XotirAI«Yulduzli tunlar»: Samarqandni tun hujumida egallash va Robiyaning topilishi
Mavzular
Xo‘ja Yahyoning qirilishi
Qisqacha: Boburning tarafdorlari Samarqanddan Shahrisabzga qochdi, Shayboniyxon otliqlari ularni talab, ko‘plarini o‘ldirdi. Ko‘pakbiyning navkarlari Xo‘ja Yahyoning hovlisini talonchilardan qo‘riqladi, ammo boyligini kuzatib turdi. Xo‘ja Yahyo oilasi va mol-mulki bilan Termiz yo‘liga chiqdi, Ko‘pakbiy uni tog‘gacha kuzatdi. Dara ichida Ko‘pakbiy orqaga qaytgandek bo‘lib, boshqa yo‘l bilan aylanib o‘tdi va Xo‘ja Yahyo, ikki o‘g‘li va yigitlarini qirdi; boyliklarning yarmi xon xazinasiga ketdi.
- Xo‘ja Yahyo – Samarqanddagi boy va hashamatli hovli egasi; hajga jo‘natish bahonasi bilan o‘ldirilgan.
- Ko‘pakbiy – Shayboniyxon buyrug‘i bilan Xo‘ja Yahyoni tog‘da qirgan bek.
Sulton Ali mirzoning o‘limi
Qisqacha: Xo‘ja Yahyoning o‘ldirilishidan xabar topgan Sulton Ali mirzo o‘ziga ham xavf yaqinligini sezib, tuman tushgan kuni Feruza darvozasidan Panjakent tomonga qochdi. Temur Sulton xufiyalari uni ataylab qo‘yib bergan edi. Temur Sulton ikki yuz navkari bilan quvib yetib, uning boshini kesdi. Onasi Zuhra begim o‘g‘lining boshsiz tanasini ko‘rib dod soldi.
- Sulton Ali mirzo – qochib qutulmoqchi bo‘lgan mirzo, Zuhra begimning yolg‘iz o‘g‘li.
- Temur Sulton – Sulton Ali mirzoni quvib o‘ldirgan sarkarda.
Siyob bo‘yidagi balchiq
Qisqacha: Kuzda ikki yuzdan ortiq qurolli suvoriy Zarafshonni kechib, qorong‘ida Siyob bo‘yiga yaqinlashdi; xon askarlaridan qo‘rqqan dehqonlar ulardan qochardi. Siyobda otlar balchiqqa tiqilib qoldi, navkarlar baland ovozda gapirib yuborganda Bobur ularni urishdi. Bobur chiqarib bo‘lmagan otlarni tashlab ketishni buyurdi, Qosimbek piyoda qolganlarga o‘z otlarini berishni aytdi. Navkar Tohir otiga achindi.
Bas, chiqarib bo'lmasa, qolsin!— Bobur, Siyob balchig‘ida otlar tiqilib qolganda
- Tohir – Boburning navkari, otiga achingan yigit.
- Qosimbek – Boburning beki, piyoda qolganlarga otlarini taklif qiladi.
Samarqandga tavakkal yurish
Qisqacha: Bobur yoz bo‘yi tog‘larda yurdi: Shahrisabzdan Hisorga, Fondaryo bo‘ylariga o‘tdi. Samarqand beklari Hisor hokimi Xisravshoh tomoniga o‘tib ketdi, Andijondan kelganlarning ko‘pchiligi Farg‘onaga qaytdi. Shayboniyxon shaharda besh yuz kishilik qo‘shin qoldirib, o‘zi Xo‘ja Diydorda qarorgoh qildi. Bobur to‘rt oy oldingi aldanishni eslab, hech kimga xabar bermay, ikki yuz qirq kishi bilan Puli Mag‘oq ko‘prigi oldida to‘xtadi; 70–80 navkar shotilar bilan G‘ori Oshiqon tomon ketdi.
- Xisravshoh – Hisor hokimi; Samarqand beklari uning tomoniga o‘tgan.
Devorga shotilar bilan chiqish
Qisqacha: Navkarlar Chaqardiza qabristonini aylanib, Shohi Zindaning orqasidagi jarga yetdilar. No‘yon Ko‘kaldosh boshchilik qilib, hamma qo‘rqqanda birinchi bo‘lib shotiga oyoq qo‘ydi, Tohir ikkinchi shotidan chiqdi. Devor ustida ular qorovulxonaga yaqinlashganda qorovul so‘radi; No‘yon uni xanjar bilan o‘ldirdi. Besh-o‘n yigit pastdagi qorovullarni to‘sishga qoldi.
- No‘yon Ko‘kaldosh – shotilarni devorga tikkan yigitlar boshlig‘i.
Tohir, to'xtamasdan darvozaga yugur!— No‘yon Ko‘kaldosh, qorovulni o‘ldirgach, Tohirga
Feruza darvozasining ochilishi
Qisqacha: Tohir Feruza darvozasi qulfini boltada urdi; Fozil Tarxon yigitlari bilan yetib keldi, jang boshlandi va Fozil Tarxon o‘ldi. Zulf sinib, zanjir tushdi, ko‘prik tushirildi, Bobur va Qosimbek ichkariga kirdi. Bobur No‘yonni Chorraha darvozasiga yubordi, o‘zi So‘zangaron darvozasi tomon yurdi. Shahar dorug‘asi Jonvafo qorong‘ida yovni ajratolmay, yuzga yaqin odami bilan xon qarorgohiga qochdi.
- Fozil Tarxon – Feruza darvozasini 150 yigit bilan qo‘riqlagan, jangda o‘lgan tarxon.
- Jonvafo – shahar dorug‘asi; Shayxzoda darvozasi tomonda uxlab yotgan edi.
Samarqandliklarning qo‘zg‘oloni
Qisqacha: Tong yorishganda samarqandliklar xon navkarlarini Boburning odamlari quvayotganini bildi. Shayboniyxondan norozi kishilar, Xo‘ja Yahyo tarafdorlari kosib va dehqonlarni qo‘zg‘atdi. Boburning ikki yuz qirq kishisiga besh-olti ming qasoskor olomon qo‘shildi. Kun chiqayotganda Shayboniyxon shahar tashqarisiga keldi, ammo suv to‘la chohdan o‘tolmadi.
Tohir va Mamat
Qisqacha: Tohir tun bo‘yi uxlamagan, ertalab Qosimbek unga javob berdi. U nowoylik rastasida xon navkarlarini toshbo‘ron qilayotgan olomonni Bobur farmoni bilan to‘xtatdi va uchta yarador yigitni asir qildi. Olomonda sarg‘ish mo‘ylovli Mamat uni tanidi; uch yil oldin Tohir unga non ulashgan edi. Mamatning xotini Robiyaga o‘xshash qiz haqida eshitgan: uni turkistonlik tarxon sotib olib ketgan va Samarqandga Fozil tarxonning uyiga kelgan.
- Mamat – sarg‘ish mo‘ylovli, baland bo‘yli odam; xotini Robiya haqida xabar bergan.
Robiyaning topilishi
Qisqacha: Tohir Mamatni ortiga mindirib, Fozil Tarxonning ikki qavatlik uyiga keldi; Qosimbek navkarlari mol-mulkni musodara qilayotgan edi. Hovlida Fozil Tarxonning murdasi yotardi. Tohir «Robiya!» deb chaqirdi, yashil durrali juvon ayvonda ko‘rindi va uni arvoh deb o‘yladi. Tohir tirik ekanini aytib, uni bag‘riga bosdi; Robiya tirikligiga ishonib yig‘ladi.
Robiya, men Tohirmen! Tohir!— Tohir, Fozil Tarxon uyida Robiyaga
Tirik! Tirik! Xudoga shukr, tirik!— Robiya, Tohirning arvoh emasligiga ishonganda
- Robiya – quvalik qiz, Tohirning qallig‘i, Fozil Tarxonning yettinchi xotini.
Robiyaning qismati
Qisqacha: Robiya Fozil Tarxonning yettinchi xotini bo‘lgan, uni bosqinchilardan bir hamyon oltinga sotib olgan edi. Tarxon Yassida nikohlab, besh-o‘n kundan keyin Buxoroga ketgan va boshqa qizni olgan; Robiya olti yil haramda bevaday yashagan. U zo‘rlab nikohlanganini aytib yig‘ladi, bolasi yo‘qligini bildirdi. Tohir uni hali ham qalligi deb atab, hech narsa olmay yurishga undadi; Robiya uyalib, Tohirning chakmonini yopindi va otiga mingashib ketdi.
Sen hali ham mening qallig'imsen. Yur, tezroq!— Tohir, Robiyaga
Bilimingizni sinang
Xo‘ja Yahyo tun bo‘yi ko‘ch yig‘ishtirib, mol-mulkini tongda nimalarga yuklatdi?
- to‘rtta aravaga va o‘n ikki tuyaga
- ikkita aravaga va o‘n tuyaga
- oltita aravaga va sakkizta tuyaga
- o‘n ikkita aravaga va to‘rtta tuyaga
To‘g‘ri javob: to‘rtta aravaga va o‘n ikki tuyaga. Mol-mulk to‘rtta aravaga va o‘n ikki tuyaga yuklangan.
Termiz yo‘liga chiqqan Xo‘ja Yahyoni Ko‘pakbiy qaysi joygacha kuzatib bordi?
- Feruza darvozasigacha
- Ohaklik tog‘igacha
- Siyob bo‘yigacha
- Puli Mag‘oq ko‘prigigacha
To‘g‘ri javob: Ohaklik tog‘igacha. Ko‘pakbiy Xo‘ja Yahyoni Ohaklik tog‘igacha kuzatib bordi.
Ko‘pakbiy dara ichida Xo‘ja Yahyodan orqaga qaytgandek bo‘lib, so‘ng qanday yo‘l tutdi?
- Termizga qarab yo‘l oldi
- boshqa dara orqali aylanib o‘tdi
- orqasidan to‘g‘ri ergashdi
- Samarqandga qaytib kirdi
To‘g‘ri javob: boshqa dara orqali aylanib o‘tdi. U boshqa dara orqali Xo‘ja Yahyoning o‘ng tomonidan aylanib o‘tib, hujum qildi.
Xo‘ja Yahyoning o‘ldirilishi va boyligining musodara qilinishi kimning imo-ishorasi bilan amalga oshgan edi?
- Temur Sulton
- Fozil Tarxon
- Jonvafo
- Shayboniyxon
To‘g‘ri javob: Shayboniyxon. Bu ish Shayboniyxonning imo-ishorasi bilan qilingan.
Sulton Ali mirzo tuman tushgan kuni Feruza darvozasidan yashirincha chiqib, qaysi tomonga qochdi?
- Panjakent tomonga
- Shahrisabz tomonga
- Termiz tomonga
- Hisor tomonga
To‘g‘ri javob: Panjakent tomonga. U Panjakent tomonga qochgan, ammo quvib yetilgan.
Ikki yuz navkari bilan Sulton Ali mirzoni quvib yetib, boshini tanasidan judo qilgan sarkarda kim?
- Temur Sulton
- Jonvafo
- Fozil Tarxon
- Ko‘pakbiy
To‘g‘ri javob: Temur Sulton. Sulton Ali mirzoni Temur Sulton quvib yetib, o‘ldirgan.
«Bas, chiqarib bo'lmasa, qolsin!» — bu so‘zlarni «Yulduzli tunlar»da kim, qaysi holatda aytgan?
- Bobur, Siyob balchig‘ida otlar tiqilib qolganda
- Tohir, otiga achinib turganda
- Qosimbek, piyoda qolganlarga otini taklif qilganda
- No‘yon Ko‘kaldosh, shotiga oyoq qo‘yishdan oldin
To‘g‘ri javob: Bobur, Siyob balchig‘ida otlar tiqilib qolganda. Bu so‘zlarni Bobur Siyob balchig‘ida otlar tiqilib qolganda aytgan.
Bobur yoz bo‘yi tog‘larda yurib, Shahrisabzdan avval qayerga, so‘ng qayerga o‘tdi?
- Termizga, so‘ng Hisorga
- Fondaryo bo‘ylariga, so‘ng Hisorga
- Hisorga, so‘ng Termizga
- Hisorga, so‘ng Fondaryo bo‘ylariga
To‘g‘ri javob: Hisorga, so‘ng Fondaryo bo‘ylariga. Bobur Shahrisabzdan Hisorga, so‘ng Fondaryo bo‘ylariga o‘tgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash