XotirAI«Yulduzli tunlar»: Shayboniyxonning Marvdagi fojiali o‘limi
Mavzular
Xon Behzod suratini chizadi
Qisqacha: Shayboniyxon Behzod chizgan suratdan norozi bo‘lib, moyqalamni olib, o‘z suratidagi soqolni qalinlashtirmoqchi bo‘ladi. Bo‘yoq ko‘p bo‘lgani uchun quloq oldidagi soqol kigizday qalin chiqib ketadi. Muhammad Solih Behzodni falokatdan saqlash uchun xonni maqtaydi, Behzod esa ichida «Battar bo‘lsin» deb, soqolni shundayligicha qoldiradi.
- Behzod – mavlono, musavvir; xonning surati uchun moyqalam tutgan.
- Muhammad Solih – Behzodni xonni maqtab qutqargan tajribali yaqin kishi.
Xadicha begim qal’asi olinadi
Qisqacha: Xadicha begim Ixtiyoriddin qal’asiga berkinadi, Ubaydulla Sulton uni o‘n etti kun ovora qiladi. Nihoyat qal’a devori tagidan naqb solib buzib kiriladi, himoyachilar qirib tashlanadi. Begim eng to‘rdagi xonaga kirib, tantanali kiyimlarini kiyib, mag‘rur chiqadi va taslim bo‘ladi.
- Xadicha begim – Shayboniyxonga dushman podshoh oilasidan bo‘lgan ayol; qal’ada bekingan.
- Ubaydulla Sulton – Shayboniyxonning jiyani, qal’ani olgan sarkarda.
Mansur baxshi bilan nikoh
Qisqacha: Ubaydulla Sulton Xon farmoni bilan Xadicha begimni Mansur baxshiga nikohlab beradi. Begim iltijo qilsa ham, nevarasi Mo‘min mirzoning o‘limiga sabab bo‘lgani aytilib, rad etiladi. Nikohdan so‘ng Mansur baxshi uni qiynaydi va yer osti xazinasiga olib boradi. Sandiqlarda tanga va taqinchoq bor, lekin xon so‘ragan oltin gul topilmaydi. Begim uch kun qiynoqda qolib, tirik qoladi.
- Mansur baxshi – devday zo‘r, cho‘tir yuzli baxshi; begimni qiynagan.
Shoh Ismoil bilan adovat
Qisqacha: Shayboniyxon o‘zini «xalifayi Rahmon» e’lon qilgan, Shoh Ismoil esa «sohibi zamon». Xon bultur Hirotdan Kermon va Gurgongacha borib, shialarni qatl ettirgan, masjidlarini buzdirgan. Shoh elchisini behurmat qaytarib, unga kashkul va hassa yuboradi. Shoh turk sultoni bilan sulh tuzib, jangga tayyorlanadi.
- Shoh Ismoil Safaviy – shia mazhabini davlat dini qilgan Eron-Ozarboyjon shohi.
- Temur Sulton – Shayboniyxonning o‘g‘li.
Sultonlar hokimlikdan olinadi
Qisqacha: Movarounnahrda g‘alayonlar boshlanadi, xon Hirotdan o‘ttiz ming qo‘shin yuboradi. Ubaydulla, Ko‘chkinchixon va Hamza sultonlar xon siyosatidan norozi bo‘lgani uchun hokimliklaridan olinadi. Shoh Ismoil kech kuzda Hirot ustiga yuradi va xon Marv qo‘rg‘oniga chekinadi.
Marvdagi qamal va chiqish
Qisqacha: Shoh Ismoil Marv qo‘rg‘onini qamal qilib, xonga kinoyali maktublar yuboradi. Xon haftalar davomida qo‘rg‘onda o‘tirib, Movarounnahrdan o‘ttiz ming qo‘shinni kutadi, lekin sultonlar imillaydi. Shoh Mahmudi tomonga chekina boshlagach, xon o‘n besh ming qo‘shin bilan qo‘rg‘ondan chiqadi, qal’ada uch yuz navkar qoladi. U shunqorlarini jangga ruhlantiradi.
- Mulla Abdurahim – xonning yaqin mulozimi, qo‘shinni kutishni maslahat bergan.
Men mana bu shunqorlarim bilan erishganmen— Shayboniyxon qo‘shin oldida
Pistirma va xonning o‘limi
Qisqacha: Shoh Ismoilning yigirma ming kishilik kuchi qumtepalar ortida pistirmada yotgan edi. Xon Mahmudidagi ko‘prikdan o‘tgach, ko‘prik buzib tashlanadi, qizilboshlar zambarak o‘qi ostiga oladi. Xon qo‘raga kirib jang qiladi, otdan yiqilib ezilib, hushidan ketadi. Qizilboshlar boshini kesib, terisiga somon tiqadi, turk sultoni Boyazid II ga yuboradi, bosh suyagidan kosa yasaydi.
- Boyazid II – turk sultoni, sunniy; Shoh Ismoil unga xonning boshini yuborgan.
Xonzoda begim Qunduzga yo‘lda
Qisqacha: Yangi bo‘lim Qunduz–Samarqandda boshlanadi. Xonzoda begim to‘qqiz yashar o‘g‘li Xurramshoh bilan Balxdan Qunduzga bormoqda. Shoh Ismoil begim Bobur mirzoning egachisi ekanini bilib, unga alohida iltifot ko‘rsatgan, Bobur maktubi bilan uni ozod qilgan.
- Xonzoda begim – Bobur mirzoning egachisi, Shayboniyxonning asir xotini.
- Xurramshoh – Xonzoda begimning to‘qqiz yashar o‘g‘li.
Bilimingizni sinang
Shayboniyxon Behzod chizgan suratdagi soqolni moyqalam bilan qalinlashtirmoqchi bo‘lganda, quloq oldidagi soqol qanday ko‘rinishga kelib qoldi?
- Uchli va tikka bo‘lib qoldi
- Oqarib, kumushdek tovlandi
- Kigizday qalin bo‘lib ketdi
- Siyrak va ingichka bo‘lib qoldi
To‘g‘ri javob: Kigizday qalin bo‘lib ketdi. Soqol bo‘yoq ko‘p bo‘lgani uchun kigizday qalin chiqib ketgan.
Muhammad Solih Shayboniyxonning chizgan soqolini nima uchun maqtadi?
- Xon unga in’om berishini bilgani uchun
- Behzodni musavvirlik ishidan chetlatish uchun
- Behzodni falokatdan saqlab qolish uchun
- Xonning g‘azabini Ubaydulla Sultonga qaratish uchun
To‘g‘ri javob: Behzodni falokatdan saqlab qolish uchun. Muhammad Solih Behzodni xon g‘azabidan qutqarish uchun xonni maqtagan.
Shayboniyxon chaplagan xunuk soqolni ko‘rgan Behzod ichida qanday so‘zlarni aytib, uni o‘zgartirmay qoldirdi?
- «Battar bo‘lsin!»
- «Xudo yorlaqasin!»
- «Yaxshi bo‘ldi!»
- «Hozir tuzataman!»
To‘g‘ri javob: «Battar bo‘lsin!». Behzod ichida «Battar bo‘lsin» deb soqolni shundayligicha qoldirgan.
Xadicha begim Ixtiyoriddin qal’asiga berkingach, Ubaydulla Sulton uni necha kun ovora qildi?
- Yetti kun
- O‘n besh kun
- O‘n etti kun
- O‘ttiz kun
To‘g‘ri javob: O‘n etti kun. Begim Ubaydulla Sultonni o‘n etti kun ovora qilgan.
Ixtiyoriddin qal’asini mudofaa qilib turgan, oxir-oqibat qirib tashlangan yigitlarning taxminiy soni qancha edi?
- To‘rt-besh yuz kishi
- Yuz-yuz yigirma kishi
- Ellik-oltmish kishi
- Yigirma-o‘ttiz kishi
To‘g‘ri javob: Ellik-oltmish kishi. Qal’ani ellik-oltmish yigit mudofaa qilgan.
Xadicha begim qal’ada taslim bo‘lishdan oldin nima qildi?
- Xazinasini yoqib yuborib, qochishga urindi
- Qal’aning orqa darvozasidan yashirincha chiqib ketdi
- Ubaydulla Sultonga yolvorib xat yozdi
- Tantanali kiyimlarini kiyib, mag‘rur holda chiqdi
To‘g‘ri javob: Tantanali kiyimlarini kiyib, mag‘rur holda chiqdi. Begim tantanali marosim kiyimlarini kiyib, malikalarcha mag‘rur chiqqan.
Xadicha begimning Mansur baxshiga berilmaslik haqidagi iltijosi nima sababdan rad etildi?
- Shoh Ismoil bilan til biriktirgani aytilib
- Xon xazinasini yashirgani aytilib
- O‘g‘li Muzaffar mirzoni tashlab ketgani aytilib
- Nevarasi Mo‘min mirzoning o‘limiga sabab bo‘lgani aytilib
To‘g‘ri javob: Nevarasi Mo‘min mirzoning o‘limiga sabab bo‘lgani aytilib. Ubaydulla Sulton begimni nevarasi o‘limiga sabab bo‘lganlikda ayblagan.
Ubaydulla Sulton Xadicha begimni jazolashni nima uchun savob ish deb hisobladi?
- U rofiziylar oilasidan bo‘lgani uchun
- U Shoh Ismoil elchisini yashirgani uchun
- U xon xazinasidan o‘g‘irlik qilgani uchun
- U sunniy mazhabini tark etgani uchun
To‘g‘ri javob: U rofiziylar oilasidan bo‘lgani uchun. Ubaydulla begimni rofiziylar oilasidan deb, ularni jazolashni savob sanagan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash