XotirAI«Yulduzli tunlar»: Bobur shohlikdan kechadi, Dahkat va shumxabar
Mavzular
Bobur shohlikdan voz kechadi
Qisqacha: Qosimbek Boburga xon Jonibek Sultonni ertangi qabulda uning o‘zidan balandroqqa o‘tqazmoqchi ekanini shikoyat qildi. Xon bugun ham Boburni qabulxonada kutdirib, Shayboniyxonning elchisi bilan shatranj o‘ynagan edi. Shundan keyin Bobur shohlikdan butunlay kechganini e’lon qildi: oltin bezakli to‘nni yerga otdi, sallaga qadalgan ikkita gavharni yulib oldi, sallani eshik tomonga uloqtirdi va darvish bo‘lib O‘ratepaga ketmoqchi ekanini aytdi.
- Qosimbek – Boburning sodiq beki, o‘zini hamon uning eshik og‘asidek tutadi va obro‘sini himoya qiladi.
Minba’d men bir darvish bo'lib kun ko'rmoqchimen!— Bobur, shohlikdan voz kechayotib Qosimbekka
Gavharlar va Oyisha begim bilan ajrashuv
Qisqacha: Bobur salladan olingan ikkita gavharni qog‘oz-daftar sandig‘i tagidan topgan «Najotkorimizga» yozuvli xaltachaga solib, Oyisha begimga olib bordi va ularni qaytarib berdi. Oyisha begim agar yana tashlab ketsa, javobini berib ketishini aytdi. Bobur ajrashishni so‘radi va uch taloq bilan uni ozod qildi.
- Oyisha begim – Boburning xotini, shoh qizi; gavharlarni «najotkor» deb sovg‘a qilgan edi.
Dahkatda dalada yalang oyoq
Qisqacha: Bahor O‘ratepaning janubidagi tog‘ etaklariga kech keladi. Dahkat qishlog‘i yaqinidagi baroz tepasida Tohir ho‘kiz bilan yer haydar, qulog‘i kesik Mamat urug‘ sochar edi. Bobur ular yosh va yalang oyoq bo‘lsa-da, tetik ekanini ko‘rib, o‘zining g‘amginligiga hayron bo‘ldi, etigini marzaga qo‘yib, yalang oyoq yurib ko‘rdi va barozdan yalang oyoq tushdi.
- Tohir – Samarqandda Boburga qo‘shilgan navkar, endi Dahkatda dehqonchilik qiladi; Boburga sodiq.
- Mamat – Samarqandda Tohirga qo‘shilib navkar bo‘lgan bir qulog‘i kesik yigit.
Tohir bilan suhbat: shoh va navkar
Qisqacha: Tohir etikni olib Boburga yetib keldi, Bobur esa dehqonlarga havasi kelganini aytdi. Tohir podshohning navkarga havas qilishi mumkin emasligini aytdi; Bobur Toshkentda taxt da’vosidan voz kechganini eslatdi. Bobur Obburdon qishlog‘idagi chashma bo‘yida toshga o‘ydirgan Jamshid tilidan yozilgan tojikcha she’rni ham o‘ylab, umrini shoirlikka bag‘ishlashni xayol qildi. Tohir uning shohlik tashvishidan qutulolmasligini aytdi.
- Qutlug‘ Nigor xonim – Boburning onasi; ikki yuz ellik kishi u bilan birga Dahkatga kelgan.
- U holda - shoh odam emasdirmi?— Bobur, Tohir shoh bo‘lib tug‘ilganingiz deganida
Yashirin yalang oyoq yurish; Qosimbek kelishi
Qisqacha: Bobur Tohirdan o‘z gaplarini sir tutishni so‘radi. Qishloq kadxudosi va a’yonlar oldida Bobur odatdagiday etik kiyar, Dahkat atrofidagi yon bag‘irlarga borgach yana yalang oyoq bo‘lib olardi; vaqt o‘tib tovonlari qalinlashdi. Tushga yaqin Oqsuv kechuvida Bobur yigirmatacha qurolli otliq bilan kelayotgan Qosimbekka duch keldi va yalang oyog‘ini ko‘rsatmaslik uchun archa soyasiga o‘tirdi.
- Kadxudo – Dahkat qishlog‘ining boshlig‘i, Boburga uyini bergan.
Shumxabar: Toshkent Shayboniyxon qo‘lida
Qisqacha: Qosimbek uch oydan beri Toshkentda yurgan edi. U Mahmudxon Shayboniyxon bilan bitim tuzib, Shayboniyxon O‘ratepani Mahmudxonga berib, o‘zi Hisorga ketganini aytdi. Mahmudxon Farg‘onada Ahmad Tanbal bilan olti oy olishib zaiflashganda, Shayboniyxon bitimni buzib orqadan bostirib keldi va uni asir oldi. Asir Mahmudxon qo‘riqchi askarlarga qo‘rg‘onni jangsiz tashlab chiqish haqida buyruq yozdi, Toshkent esa uch kun talandi.
- Mahmudxon – Boburning tog‘asi, Toshkent xoni; Shayboniyxonga yengilgan.
Mahmudxon xonadoni va oxiri
Qisqacha: Mahmudxonning singlisi Davlat begim Shayboniyxonning o‘g‘li Temur Sulton haramiga kirdi, o‘n olti yoshli qizi Mo‘g‘il xonimni Shayboniyxonning o‘zi nikohladi. Xotini Roziya Sulton begim Jonibek Sultonga nikohlandi. Oyisha begim esa ellik besh yoshli Ko‘chkinchixonga to‘qol xotin bo‘ldi. Mahmudxon Oltoy tomonga quvildi; Xo‘jand yaqinidagi ikkinchi jangda ikki yoshli o‘g‘li bilan asir tushib, qatl etildi.
- Jonibek Sulton – ilgari Mahmudxon saroyidagi elchi, endi Roziya Sulton begimning eri.
Qosimbek Hisorga ketadi
Qisqacha: Qosimbek tilovat qilib marhumlarni esladi. U Shayboniyzodalar Andijonga ko‘z tikkanini va Hisorga ketish kerakligini aytdi; Hisor hukmdori Xisravshohdan norozi beklar bilan maxfiy muzokara olib borgan edi. Bobur taxt talashishdan to‘yganini aytdi, ammo Xisravshoh Qosimbekni ikki marta xizmatga chorlaganini bilgach, unga javob berdi: tobelar zanjirdan bo‘shamaguncha podshoh ham zanjirband ekanini aytdi. Ular quchoqlashib xayrlashdi.
Osmon Yaylov buloq va chagrak cho‘pon
Qisqacha: Bobur she’riyatda najot izlab, g‘azallari xonanda tomonidan to‘yda aytilganini eshitgan edi; Osmon Yaylov tog‘idagi buloq unga o‘z hayotini eslatdi. Buloq bo‘yida ikkita bo‘ribosar bilan kelgan cho‘pon Boburni tanimay «sen»lab gapirdi va uni podshoh mulozimi deb o‘yladi. Cho‘pon chagraklardan bo‘lib, otasi va akasi boshi kesilganini aytdi; Bobur buni Ahmad Tanbal qilganini aytdi. Itlar irillab, Bobur yalang oyog‘ini pushaymon qildi.
- Chagrak cho‘pon – O‘sh tomondan qochib kelgan yigit, ikkita bo‘ribosar iti bor; otasi va akasining o‘limi uchun qasos izlaydi.
Ne yerda sokin o ‘lay? Ne qilay? Qayon ketayin?— Bobur g‘azalidan, og‘ir tuyg‘ularni she’rga solganda
Bilimingizni sinang
Xon Boburni qabulxonada kutdirib qo‘yib, kim bilan shatranj o‘ynagan?
- Xisravshohning elchisi bilan
- Ahmad Tanbalning elchisi bilan
- Mahmudxonning elchisi bilan
- Shayboniyxonning elchisi bilan
To‘g‘ri javob: Shayboniyxonning elchisi bilan. Xon Boburni kutdirib, Shayboniyxonning elchisi bilan shatranj o‘ynagan.
Qosimbek Boburga qanday munosabatda bo‘lardi?
- Hamon o‘zini Boburning qo‘rchiboshisidek tutardi
- Hamon o‘zini Boburning elchisidek tutardi
- Hamon o‘zini Boburning eshik og‘asidek tutardi
- Hamon o‘zini Boburning sirdoshidek tutardi
To‘g‘ri javob: Hamon o‘zini Boburning eshik og‘asidek tutardi. Qosimbek Boburning sodiq beki bo‘lib, o‘zini hamon uning eshik og‘asidek tutardi.
«Minba’d men bir darvish bo'lib kun ko'rmoqchimen!» — bu so‘zlar kimning, qanday vaziyatdagi gapi?
- Boburning, shohlikdan voz kechayotib Qosimbekka aytgan gapi
- Mahmudxonning, Shayboniyxon qo‘lida asir bo‘lib aytgan gapi
- Qosimbekning, Hisorga ketishdan oldin aytgan gapi
- Tohirning, Dahkatda yer haydab turib aytgan gapi
To‘g‘ri javob: Boburning, shohlikdan voz kechayotib Qosimbekka aytgan gapi. Bobur shohlikdan kechib, darvish bo‘lib yashashini Qosimbekka shunday e’lon qildi.
Bobur shohlikdan kechganini e’lon qilib, dastorpechning qo‘lidagi oltin bezakli to‘nni nima qildi?
- Qosimbekka sovg‘a qildi
- Yirtib, olovga tashladi
- Yulqib olib, yerga otdi
- Oyisha begimga yubordi
To‘g‘ri javob: Yulqib olib, yerga otdi. Bobur to‘nni dastorpechning qo‘lidan yulqib olib, yerga otdi.
Bobur salladagi ikkita gavharni yulib olgach, sallaning o‘zini nima qildi?
- Oyisha begimga yubordi
- Eshik tomonga otib yubordi
- Qosimbekning qo‘liga tutqazdi
- Sandiqqa solib qo‘ydi
To‘g‘ri javob: Eshik tomonga otib yubordi. Bobur gavharlarni yulib olib, sallani eshikka qarab otdi.
Oyisha begim ipak bilan tikkan xaltachaning sarg‘ayib ketgan oq mato yuzida qanday kashta yozuv asliday turardi?
- «Boburimizga»
- «Navbahorimizga»
- «Najotkorimizga»
- «Sadoqatimizga»
To‘g‘ri javob: «Najotkorimizga». Xaltacha yuzidagi yozuv «Najotkorimizga» edi.
Bobur salladagi gavharlarni xaltachaga solib, kimning oldiga olib borib qaytarib berdi?
- Qutlug‘ Nigor xonimning
- Oyisha begimning
- Davlat begimning
- Mo‘g‘il xonimning
To‘g‘ri javob: Oyisha begimning. Bobur gavharlarni xaltachaga solib, Oyisha begimga qaytarib berdi.
Bobur ajrashishni so‘raganda Oyisha begim qanday shart bilan rozi bo‘ldi?
- Bobur O‘ratepadan qaytib kelgunicha kutishini talab qildi
- Bobur uni Qutlug‘ Nigor xonim huzuriga olib borishini talab qildi
- Agar Bobur yana tashlab ketsa, javobini berib ketishini talab qildi
- Gavharlar o‘zida qolishini va Bobur Hisorga ketmasligini talab qildi
To‘g‘ri javob: Agar Bobur yana tashlab ketsa, javobini berib ketishini talab qildi. Oyisha begim yana tashlab ketsa, javobini berib ketishni aytdi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash