon boshliq mingdan ortiq navkar Sulton Ali mirzodan norozi bo‘lib Urgutda Boburni kutardi. Buxoroni olgan Shayboniyxon Samarqandga ko‘z tikkan edi. Bobur Oyishaga urush tugaguncha O‘ratepada turishni taklif qildi; Oyisha mahofadan qo‘rqishini aytdi. Ertalab Oyisha Samarqand muyassar bo‘lgach shahriga borishini aytdi, Bobur sovuq javob berib chiqib ketdi.
O'ratepaga emas!— Oyisha begim, Boburga
Samarqand: hammom va Zuhra begim
Qisqacha: Samarqandda Bo‘stonsaroy hammomida Sulton Ali mirzo maxfiy tuynukdan cho‘milayotgan qizlarni tomosha qilardi; tuynukni ilgari Sulton Mahmud mirzo ochtirgan edi. Sirni unga Abu Yusuf Arg‘un bildirgan. Abu Yusuf xufiyalar favqulodda xabar keltirganini aytdi; mirzo qadahni devorga otib sindirdi va devoni xosga bordi.
- Sulton Ali mirzo – Samarqand taxtidagi yosh podsho, aysh-ishratga berilgan.
- Abu Yusuf Arg‘un – Sulton Ali mirzoning sirdosh beki.
Fitna xabari va farmon
Qisqacha: Zuhra begim o‘g‘liga xiyonatchilar poytaxtni dushmanga topshirmoqchiligini aytdi. Bobur qarorgohidan qochib kelgan Muhammad Sulton So‘zangaron darvozasi kechasi Boburga ochilishini va Xo‘ja Yahyo Boburga tarafdor bo‘lganini aytdi. Sulton Ali mirzo avval Boburni shaharga kiritib tutmoqchi bo‘ldi, Abu Yusuf bu qaltisligini aytdi va fitnachilar ro‘yxatli nishon keltirdi. Muhrdor chaqirtirilib, farmonga muhr bosildi.
- Muhammad Sulton – Boburdan qochib kelib, Sulton Ali mirzoga josuslik qilgan bek.
- Zuhra begim – Sulton Ali mirzoning onasi.
Mayli, Bobur darvozadan kirsin.— Sulton Ali mirzo, ichkilar xabarini eshitib
Tungi hujum va Zuhra begimning xati
Qisqacha: Yarim kechada Boburning ilg‘orlari So‘zangaron darvozasiga yaqinlashganda, darvozaxona ustidagi Abu Yusuf va Muhammad Sulton navkarlari kamondan o‘q otdi; Bobur qo‘shini orqaga qaytdi. Sulton Ali mirzo yotib qoldi, Zuhra begim esa uxlamay o‘tirdi. U Shayboniyxon darvish orqali yuborgan maxfiy xatni qayta o‘qidi, unda xon unga uylanmoqchi ekanini she’rda aytgan edi. Begim oltin sandiqchadan xatni olib, xonga javob yozmoqchi bo‘ldi.
- Shayboniyxon – Buxoroni olgan, Samarqandga qo‘shin tortishi kutilayotgan xon, Zuhra begimga xat yozgan.
Bilimingizni sinang
Kengashda Qutlug‘ Nigor xonim o‘g‘li Boburga Ahmad Tanbal borasida qanday maslahat berdi?
- Tanbalga qarshi Mahmudxondan yordam so‘rashni
- Tanbal bilan jangga tayyorlanishni
- Andijonni tashlab Samarqandga ketishni
- Sulh taklif qilishsa, yarashib qolishni
To‘g‘ri javob: Sulh taklif qilishsa, yarashib qolishni. Xonim Boburni sulhga undadi.
Ali Do‘stbek Boburga ko‘nmasa, kim yuborgan qo‘shin bilan jang qilishga to‘g‘ri kelishini eslatdi?
- Ahmad mirzo
- Shayboniyxon
- Mahmudxon
- Sulton Ali mirzo
To‘g‘ri javob: Mahmudxon. Do‘stbek Mahmudxon yuborgan qo‘shin xavfini eslatdi.
Kosonsoyda Boburning xon tog‘asiga qarashli necha kishilik qo‘shin turardi?
- Oltmish ming
- Besh ming
- Olti ming
- Ming
To‘g‘ri javob: Olti ming. Kosonsoyda tog‘ning olti ming kishilik qo‘shini turardi.
Bobur xon tog‘asi bilan munosabatda qanday qarorda ekanini aytdi?
- Tog‘asi bilan jang qilmoqchi emasligini
- Tog‘asiga qarshi birinchi bo‘lib hujum qilishni
- Tog‘asining qo‘shiniga qo‘shilib Tanbalga qarshi chiqishni
- Tog‘asidan Oyisha begimni tortib olishni
To‘g‘ri javob: Tog‘asi bilan jang qilmoqchi emasligini. Bobur tog‘asi bilan jang qilishni istamagan.
Qutlug‘ Nigor xonim Ahmad Tanbal haqida qanday ishonchda edi?
- Tanbal qamaldan chiqsa, Mahmudxonga bo‘ysunadi
- Tanbal Boburga doimo sodiq qoladi
- Boburga xiyonat qilgan Tanbal xonga ham xiyonat qilmay turolmaydi
- Tanbal Jahongir mirzoga xiyonat qilmaydi
To‘g‘ri javob: Boburga xiyonat qilgan Tanbal xonga ham xiyonat qilmay turolmaydi. Xonim Tanbal xonga ham xiyonat qiladi, deb ishongan.
Ali Do‘stbek Boburga necha yoshda ekanini aytib, nima payti kelganini eslatdi?
- O‘n sakkizda; uylanish payti
- O‘n oltida; uylanish payti
- O‘n sakkizda; Samarqandga yurish payti
- Yigirmada; taxtga o‘tirish payti
To‘g‘ri javob: O‘n sakkizda; uylanish payti. Bobur o‘n sakkiz yoshda, uylanish payti kelgan edi.
Boburning qaylig‘i Oyisha begim necha yoshga to‘lgan va nima yig‘ayotgan edi?
- O‘n oltiga to‘lib, Boburga xat yozayotgan edi
- O‘n to‘rtga to‘lib, sep yig‘ayotgan edi
- O‘n oltiga to‘lib, sep yig‘ayotgan edi
- O‘n sakkizga to‘lib, sep yig‘ayotgan edi
To‘g‘ri javob: O‘n oltiga to‘lib, sep yig‘ayotgan edi. Oyisha begim o‘n oltiga to‘lib, sep yig‘ayotgan edi.
Urush bo‘lsa taqdiri Boburni tashvishga solgan Oyisha begim shu paytda qaysi shaharda edi?
- Andijonda
- Samarqandda
- Buxoroda
- Toshkentda
To‘g‘ri javob: Toshkentda. Oyisha begim Toshkentda edi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash