XotirAI«Yulduzli tunlar»: Saripul jangi, Samarqand qamali va sulh noma
Mavzular
Dabusiya va Shayboniyxon rejasi
Qisqacha: Shayboniyxon Dabusiyani qonga belab oldi va himoyachilarni qilichdan o‘tkazdi. Boburdan yordam so‘ragan chopar Samarqandga yetmay qal’a qulagan edi. Xon Dabusiyani tayanch qilib Samarqand ustiga yurishga tayyorlandi, poygada eng chopqir otlarni tanladi. Darvish xabaridan Boburning xotini qiz tug‘ib, otini Faxriniso qo‘yganini bildi.
- Shayboniyxon – Dabusiyani olgan, Boburga qarshi hal qiluvchi jangga tayyorlanayotgan xon.
- Bobur – o‘n to‘qqiz yoshli, iste’dodli va dovyurak sarkarda.
Masof urush va munajjim
Qisqacha: Boburning qo‘shini kun sayin ko‘payib, Ahmad Tanbal ham ukasini yubordi; Shayboniyxon jangni tezlatmasa yutqizishini sezdi. Erta bahorda Buxoro va Dabusiyani qoldirib Samarqandga yurdi, Boburni masof urushga chaqirdi. Bobur Saripulda xandaqlar qazib o‘rdasini mustahkamladi. Shahrisabzdagi Boqi tarxon qo‘shin to‘playotgani xonni iztirobga soldi.
- Mavlono Shahobiddin – xon qarorgohidan Bobur huzuriga qochgan munajjim.
Xudoyo, o'zingga shukr, o'zingga shukr!— Shayboniyxon, Boburni daryoga ot solib qochyapti deb o‘ylagach
Munajjim va tungi hujum
Qisqacha: Xon Bobur qarorgohidagi munajjimga xabar yuborib, Boburni tezroq jangga ko‘ndirishni, aks holda boshini kestirishini aytdi. Munajjim Mavlono Shahobiddin xon qarorgohidan qochib, Bobur saroyida izzatda edi. Xon kechasi o‘n ming qo‘shin bilan Bobur o‘rdasiga bostirib borib, haqoratlar yog‘dirdi; Bobur chiqmadi. Munajjim yulduzlarni sharhlab, jangga kirishni maslahat berdi va Bobur chorshanba kuni jangga chiqishga qaror qildi.
- Binoiy – xon qarorgohidan Bobur huzuriga qochib borgan shoir.
Saf tortish va to‘lg‘ama
Qisqacha: Shayboniyxon ikki kecha uxlamay, Qur’on o‘qib Xudoga yolvordi. Ertalab qo‘shiniga murojaat qilib, fatvo berdi, qo‘shin takbir aytdi. Qo‘shinni daryo tomon qiyalatib yo‘naltirdi, chunki shamol janubdan esar edi. Bobur piyodalarni markazga qo‘ygan edi, xon yov markazini ochiq qoldirib, ikki qanotni aylanib o‘tib zarba berishni buyurdi. O‘ng qanotda Mahmud, Jonibek va Temur sultonlar, chap qanotda Hamza va Mahdi sultonlar harakat qildi.
Mardlar maydonda sinalgay,— Shayboniyxonning Boburga maktubidagi kinoyasi
Jang va Boburning chekinishi
Qisqacha: Mahmud Sultonning uch-to‘rt yuz chavandozi va Hamza Sultonning ikki yuz otlig‘i yov orqasiga o‘tdi; Bobur qo‘shini ikki yondan va orqadan zarba yeb esankirab qoldi. Bobur markazdan otliq chiqarib xon turgan tepalikka hamla qildi. Mulla Abdurahim chekinishni maslahat berdi, xon esa chekinmay xosnavkarlarini yov yo‘lini to‘sishga yubordi; Ko‘pakbiy ham yetib keldi. Mo‘g‘ul otliqlari otlarni olib qochdi. Bobur daryoga ot solib kirdi, xon g‘alabaga ishondi.
- Ko‘pakbiy – xonning yordamga yetib kelgan sarkardasi, keyin shafqatsiz.
Oltin va Samarqand qamali
Qisqacha: Xon Boburning boshini kesib kelganga boshi barobar oltin va’da qildi, so‘ng chopar jo‘nab ketayotganda to‘xtatib, tirik tutib kelganga bo‘yi barobar oltin beraman, dedi. G‘alaba zavqidan ko‘ziga yosh keldi. Keyin Samarqand besh oydan beri qamalda: mevalar yeb tugatilgan, Bobur Ulug‘bek madrasasi tomida oq o‘tovda turadi, shaharda ochlik, saroy otlaridan to‘rttasi qolgan.
Tohir, Mamat va Faxriniso o‘limi
Qisqacha: Bobur otxonada yog‘och randalayotgan Tohirni ko‘rdi; Tohirning xotini Robiyani ocharchilikdan saqlash uchun onasi Qutlug‘ Nigorga kaniz qilib qo‘ygan edi. Mamat meva o‘g‘irlashga chiqib, Ko‘pakbiy yigitlariga tutildi va bir qulog‘idan ayrildi. Bobur non ko‘rmaganiga o‘n kun bo‘ldi. Oyisha begimning qizi Faxriniso vobo tegib o‘ldi, Bobur uni qabrga ko‘tarib bordi.
- Tohir – Boburning xosnavkari, Robiyaning eri.
- Mamat – sarg‘ish mo‘ylovli, qulog‘i kesilgan kosib yigit.
Chiqish rejasi va xonning nomasi
Qisqacha: Husayn Boyqaro va Mahmudxondan yordam kelmadi, xon har kecha nog‘ora chalib odamlarni chorladi, beklar qochdi. Bobur Tohirni chaqirib, so‘nggi chora yov halqasini yorib chiqish ekanini aytdi; sirni faqat Qosimbek bilardi. Ular Shayxzoda darvozasi atrofida yov halqasi zaifligini aniqladi. Keyin Eson Davlat begim, Qutlug‘ Nigor va Qosimbek Shayboniyxonning Xonzoda begimga yo‘llagan sulh nomasini keltirdi; Bobur she’r satrlaridan g‘azablanib nomani otdi.
Ey ko‘ngul, gar Bobur ul olamni istar, qilma ayb,— Bobur, kecha bitgan baytining boshi
Bilimingizni sinang
Shayboniyxon Dabusiya qal’asini egallagach, uning himoyachilari bilan qanday muomala qildi?
- Barchasini qilichdan o‘tkazib, birortasini qoldirmadi
- Omonlik berib, o‘z qo‘shiniga qo‘shib oldi
- Asirga olib, Buxoroga jo‘natdi
- Faqat sarkardalarini qatl ettirdi
To‘g‘ri javob: Barchasini qilichdan o‘tkazib, birortasini qoldirmadi. Xon Dabusiyani qonga belab olib, himoyachilarni bitta qoldirmay qilichdan o‘tkazdi.
Boburdan yordam so‘rab Samarqandga yo‘llangan chopar nima sababdan o‘z vazifasini uddalay olmadi?
- U Samarqandga yetmay, Shayboniyxon askarlariga asir tushdi
- Bobur yordam berishdan bosh tortdi
- U Samarqandga yetib borguncha Dabusiya qal’asi qulagan edi
- Daryodan o‘tolmay yo‘lda qolib ketdi
To‘g‘ri javob: U Samarqandga yetib borguncha Dabusiya qal’asi qulagan edi. Chopar Samarqandga yetib borguncha Dabusiya allaqachon qulagan edi.
Andijondagi Ahmad Tanbal Boburga yordam tariqasida ukasi Sulton Xalilni qancha navkar bilan yubordi?
- Yigirma navkar bilan
- Ikki yuz navkar bilan
- Besh yuz navkar bilan
- Ikki ming navkar bilan
To‘g‘ri javob: Ikki yuz navkar bilan. Ahmad Tanbal ukasi Sulton Xalilni ikki yuz navkari bilan Boburning ixtiyoriga yubordi.
Shayboniyxon Boburga maktub yo‘llab, uni qanday jang usuliga chaqirdi?
- Masof urushga
- Qamal urushiga
- Tungi hujumga
- Yakkama-yakka olishuvga
To‘g‘ri javob: Masof urushga. Xon maktub yozib, Boburni masof urushga chaqirdi.
Bobur Saripulda o‘rdasini himoya qilish uchun atrofida nima qildirdi?
- Baland devor ko‘tartirdi
- Qo‘rg‘on o‘rnatdi
- Daryo ustiga ko‘prik qurdirdi
- Chuqur xandaqlar qazitdi
To‘g‘ri javob: Chuqur xandaqlar qazitdi. Bobur Saripulda o‘rdasi atrofiga chuqur xandaqlar qazdirdi.
Boqi tarxon Boburga yordam uchun qancha qo‘shin yig‘moqchi bo‘lgan edi?
- Ikki ming, yana ming nafar
- Ikki yuz nafar
- Besh yuz nafar
- Yigirma ming nafar
To‘g‘ri javob: Ikki ming, yana ming nafar. Boqi tarxon ikki ming qo‘shin to‘plab, yana ming nafar askar yig‘moqchi edi.
Shoir Binoiy va munajjim Mavlono Shahobiddinning o‘xshash tomoni nimada?
- Ikkalasi Boburga qarshi jangda xon tomonida turgan
- Ikkalasi Shayboniyxon qarorgohini tashlab, Boburga qochib borgan
- Ikkalasi Boburning elchisi bo‘lib Toshkentga yuborilgan
- Ikkalasi Samarqand qamalida halok bo‘lgan
To‘g‘ri javob: Ikkalasi Shayboniyxon qarorgohini tashlab, Boburga qochib borgan. Munajjim ham shoir Binoiyga o‘xshab, xon qarorgohidan Boburga qochib borgan.
Shayboniyxon Boburga bostirib borgan tunda qancha qo‘shin bilan Bobur o‘rdasi tomon yurdi?
- Besh ming
- O‘n ming
- Yigirma ming
- Uch ming
To‘g‘ri javob: O‘n ming. Xon o‘n ming qo‘shini bilan kechasi Bobur o‘rdasiga bostirib bordi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash