XotirAI«Yulduzli tunlar»: Navoiy xati, Oyisha begim va mulla Binoiy
Mavzular
Navoiydan kelgan tabrik
Qisqacha: Tohir Qosimbekka arz qilib, Faqih Abullays mahallasidan hovli oldi; Robiyaning iddasi o‘tgach, imom uni Tohirga nikohlab berdi. Qor yoqqan kuni Bobur Bo‘stonsaroyning yuqorigi qavatidan shaharga qarab, Hirotdan Alisher Navoiydan kelgan xatni esladi. Bobur Samarqandni Shayboniyxondan tortib olgach tabriklar ko‘p keldi, Navoiyning xati esa hammasining gultoji bo‘ldi.
- Alisher Navoiy – Hirotdagi mashhur siymo; Boburga tabrik xati yozgan.
Navoiy xati va Boburning g‘azali
Qisqacha: Bobur oltin bog‘ichli xatni qayta o‘qidi. Navoiy Boburning shoirlik orzusini andijonlik me’mordan eshitib, uni yozishga undagan; Bobur bu me’mor mavlono Fazliddin bo‘lsa kerak deb o‘yladi. U javob maktubiga o‘z she’rini qo‘shmoqchi bo‘lib, yo‘lda yozilgan chala she’rlar daftarini varaqladi.
- Mavlono Fazliddin – Navoiyga Boburning shoirlik orzusini aytgan bo‘lsa kerak deb taxmin qilingan andijonlik me’mor.
Onasi va begimlar keldi
Qisqacha: Savdarboshi Bobur she’r yozayotganda xonim hazratlari va begimlar kelganini aytdi. Ular salkam olti oy ko‘rishmagan edi; Qutlug‘ Nigor xonim, Oyisha begim va Xonzoda begim O‘ratepada qolgan, keyin Bobur yuborgan odamlar ularni Samarqandga ko‘chirib keldi. Bobur ular bilan Bo‘stonsaroyning birinchi qavatidagi tanobiy uyda ko‘rishdi. Oyisha begim uni «hazratim» deb tabrikladi; Bobur uning homilador ekanini payqadi.
Hazratim, g'alabangiz muborak!— Oyisha begim, Boburga
- Oyisha begim – Boburning xotini, homilador; uni «hazratim» deb ulug‘laydi.
- Xonzoda begim – Boburning opasi, quvnoq va chiroyli.
Faxriddin yoki Faxriniso
Qisqacha: Yuqori qavatga chiqayotgan Boburda otalik tuyg‘usi uyg‘ondi. Xobgohda Oyisha begim g‘alabasi uchun faxrlanishini aytdi. Homila salkam uch oyga qolgan ekan. Oyisha o‘g‘il bo‘lsa Faxriddin deb atashni taklif qildi, Bobur qiz bo‘lsa Faxrinisoni aytdi, Oyisha esa Xudodan o‘g‘il tilaganini bildirdi.
Xo'p, o'g'il bo'lsa, Faxriddin— Bobur, Oyisha begimning taklifiga
Qarshi, G‘uzor va Xonzoda begim
Qisqacha: Samarqand Boburga o‘tgach Urgut, Sug‘d, Dabusiya qal’asi uning hokimiyatini tan oldi; bugun Qarshi va G‘uzor Shayboniyxon qo‘ygan dorug‘alarni quvib, sovg‘a va navkar yubordi. Zinapoyada Xonzoda begim Navoiy kitobati haqida so‘radi. Bobur unga xatni ko‘rsatdi; andijonlik me’mor tilga olingan joyda Xonzodaning ko‘zi yoshlandi. Bobur Hirotga javob yuborib, mavlono Fazliddinni Samarqandga taklif qilishga va'da berdi.
- Ahmad Tanbal – Xonzoda begimning gapida tilga olingan Boburning dushmani (matnda «Tanhal» deb ham buzilgan).
Binoiyning taqdiri
Qisqacha: Savdarboshi Qosimbek mulla Binoiyni Shahrisabzdan keltirganini aytdi. Bobur Binoiy bilan uch yil oldin Samarqandda tanishgan: shoirning nodir kitobi uchun sahhoflardan narx so‘radi, kasaldan turgach besh ming dirham oltin yubordi. Pul Binoiyga yetmaganda Bobur qarzni uzmaguncha ketmayman dedi; navkarlar uni topdi. Keyin Shayboniyxon Binoiyni mulozim qildi; Samarqand qaytgach, Qosimbek uni xufiya deb Boburga kiritmay, Shahrisabzga jo‘natgan edi.
- Kamoliddin Binoiy – hirotlik mashhur shoir, Samarqandda musofir; keyin Shayboniyxon mulozimi bo‘lgan.
Binoiy bilan she’riy suhbat
Qisqacha: Bobur Qosimbekka Binoiyni olib kelishni buyurdi. Binoiy ozib, to‘ni va sallasi eskirgan edi. Bobur uni o‘ng yoniga, Qosimbekni chap yoniga o‘tqazib, hol so‘radi. Binoiy ruboiy bilan ahvolini aytdi, Bobur ruboiy bilan javob berdi. Binoiy hayratlandi. Binoiyni yaxshi hovlida joylashtirib, un, guruch, qo‘y va barra po‘stin berildi, u ulufa ola boshladi.
Binoiyning qasidasi va Navoiyga javob
Qisqacha: Ikki kundan keyin Bobur Binoiyni Bo‘stonsaroyda yakkama-yakka qabul qildi; Shayboniyxon haqida so‘ramay, Navoiy bilan Binoiyning munosabatini so‘radi. Binoiy ko‘k ro‘mol va «Alisheriy» egar voqeasini hazil bilan aytib, g‘uborni tarqatish uchun Navoiyga qasida yozganini bildirdi. Bobur Hirotga elchi yuborishini aytdi. Shu kuni kechasi Bobur Navoiyga maktub va she’rini tugatdi; maktub elchi bilan Hirotga ketdi.
- Alisherbek – Alisher Navoiy; undan Boburga kitobat kelgan.
Navoiyning vafoti
Qisqacha: Maktub maxsus elchi bilan Samarqanddan Hirotga jo‘natildi, Bobur qish chiqquncha javob kutdi. Boychechak ochilgan kunlarda Hirotdan musibatli xabar keldi: elchi yo‘lda ekanida, qish chillasida Alisher Navoiy vafot etgan edi. Bobur ulug‘ murabbiy topdim deb suyunib yurganda, taqdir uni bu madadkoridan ham judo qildi.
Dabusiya qal’asi hujumi
Qisqacha: Bahorda Shayboniyxon lola g‘unchasini ezib o‘tgan otda tepalikka chiqib, otliqlar poygasiga qaradi. Samarqanddagi xufiyalari Boburning shoirlar suhbatiga berilib, jangga sust tayyorlanayotganini xabar qilgan; Samarqand yana ochlik va qahatchilikka yo‘liqqan edi. Xon Buxorodan Dabusiyaga qo‘shin tortib keldi. Navkarlari qo‘rqib chekinganda, u ukasi Mahmudxon va o‘g‘li Temurxonni butun navkarlari bilan jangga soldi.
- Mahmudxon va Temurxon – Shayboniyxonning tug‘ishgan ukasi va suyukli o‘g‘li.
Bilimingizni sinang
Bobur Samarqandni Shayboniyxondan tortib olgach kelgan tabriklarning gultoji qaysi xat bo‘ldi?
- Xonzoda begimdan kelgan xat
- Qosimbekdan kelgan xat
- Kamoliddin Binoiydan kelgan xat
- Alisher Navoiydan kelgan xat
To‘g‘ri javob: Alisher Navoiydan kelgan xat. Hirotdan Alisher Navoiydan kelgan xat barcha tabriklarning gultoji bo‘ldi.
«…Samarqandni o'z nomingizga munosib hamla bilan olibsiz» — bu tabrik so‘zlarini «Yulduzli tunlar»da kim kimga yozgan?
- Binoiy Boburga
- Bobur Navoiyga
- Navoiy Boburga
- Oyisha begim Boburga
To‘g‘ri javob: Navoiy Boburga. Bu tabrik Navoiyning Boburga yo‘llagan xatidan.
Bobur o‘tgan safar Samarqandni necha oy qamal qilgan edi?
- uch oy
- to‘qqiz oy
- besh oy
- yetti oy
To‘g‘ri javob: yetti oy. Bobur Samarqandni o‘tgan safar yetti oy qamal qilgan.
Navoiyga Boburning shoirlik orzusini aytgan andijonlik me’mor kim bo‘lsa kerak, deb Bobur o‘yladi?
- Kamoliddin Binoiy
- Qosimbek
- Mavlono Fazliddin
- Mahmudxon
To‘g‘ri javob: Mavlono Fazliddin. Bobur bu me’mor mavlono Fazliddin bo‘lsa kerak deb o‘yladi.
«Hazratim, g'alabangiz muborak!» — Boburni bunday tabriklagan kim?
- Xonzoda begim
- Qutlug‘ Nigor xonim
- Robiya
- Oyisha begim
To‘g‘ri javob: Oyisha begim. Bu tabrikni Oyisha begim aytgan.
Hamma Boburni «amirzodam» deb atasa, Oyisha begim uni yana ham ulug‘lab qanday atardi?
- sohibqironim
- hazratim
- podshohim
- janobim
To‘g‘ri javob: hazratim. Oyisha begim Boburni «hazratim» deb ulug‘lardi.
Qutlug‘ Nigor xonim, Oyisha begim va Xonzoda begim Samarqandga ko‘chirilgunga qadar qayerda qolgan edi?
- Dabusiyada
- O‘ratepada
- Hisorda
- Shahrisabzda
To‘g‘ri javob: O‘ratepada. Ular O‘ratepada qolgan, keyin Samarqandga ko‘chirib keltirilgan.
Bobur onasi va begimlar bilan Samarqandda uchrashgunga qadar qancha vaqt ko‘rishmagan edi?
- salkam olti oy
- salkam yetti oy
- salkam bir yil
- salkam uch oy
To‘g‘ri javob: salkam olti oy. Ular salkam olti oy ko‘rishmagan edi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash