XotirAI«Yulduzli tunlar»: Cho‘pon, So‘x va Ahmad Tanbalning oxiri
Mavzular
Cho‘pon bilan to‘qnashuv va she’r
Qisqacha: Cho‘pon Boburning tanishtirishidan shubhalanib, otasini Boburning o‘zi emas, Tanbal degan beki o‘ldirgani rostmi, deb so‘radi. Itlari — To‘rtko‘z va Bo‘ynoq — yotqizildi. Bobur o‘zini ochib, podshoh bo‘lganini, endi shoirona hayot kechirishni aytdi. Cho‘pon uni kechagi to‘yda Bobur g‘azali ashula bo‘lganini eslab, she’r aytishni talab qildi; Bobur she’r aytganda cho‘pon tan berib, itlarini ergashtirib ketdi.
- Cho‘pon – chagrak yigit; itlari To‘rtko‘z va Bo‘ynoq.
Men Boburmen!— Bobur, cho‘ponning «kimsen?» savoliga javoban
Dahkatda xavf; Sherimbek amiral umaro
Qisqacha: Dahkatga qaytgan Bobur Shayboniyxon qo‘shinlari O‘ratepaga yetib kelganini, kadxudo kaltaklanganini bilib oldi. Kadxudo Boburni tutib bermadi, yovni Oqtangi darasiga adashtirdi. Qutlug‘ Nigor xonim Boburdan qishloqni va odamlarni qutqarishni so‘radi. Bobur qurol taqib, Sherimbekni Qosimbekning o‘rniga amiral umaro qildi va o‘sha kechasi So‘xga jo‘nadi.
- Sherimbek – keksa tog‘oyi, Boburni 12 yoshida Olatog‘ tomonlarga olib qochgan; endi amiral umaro.
Oynatog‘ va Vatan tuyg‘usi
Qisqacha: So‘xda Bobur Oynatog‘ ustiga chiqib, Farg‘ona vodiysi va Toshkent tomonlarini xayolan ko‘rdi. So‘x va Hushyor qishloqlari uni uch yuzcha navkari bilan mehmondek kutib turardi. Sherimbek uni Xurosonga ketishga undadi, ammo Bobur Vatanidan ayrilishdan qo‘rqdi. U Tanbal va Shayboniyxon bir-biri bilan urishayotganini bilib, Andijon tomonga odamlar yuborgan, ularning xabarini kutardi.
- No‘yon Ko‘kaldosh – Boburning jonkuyar safdoshi, bultur Ohangaronda jardan tashlab o‘ldirilgan.
Qarorgoh, Mamadali kitobdor va Vaqoye’
Qisqacha: Kechqurun tuman tushganda Bobur qarorgohida Qutlug‘ Nigor xonimning o‘tovi yonidagi qizil movut chodirda edi. U Mamadali kitobdordan tarixiy kitoblarni keltirtirdi; kitoblar besh-olti tuyaga yuk bo‘ladigan edi. Bobur dabdabali jangnomalarni chetga surib, «Vaqoye’» deb atalgan xotira daftarini oldi va Sariputdagi mag‘lubiyati hamda keyingi xo‘rliklarini yozishni boshladi.
- Mamadali kitobdor – ellik besh yashar, zahil yuzli, kitoblarni onadek avaylovchi.
Shomiy, Amir Temur va xotira uslubi
Qisqacha: Bobur ko‘p kitoblarda g‘alabalar dabdabali uslubda kuylanishidan norozi edi; Binoiy Shayboniyxon tomoniga o‘tgan, Muhammad Solih «Shayboniynoma» yozayotgan edi. U Shomiyning «Zafarnoma»sini varaqlab, Amir Temur Shomiyga haqiqatni aniq, ravon yozishni tayinlaganini o‘qidi. Bobur Temurdan saboq olib, xotirani samimiy tilda yozdi; daftari endi uning sirdoshi edi.
Xashtiyak sovug‘i va Tanbal bilan jang
Qisqacha: Bobur xotirasida Xashtiyak yaqinidagi sovuqda o‘n olti marta muzdek suvga cho‘mganini yozdi. Keyin O‘sh va O‘zganni olgach, Xakan ariq yaqinida tong qorong‘isida «Yog‘iy bosdi!» degan qichqiriqdan odamlar tarqalib, Bobur faqat Tohir va yana ikki yigit bilan qoldi. U Tanbalga o‘q otdi, Tanbal esa Boburga in’om qilingan bag‘dodiy qilichi bilan dubulg‘asiga urdi, Bobur boldiridan yaralandi. Tohir otning jilovini tortib, uni qutqardi.
- Ahmad Tanbal – Bobur in’om qilgan egik bag‘dodiy qilich bilan unga qarshi chiqqan xiyonatkor sulton.
Tohir Andijon xabarini keltiradi
Qisqacha: Yarim tunda Tohir «O‘ron – Andijon» deb qarorgohga yetib keldi va Andijon ham Shayboniyxon qo‘liga o‘tganini aytdi. Tohir Xo‘ja Katta qishlog‘ida aravakash bo‘lib, voqealarni bilgan edi. Tanbal Andijonda mag‘lub bo‘lib qo‘rg‘onga kirdi, qamalda ochlik boshlandi, beklar uni tashlab Shayboniyxonga o‘tdi. Arkdan chiqqan Tanbalni Temur Sulton buyrug‘i bilan aka-ukalari bilan birga chopib tashlashdi, boshlari qopga solindi.
Adolat va Vatandan ayrilish
Qisqacha: Bobur Tanbalning xuddi chagraklarning boshini xurjunda keltirgani kabi o‘z boshi qopda ketganini o‘ylab, bu hodisada o‘ziga xos adolat bor deb his qildi. Shayboniyxonning berahmligi Tanbaldan ham o‘tgan, Andijonda minglab begunoh o‘ldirilgan edi. Tohir xon kishilari Boburni izlayotganini aytdi. Bobur ota yurtidan batamom ajralganini his qilib, Tohirga Vatandan judo bo‘lishdan hasrat qildi.
Bilimingizni sinang
Chagrak cho‘pon «kimsen?» deb so‘raganda, Bobur qanday javob berib o‘zini ochdi?
- «Men darvishmen!»
- «Men Tohirmen!»
- «Men Tanbalmen!»
- «Men Boburmen!»
To‘g‘ri javob: «Men Boburmen!». Bobur «Men Boburmen!» deb javob berdi, cho‘pon esa podshoh Bobur ekaniga hayron qoldi.
Chagrak cho‘ponning ikkita iti qanday nomlangan?
- To‘rtko‘z va Bo‘ynoq
- Zarbek va To‘rtko‘z
- Oqquloq va Qoraqosh
- Bo‘ribosar va Oqtish
To‘g‘ri javob: To‘rtko‘z va Bo‘ynoq. Cho‘ponning itlari To‘rtko‘z va Bo‘ynoq edi.
Cho‘pon Boburning gapi chin bo‘lsa, otasini Boburning o‘zi emas, kim o‘ldirtirgan bo‘lishini aytdi?
- Tanbal degan beki
- Tilba Sulton degan eshik og‘a
- Shayboniyxon degan hukmdor
- Sherimbek degan tog‘oyi
To‘g‘ri javob: Tanbal degan beki. Cho‘pon otasini Boburning o‘zi emas, Tanbal degan beki o‘ldirtirgan degan javobni qabul qildi.
Bobur she’r aytib bergach, chagrak cho‘pon nima qildi?
- Boburni itlariga talatib yubordi
- Boburdan yana she’r aytishni so‘rab, tunab qoldi
- Boburni qarorgohigacha kuzatib bordi
- Boburning shoirligiga tan berib, itlariga talatmasdan ketdi
To‘g‘ri javob: Boburning shoirligiga tan berib, itlariga talatmasdan ketdi. Cho‘pon Boburni kuyganlardan deb, shoirligiga tan berdi va itlarini olib ketdi.
Dahkat kadxudosi xon kishilari Boburni so‘rab kelganda qanday yo‘l tutdi?
- Boburga yolg‘iz o‘zi qochishni maslahat berdi
- Qishloq aholisini tog‘ga yashirdi
- Boburni tutib bermay, yovni adashtirdi
- Boburni tutib berib, mukofot oldi
To‘g‘ri javob: Boburni tutib bermay, yovni adashtirdi. Kadxudo mehmonini tutib bermadi va yov kishilarini adashtirdi.
Kadxudo yovni adashtirib yuborgan Oqtangi dara Dahkatdan qancha va qaysi tomonda edi?
- Yetmish chaqirimcha shimolda
- O‘n chaqirimcha janubda
- Uch chaqirim sharqda
- O‘ttiz chaqirimcha g‘arbda
To‘g‘ri javob: O‘ttiz chaqirimcha g‘arbda. Oqtangi Dahkatdan o‘ttiz chaqirimcha g‘arbda edi.
Shayboniyxon Boburning boshini kesib kelganlarga nima va’da qilgan edi?
- Hisor tog‘larini
- Katta oltin
- Qizini nikohlab berishni
- Katta yer-mulk va beklik
To‘g‘ri javob: Katta oltin. Shayboniyxon Boburning boshini kesib kelganlarga katta oltin va’da qilgan.
Qutlug‘ Nigor xonim xavf tug‘ilganda Boburdan nimani so‘radi?
- Dahkatda yana bir yil qolishni
- Shayboniyxon bilan sulh tuzishni
- Darvishona yurishni bas qilib, najot berishni
- Hisorga qaytib, Qosimbekka qo‘shilishni
To‘g‘ri javob: Darvishona yurishni bas qilib, najot berishni. Qutlug‘ Nigor xonim hammaning najoti Boburdan ekanini aytib, darvishona yurishni bas qilishni so‘radi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash