XotirAI«Yulduzli tunlar»: Kobul g‘alabasi va Shayboniyxonning Hirotni olishi
Mavzular
Kobul qamalini yorib o‘tish
Qisqacha: Bobur shimoldagi G‘irband tomondan, Mullo Bobo va Ahmad Yusuf esa qo‘rg‘on ichidan chiqib, birvarakay zarba berib mo‘g‘ullar halqasini sindirdi. Mirzoxon qasrda uxlab yotganida Xo‘ja Kalonbek yigitlari kirdi; Mirzoxon Bobur bostirib keldi degan xabarni eshitib, otga mindi-da, kunchiqish tomondagi tog‘larga qochdi. Bobur Yusufbek boshliq quvg‘inchilarni uning ketidan yubordi.
- Mirzoxon – Kobul podshosi deb e’lon qilingan Boburning amakivachchasi.
- Ahmad Yusuf – Mullo Bobo bilan qo‘rg‘on ichidan chiqqan sodiq kishi.
Bog‘i Bihisht jangi va Muhammad Husayn
Qisqacha: Bobur fitnachilar boshlig‘i Muhammad Husayn duglat turgan ikki qavatli qasrga ot surdi, darvoza tomidagi qo‘nqchilar o‘q otdi, o‘qlar dubulg‘a va zirhga o‘ralib qaytdi. Bobur beshta mo‘g‘ul bekini otidan qulatdi. Muhammad Husayn bo‘g‘jama ichiga yashirindi. Qasrda Boburning xolasi Mehr Nigor xonim va Shohbegim bor edi; Bobur ularga ta’zim qildi. Muhammad Husayn yig‘lab kechirim so‘radi, Bobur ona va bolalar hurmati uchun qonidan kechdi, ko‘chib ketishni buyurdi.
- Muhammad Husayn duglat – fitnachilar boshlig‘i, O‘ratepaning sobiq hokimi.
- Mehr Nigor xonim – Boburning xolasi, Bobur uni ona o‘rnida hurmat qiladi.
- Shohbegim – marhum Mahmudxonning onasi, Boburga o‘gay momo.
- Haydar Mirzo – Muhammad Husaynning zehni o‘tkir kichik o‘g‘li.
Mirzoxon afv etilib, Humoyun tug‘ildi
Qisqacha: Qarg‘a Buloqda tutilgan Mirzoxon Boburning oldiga keltirildi, afv so‘radi va fitnachilar aldab ko‘ndirganini aytdi. Bobur uni o‘ng tomoniga o‘tqazib, sharbat berdi va Temuriylardan faqat ikkovi qolganini aytdi; Qunduz hokimi Qambarbiy mo‘g‘ul beklari bilan til biriktirganini bilib, Mirzoxondan ularni ko‘rsatishni so‘radi. Muhammad Husayn Shayboniyxonga qo‘shildi. Bobur Kobulda katta to‘y qilib Mohim bonuga uylandi, bir yildan keyin to‘ng‘ich o‘g‘li Humoyun tug‘ildi.
- Qambarbiy – Qunduz hokimi, mo‘g‘ul beklari bilan til biriktirgan.
- Mohim bonu – Bobur uylangan Hirot chorbog‘ida uchragan olov qiz, Humoyunning onasi.
Hozir Kobulda Temuriylardan faqat ikkimiz qoldik,— Bobur Mirzoxonga sharbat bergach aytadi
Shayboniyxon Xurosonga bostirib kiradi
Qisqacha: Bahorda Shayboniyxon ellik ming qo‘shin bilan Murg‘obdan o‘tib Xurosonga kirdi. Badiuzzamon mirzo va Muzaffar mirzo ikki alohida qo‘shin bilan Hirot shimolida turardi; Ubaydulla Sulton va Temur Sulton ularni yorib o‘tdi, mirzolar qochdi. Faqat Zunnunbek arg‘un jang qilib halok bo‘ldi. Ikkala mirzo ham xotin-bolalarini Hirot arkida qoldirib qochdi (Badiuzzamon janubga, Muzaffar Astrobodga). Shayboniyxon Qahdistonda chodir tikdi, Hirot shayxulislomi shahar kalitlarini xonga topshirdi.
- Badiuzzamon mirzo – Hirot hukmdorlaridan biri, xotin-bolalarini tashlab Janubga qochdi.
- Muzaffar mirzo – Badiuzzamonning ukasi, Astrobodga qochdi.
- Ubaydulla Sulton – Shayboniyxonning jiyani, lashkarboshi.
Qorako‘z begim va xonning g‘azabi
Qisqacha: Shayboniyxon Muzaffar mirzoning yosh xotini Qorako‘z begimga oshiq bo‘lib, g‘azal yozdi, begim Qahdistonga olib ketildi. Xon shayxulislom va qozini kechasi nikoh o‘qishga majbur qildi: begim mirzoning nikohida, iddasi o‘tmagan edi, lekin xon mirzo to‘rt oy oldin taloq qo‘ygan, deb shariatni tinglamadi. Kechasi xon begimdan hafsalasi pir bo‘lib chiqib ketdi, begimni behayo deb so‘kdi va g‘azabini Xadicha begimga qaratdi.
- Qorako‘z begim – Muzaffar mirzoning yosh va go‘zal xotini.
- Mulla Abdurahim – xonning o‘ng qo‘l vaziri, sudurlar sadri.
Behayo ekan! Buzilib ketgan ekan! Bezbet!— Shayboniyxon Qorako‘z begim bilan o‘tgan kechadan so‘ng aytadi
Xon buyruqlari: Mansur baxshi va Binoiy
Qisqacha: Ertalab xon Ubaydulla Sultondan Ixtiyoriddin qal’asi olinmaganini so‘radi va bugun olishni buyurdi; ekin va bog‘larga zarar yetkazmaslikni aytdi. Qal’a olinsa Xadicha begimni Mansur baxshiga nikohlab berishni va'da qilib, uni ham yubordi; Xadicha begimning oltin gul yasatgani haqida gap qildi. Keyin shoir Muhammad Solih bilan mavlono Binoiyni chaqirib, Temuriylar oltinini olgan shoirlarning mol-mulkini musodara qilishni buyurdi. Binoiy majbur bo‘lib rozi bo‘ldi.
- Mansur baxshi – semiz baxshi, Zuhra begim o‘lganidan beri bo‘ydoq.
- Mavlono Binoiy – olti yildan beri xon xizmatidagi keksa shoir.
Qo‘y bozorida olimlar xo‘rlanishi
Qisqacha: Mulla Abdurahim oltmishta qo‘yni Qipchoq darvozasi tashqarisidagi bozorga haydatdi va Xondamir, mavlono Fazliddin, shoir Sulton Muhammad va boshqalarni majburan keltirdi. Har qo‘yni olti yuz dinordan sotdi; Sulton Muhammad moli omon o‘rniga moli imon deb piching qildi. Abdurahim ularga o‘nta-o‘nta qo‘y qo‘shaloqlab berishni buyurdi, qo‘ylarni uylarigacha o‘zlari haydab borishlarini aytdi.
- Xondamir – Temuriylar davrida mashhur bo‘lgan olim.
- Sulton Muhammad – Husayn Boyqaroga she’r yozgan «kolcsa» laqabli shoir.
Qal’a qamali va Behzod portreti
Qisqacha: Ubaydulla Sultonning bir yarim ming navkari Ixtiyoriddin qal’asini o‘n kundan beri ololmas, to‘pdan o‘q otishdan natija chiqmay, yer tagidan g‘or qazishga tushgan edi. Shayboniyxon Bog‘i Jahonoroga ko‘chib, Behzodni chaqirtirdi; Muhammad Solih vositachi bo‘ldi. Behzod xonni muqaddas kitob va oltin qalam bilan chizdi. Mulla Abdurahim rasmni maqtadi, Muhammad Solih esa qip-qizil qon rangidagi ko‘rpa va ilonday kamarni ramziy xavf deb sezib, xonni yashil rangga chalg‘itdi.
- Behzod – mashhur rassom, o‘ttiz yildan beri podshohlar bilan ishlagan.
- Hazratimning xuddi o‘zlari-ya! - dedi.— Mulla Abdurahim Behzod chizgan surat haqida aytadi
Bilimingizni sinang
Bobur G‘irband tomondan hujum qilganda, Kobul qo‘rg‘onidan qurollanib chiqib birvarakay zarba bergan kishilar kimlar edi?
- Mirzoxon va Qambarbiy
- Mullo Bobo va Ahmad Yusuf
- Yusufbek va Xo‘ja Kalonbek
- Qosimbek va Tohir
To‘g‘ri javob: Mullo Bobo va Ahmad Yusuf. Mullo Bobo va Ahmad Yusuf o‘z odamlari bilan qo‘rg‘on ichidan chiqqan.
Bobur Mirzoxonni ta’qib qilish uchun quvg‘inchilar boshlig‘i etib kimni yubordi?
- Mullo Boboni
- Yusufbekni
- Xo‘ja Kalonbekni
- Ahmad Yusufni
To‘g‘ri javob: Yusufbekni. Bobur Yusufbek boshliq yigitlarni Mirzoxon ketidan yubordi.
Kobuldagi fitnachilarning boshlig‘i kim edi?
- Muhammad Husayn duglat
- Mullo Bobo
- Qambarbiy
- Mirzoxon
To‘g‘ri javob: Muhammad Husayn duglat. Fitnachilarning boshlig‘i Muhammad Husayn duglat ikki qavatli qasrda turardi.
Bobur Muhammad Husayn turgan qasrga ot surganda, darvoza tomidagi qo‘nqchilar nima qilishdi?
- Yoydan o‘q yog‘dirishdi
- Darvozani ochib kutib olishdi
- Toshlar otishdi
- Qo‘rg‘onga o‘t qo‘yishdi
To‘g‘ri javob: Yoydan o‘q yog‘dirishdi. Qo‘nqchilar Boburga yoydan o‘q yog‘dirishgan.
Bobur jangda ketma-ket nechtagacha mo‘g‘ul bekini otidan qulatdi?
- O‘ntagacha
- Beshtagacha
- Uchtagacha
- Yettitagacha
To‘g‘ri javob: Beshtagacha. Bobur beshinchi mo‘g‘ul bekigacha ketma-ket otidan qulatgan.
Jang paytida fitnachilar boshlig‘i Muhammad Husayn duglat nimaning ichiga yashirindi?
- Kigizning
- Sandiqning
- Katta xumning
- Bo‘g‘jamaning
To‘g‘ri javob: Bo‘g‘jamaning. Muhammad Husayn to‘shak yig‘iladigan xonadagi bo‘g‘jama ichiga yashirindi.
Qasrda bo‘lgan Mehr Nigor xonim Boburga kim bo‘lib tushadi?
- Opasi
- Xolasi
- Qaynonasi
- Ammasi
To‘g‘ri javob: Xolasi. Mehr Nigor xonim Boburning xolasi edi.
Qasrda bo‘lgan va Boburga o‘gay momo hisoblangan ayol kim edi?
- Qorako‘z begim
- Shohbegim
- Xadicha begim
- Mehr Nigor xonim
To‘g‘ri javob: Shohbegim. Shohbegim marhum Mahmudxonning onasi bo‘lib, Boburga o‘gay momo hisoblanardi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash