XotirAI«Yulduzli tunlar»: Xonzoda begim qurboni va Toshkent mehmonxonasi
Mavzular
Eson Davlat begim va sulh sharti
Qisqacha: Eson Davlat begim Shayboniyxon nomasi Xonzoda begimga kelganini Boburga aytdi, o‘zi darvishni gapga solib, ishonchli mo‘ysafidni xon o‘rdusiga yubordi. Mo‘ysafid qaytib, xon Qur’on ushlab, Xonzoda begim rozi bo‘lsa, qal’adan bexavotir chiqib ketishga ruxsat va Samarqandga avfi umumiy berishni va’da qilganini aytdi. Qutlug‘ Nigor, Oyisha va Qosimbek Boburga o‘zini o‘tga tashlamaslikni, Qosimbek esa Samarqand baribir olinishini aytdi.
- Eson Davlat begim – Boburning buvisi, tadbirkor kampir.
- Qutlug‘ Nigor xonim – Boburning onasi, Xonzoda begimning ham onasi.
Bobur va Xonzoda begim
Qisqacha: Bobur Xonzoda begimni yakkama-yakka chaqirib, rizolik rostmi, deb so‘radi; asir tushmaslikni, kerak bo‘lsa qilich bilan jon berishni aytdi. Xonzoda begim rizo bo‘lmay ilojim yo‘q deb yig‘ladi, aslida ukasini o‘limdan qutqarish uchun o‘zini yov qo‘liga topshirmoqchi edi va niyatini yashirdi. Bobur uni qari qiz bo‘lib yurish kulfati haqida o‘ylab, bugun kechasi halqani yorib chiqishni aytdi.
- Begim, mening inilarcha aytgan so'zim inobatga— Bobur, Xonzoda begimga, aytganini farmon deb bilishni talab qilib
Xonzoda begimning mahofasi
Qisqacha: Yarim tunda Bobur, Qosimbek, Qutlug‘ Nigor, Oyisha begim, Tohirning xotini Robiya va o‘ttiz-qirq bek-navkar Shayxzoda darvozasiga yig‘ildi, lekin Xonzoda begim yo‘q edi — u buvisi bilan Chorraha darvozasiga ketgan. Bobur Tohirni uni qaytarishga yubordi. Tohir yetganda Xonzoda begim mahofada qal’adan chiqib ketayotgan, nog‘ora-karnaylar chalinardi. Bobur Xonzoda begimni xor deb o‘ylab darvozani ochdi, qamal halqasidan o‘tdi; xon Boburni ta’qib etmaslikni buyurgan edi.
- Robiya – Tohirning xotini, Bobur bilan qal’adan chiqqanlardan biri.
- Dunyoda sadoqat yo'q ekan! - dedi u alam bilan— Bobur, Xonzoda begim mahofada ketganini eshitgach
Toshkentga kelish va xon qabuli
Qisqacha: Bobur Toshkentga kelganda shahar osuda edi, u o‘smirlik davrini esladi. Ellikcha navkari bilan Beshog‘och darvozasidan kirdi, dorug‘a peshvoz chiqmadi; Mahmudxon saroyida sovuq kutib olindi, navkarlari arkka kiritilmadi. Bobur Qosimbekka o‘zi bitgan baytni aytdi. Shig‘ovul xon Shayboniyxon elchisi bilan band ekanini aytdi. Bobur O‘ratepadagi xolasinikida ikki oycha turgan va u yerda Shayboniyxon Mahmudxonga elchi yuborganini eshitgan edi.
Davlat uchun ko'ngulni zor etma,— Bobur, O‘ratepada bitgan baytining birinchi misrasi
Mahmudxon bilan suhbat
Qisqacha: Mahmudxon Shayboniyxonning elchisi Jonibek Sulton bilan shatranj o‘ynayotgan edi, Bobur unga salom bermadi va tog‘asini yog‘iyning makridan ogoh qilgani kelganini aytdi. Bobur Shayboniyxonning unvoni va niyatini tushuntirdi, Mahmudxon esa elchining Hisor, Xuroson va Eron haqidagi gapini keltirdi. Mahmudxon ukasi Olachaxonni o‘n besh ming qo‘shin bilan yordamga chaqirgan edi. Bobur ittifoq taklif qildi, Mahmudxon uning ikki yuz-u ellik odamini kuldirib so‘radi; Boburni sarkarda qilmaslikka qaror qildi.
- Mahmudxon – Toshkent xoni, Boburning tog‘asi, sarkardalik iste’dodi yo‘q.
- Jonibek Sulton – Shayboniyxonning bahaybat elchisi.
Xonzodaning to‘yi va Oyisha
Qisqacha: Mahmudxon Xonzoda begim Samarqandda dabdabali to‘y bilan uylanganini aytdi; Bobur voqea boshqacha bo‘lganini aytmoqchi bo‘ldi, lekin xon ishonmadi va malomat haqida gapirdi. Mahmudxon Boburni aziz mehmon, Qutlug‘ Nigor va Oyisha ham shu yerda ekanini aytdi, ertaga elchi sharafiga qabul bo‘lishini bildirdi. Oyisha begim Toshkentga ikki oy avval kelgan, kasal bo‘lib qolgan, Roziya Sulton begim uni tabiblarga qaratgan edi. Roziya Sulton begim Oyishani qo‘yib yubormaslikni aytdi.
- Roziya Sulton begim – Mahmudxonning xotini, laqabi Qorako‘z begim, Oyishaning opasi.
Bobur va Oyisha begim tortishuvi
Qisqacha: Oyisha begim Boburga tik gapirdi, nikohda ekanini aytsa-da, O‘ratepaga qaytmoqchi emas edi. Bobur uni xavf-xatardan uzoqqa olib ketmoqchi ekanini va Shayboniyxon Toshkentga ham bostirib kelishini aytdi. Oyisha begim Faxrinisoni eslab yig‘ladi, hozir egachisi qanoti ostida tinchligini aytdi. Bobur xonning kinoyalari ustiga bu gaplardan g‘azablanib, hamyonida nimanidir qidirdi va tashqariga chiqdi.
- Dastorpech – Boburning mulozimi, qabul marosimi kiyimlarini tayyorlaydi.
Bilimingizni sinang
Shayboniyxon nomasini keltirgan darvishni gapga solib, shubhalarini Boburga aytgan buvisi kim?
- Oyisha begim
- Roziya Sulton begim
- Eson Davlat begim
- Qutlug‘ Nigor xonim
To‘g‘ri javob: Eson Davlat begim. Darvishni gapga solgan Boburning buvisi Eson Davlat begim edi.
Eson Davlat begim darvish bilan Shayboniyxon o‘rdusiga kimni yubordi va u qachon qaytdi?
- Halol mo‘ysafidni, ertalab
- Tohirni, kechqurun
- Qosimbekni, tushdan keyin
- Dastorpechni, bir haftadan keyin
To‘g‘ri javob: Halol mo‘ysafidni, ertalab. Begim halol mo‘ysafidni xon o‘rdusiga yubordi, u ertalab qaytib keldi.
Mo‘ysafid keltirgan xabarga ko‘ra, Shayboniyxon Xonzoda begimga qanday uylanmoqchi ekan?
- Katta to‘y-tomosha bilan
- Yashirin nikoh bilan
- Toshkentda oddiy marosim bilan
- Elchilar orqali sovchi qo‘yib
To‘g‘ri javob: Katta to‘y-tomosha bilan. Xon Xonzoda begimga katta to‘y-tomosha bilan uylanmoqchi edi.
Shayboniyxon Samarqandni baribir olishini aytib, Boburni sulhga undagan bek kim?
- Tohir
- Dastorpech
- Ko‘pakbiy
- Qosimbek
To‘g‘ri javob: Qosimbek. Qosimbek Samarqand baribir olinishini aytib, sulhga chaqirdi.
Qutlug‘ Nigor xonim Xonzoda begimni qanday ta’riflab yig‘ladi?
- Mening kenjam
- Mening to‘ng‘ichim
- Mening yolg‘izim
- Mening suyanchig‘im
To‘g‘ri javob: Mening to‘ng‘ichim. Qutlug‘ Nigor Xonzoda begim uning to‘ng‘ichi ekanini aytib yig‘ladi.
Sulh masalasida yakkama-yakka suhbatlashish uchun Bobur kimni chorlashni buyurdi?
- Xonzoda begimni
- Robiyani
- Oyisha begimni
- Eson Davlat begimni
To‘g‘ri javob: Xonzoda begimni. Bobur Xonzoda begimni yakkama-yakka suhbatga chorladi.
Bobur rizolik rostmi deb so‘raganda, Xonzoda begim qanday javob qaytardi?
- «Rozi emasman, Samarqandda qolaman!»
- «Rizo bo‘lmay ne ilojim bor?»
- «Sizni tashlab ketmayman!»
- «Farmoningiz men uchun qonun!»
To‘g‘ri javob: «Rizo bo‘lmay ne ilojim bor?». Xonzoda begim «Rizo bo‘lmay ne ilojim bor?» deb javob berdi.
Xonzoda begim sulhga rozi ekanini aytganda, Bobur nimani afzal ko‘rdi?
- Mahmudxondan yordam so‘rashni
- Opasini qurbon qilib qutulish malomatidan o‘limni
- Samarqandni tashlab, Toshkentga ketishni
- Shayboniyxonga taslim bo‘lishni
To‘g‘ri javob: Opasini qurbon qilib qutulish malomatidan o‘limni. Bobur opasini qurbon qilib qutulib ketish malomatidan o‘limni afzal ko‘rdi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash