XotirAI«Yulduzli tunlar»: Hirotga kelish va Unsiyada suhbat
Mavzular
Chodirdagi suhbat, Tohir qo‘rchiboshi
Qisqacha: So‘x soyi bo‘yidagi chodirda Tohir Boburdan ajralmasligini, musofirlikda ham yonida bo‘lishini aytadi. Bobur o‘zini hali odil podshoh bo‘lolmaganini tan oladi, Tohirni og‘adek qadrlashini bildiradi va uni o‘z qo‘rchiboshisi qiladi. Tohir ta’zim qilib chiqib ketgach, Bobur chodirdan chiqib, tog‘larga va ko‘chki bosgan buloqqa o‘ylaydi.
- Tohir – Boburning dehqontabiat, sodiq navkari, undan yetti yosh katta.
Siz menga og'amdek qadrdonsiz.— Bobur Tohirga, chodirdagi suhbatda
Hirotda tog‘a bilan uchrashuv
Qisqacha: Ikkinchi qism «Hirot» kuz paytida boshlanadi. Tohir Husayn Boyqaro hovuzi yonida lisonittayr barglarini izlab yurganda, mullanamo kishi uni chaqiradi. Bu uning tog‘asi mavlono Fazliddin edi; ular quchoqlashadi. Tohir qo‘rchibegi bo‘lganini aytadi. Fazliddin Navoiy vafot etgani va Husayn Boyqaro ham o‘tgani uchun qurilishlar to‘xtab, ish yo‘qligini aytadi.
- Mavlono Fazliddin – Tohirning tog‘asi, qurilish ishlari bilan shug‘ullangan, kambag‘allashgan.
Qani endi, yur, uyga boraylik!— Fazliddin Tohirga
Tohirning hikoyasi: Hisor va Kobul
Qisqacha: Fazliddin uylanganini, bir o‘g‘il va bir qizi borligini aytadi. Tohir Kobulda o‘g‘li Safarbek tug‘ilganini so‘zlaydi. U Andijondan 240 kishi bilan Xurosonga yo‘l olganini, Bobur otini onasiga berib piyoda yurganini eslaydi. Hisor beklari Boburni chaqirganda u fitnaga aralashmagan. Shayboniyxon Hisorga kirgach, Xisravshoh qochadi, uning askarlari Boburga qo‘shiladi; Boqibek 400 askari bilan birinchi keladi. Bir oyda 4000 kishi to‘planadi.
- Xisravshoh – Hisor podshosi, matnga ko‘ra qo‘rqoq, jang qilmay qochgan.
- Boqibek Chag‘oniyoniy – 400 askar bilan Boburga birinchi qo‘shilgan, eshik og‘a qilingan.
Kobul, ot in’omi va navkar
Qisqacha: Tohir Kobulga kelganda Muqimbek uni jangsiz topshirganini aytadi; Husayn Boyqaro ittifoqqa chaqirgan, ammo qirq kun yo‘l yurgach, u vafot etgan edi. Tohir tog‘asining kambag‘al ekanini sezib, kumush bezakli yugan otini unga hadya qiladi. Navkar piyoda qolgani odobga to‘g‘ri kelmasligini payqab otdan tushadi, Fazliddin esa Tohirning navkardan chiqqan beklarga o‘xshab qolmasligini tilaydi.
Unsiya: Navoiy qoldirgan uy
Qisqacha: Bobur o‘n yetti kundan beri Hirotda Navoiy yashagan Unsiya madrasasida turadi. Kutubxona eshigi oldida Navoiy buyurtmasi bilan yasalgan zang chaluvchi soat bor, Hirotda bunday soatlar «Alisheriy» deyilgan. Boburni hovlida Navoiyning shogirdi Xondamir va nadim Sohib Doro kutib oladi. Sohib Doro Boburning kelishi Unsiyaga yangi ruh bag‘ishlaganini aytadi.
- Xondamir – Navoiyning shogirdi, o‘ttiz yoshlardagi, to‘la gavdali tarixchi.
- Sohib Doro – Navoiyning nadimi, keksa, hassa tayangan.
Minoradan Hirot va iste’dodlar
Qisqacha: Xondamir Boburni g‘arbiy minoraning o‘rta halqasiga olib chiqadi. Bobur Injil anhori, Gavharshodbegim va Navoiy qurdirgan Ixlosiya, Shifoiya shifoxona-madrasasi va Xalosiya xonaqohini ko‘radi, Samarqandni eslab sog‘inadi. Xondamir Hirot ulug‘ligi Navoiyning iste’dodlarni kashf etishidan ekanini aytadi: Zayniddin Vosifiy, Behzod, Sulton Ali Mashhadiy kabilarni Navoiy tarbiyalagan.
- Kamoliddin Behzod – ulug‘ musavvir, yoshligidan Navoiy tarbiyasida o‘sgan.
- Sulton Ali Mashhadiy – xattot, Navoiy kashf etgan iste’dod.
Husayn Boyqaro va oq ot hikoyasi
Qisqacha: Xondamir hikoya qiladi: Navoiy «Xamsa»sini bitirgach, Husayn Boyqaro uni saroyga chaqirib tabrikladi va oq otni keltirtirdi. Faqat shoh minadigan bu otga Navoiy minganda, shoh jilovidan tutib tinchlantirdi va hovlida o‘zi jilovdor bo‘lib yurdi. Bobur xulosa qiladi: baxillar iste’dodga zavol keltirolmasa, saxiylar yo‘l ocha olsa, joy kamolot cho‘qqisiga chiqadi. Xondamir esa quyosh eng balanddan keyin pastga og‘ishini aytadi.
Shayboniyxon xavfi va ikki podshoh
Qisqacha: Bobur Xondamirning savoliga Hirotdagi osoyishtalik to‘fon oldidan sokinlikka o‘xshashini aytadi va Toshkentda amakisi Mahmudxon uning gapini mazaq qilganini, keyin uni Shayboniyxon toptaganini eslatadi. U Hirotga Temuriylarni birlashtirib Shayboniyxonga qarshi ittifoq tuzish uchun kelgan, muzokara yigirma kundan beri davom etmoqda. Hirot taxtida ikki og‘a-ini: aslida taxt Badiuzzamonniki edi, Xadicha begimning tarafdorlari Muzaffar mirzoni ham podshoh qilgan.
Bilimingizni sinang
So‘x soyi bo‘yidagi chodirdagi suhbatda Tohir Boburga musofirlikda ham qanday va’da berdi?
- Qo‘rchiboshilikdan voz kechishini
- Quvaga qaytib borishni
- Ajralmay, yonida bo‘lishini
- Hirotga birga borishdan bosh tortishini
To‘g‘ri javob: Ajralmay, yonida bo‘lishini. Tohir musofirlikda ham Boburdan ajralmasligini aytdi.
Bobur Tohir bilan suhbatda o‘zi haqida nimani tan oldi?
- Hisorni o‘z ixtiyori bilan tark etganini
- Shayboniyxondan qo‘rqqanini
- Hali Tohir kutgandek odil podshoh bo‘lolmaganini
- Taxtga umuman da’vogar bo‘lmaganini
To‘g‘ri javob: Hali Tohir kutgandek odil podshoh bo‘lolmaganini. Bobur Tohir kutgandek odil podshoh bo‘lolmaganini aytdi.
Tohir Boburdan necha yosh katta edi?
- Yetti yosh
- Besh yosh
- O‘n yosh
- To‘rt yosh
To‘g‘ri javob: Yetti yosh. Tohir Boburdan yetti yosh katta edi.
Bobur chodirdagi suhbatda Tohirni qanday lavozimga tayinladi?
- Amiral umaro
- Kitobdor
- Qo‘rchiboshi
- Eshik og‘a
To‘g‘ri javob: Qo‘rchiboshi. Bobur Tohirni o‘zining qo‘rchiboshisi qildi.
Tohir nima uchun Quvaga bormasligini aytdi?
- Fozil tarxon uning qasdini olishidan qo‘rqqani uchun
- Yo‘l tog‘lar ko‘chkisi bilan yopilgani uchun
- Bobur uni Quvaga yuborishni man qilgani uchun
- Quvada Boburning dushmanlari yashagani uchun
To‘g‘ri javob: Fozil tarxon uning qasdini olishidan qo‘rqqani uchun. Tohir Fozil tarxon qasdini olishidan qo‘rqib, Quvaga bormasligini aytdi.
Hirotda hovuz yonida Tohirni chaqirgan mullanamo kishi kim edi?
- Boqibek Chag‘oniyoniy
- Tohirning tog‘asi mavlono Fazliddin
- Xondamirning ustozi Sohib Doro
- Tohirning otasi Safarbek
To‘g‘ri javob: Tohirning tog‘asi mavlono Fazliddin. Tohir tog‘asi mavlono Fazliddinni tanib, quchoq ochdi.
Tohir tog‘asi Fazliddinga o‘zining qanday lavozimga erishganini aytdi?
- Hisor kadxudosi bo‘lganini
- Boburning kitobdori bo‘lganini
- Qo‘rchibegi bo‘lganini
- Amiral umaro bo‘lganini
To‘g‘ri javob: Qo‘rchibegi bo‘lganini. Tohir «Ha, tog‘a, qo‘rchibegimen» deb javob berdi.
Fazliddin Navoiyning marhamatidan bahramand bo‘lmoqchi bo‘lganda nima yuz berdi?
- Navoiy kasal bo‘lib qoldi
- Navoiy vafot etdi
- Navoiy Hirotni tark etdi
- Navoiy uni qabul qilmadi
To‘g‘ri javob: Navoiy vafot etdi. Fazliddin Navoiydan bahra olmoqchi bo‘lganda, Navoiy vafot etdi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash