XotirAI«Yulduzli tunlar»: Xonzoda begim Bobur huzurida
Mavzular
Qunduzga xavotirli yo‘l
Qisqacha: Xonzoda begim o‘g‘li bilan Surbaytalda tunab, yo‘lbarslar ovozidan uxlay olmaydi. Shoh Ismoilning odobli elchi va navkarlari uni butun yo‘l avaylab keladi. Qunduzda Shayboniyxonning ukasi Mahmud Sulton bezgakdan o‘lgani esiga tushadi va u o‘g‘lidan xavotirlanadi. Boburning qorovullari ularni to‘xtatib, qal’aga boshlab boradi.
- Mahmud Sulton – Shayboniyxonning ukasi, Qunduzda bezgakdan o‘lib, Qarshiga ko‘milgan.
Bobur tanilmay qoladi
Qisqacha: Qunduz qal’asida soqol-mo‘ylovli, oddiy kiyimli yigit kirib salom beradi. Xonzoda begim uni Boburning mulozimi deb o‘ylab, bosiq javob qaytaradi. Ukasini o‘n to‘qqiz yoshli silliq yigit sifatida eslagan edi. Muhammad Ko‘kaldosh kirganda begim amirzodasini so‘raydi, shundan keyin Bobur o‘zini tanishtiradi.
- Muhammad Ko‘kaldosh – Boburning mulozimi.
Men sizning iningizmen! Gunohkor iningiz Bobur!— Bobur opasini ko‘rganda o‘zini tanishtirib
Opa-uka uchrashuvi
Qisqacha: Xonzoda begim inisining bag‘riga otiladi. Bobur uning o‘zini xonga tutib berib qutqargani uchun umrbod qarzdorligini aytadi. Begim aytadiki, Boburning Shoh Ismoilga yozgan nomasi tufayli u izzat bilan ozod bo‘ldi. Ularning onasi besh yil burun xasbadan vafot etib, Kobulning Bog‘i Navro‘ziga qo‘yilgan. Qosimbek Qutlug‘ Nigor xonim ruhiga tilovat qiladi.
- Qosimbek qavchin – Boburning keksa beki.
Xurramshoh va Mohim begim
Qisqacha: Xonzoda begim o‘g‘li Xurramshohni Boburga tanishtiradi; bola Shayboniyxonga o‘xshaydi, yetti yoshida Balx hokimi qilingan. Bola Boburga xizmatga kelganini aytadi. Keyin Boburning yosh xotini Mohim begim uch yashar Humoyun bilan kiradi. Xonzoda begim kelinini yoqtiradi va ikki bola bilan tanishtiradi; Humoyun Xurramshohning xanjariga qo‘l cho‘zadi.
- Mohim begim – Boburning yosh xotini, Xurosonlik, Husayn Boyqaroga qarindosh.
- Humoyun – Bobur va Mohim begimning uch yashar o‘g‘li.
Mohim begim kimligi
Qisqacha: Bobur Mohim begimning Husayn Boyqaroga qarindoshligini aytadi: otalari Badiuzzamon mirzo bilan chiqisholmay G‘aznaga kelib qolgan, Bobur ularni Kobulga taklif qilgan va Mohimga uylangan. Mohim begim Hazrati Jom shahridan, Jomiyga xesh. Xonzoda begim Oyisha begim bilan solishtirib, Boburning avvalgi xotini bilan ajrashgani yaxshi bo‘lganini o‘ylaydi.
Shoh Ismoil va ayollar hurmati
Qisqacha: Xonzoda begim Shoh Ismoilni 24-25 yoshli xushsurat, burgut burun yigit deb tasvirlaydi; uning huzuriga Tojli xonim boshlab kirgan. Bobur ayollar hurmati ilm-san’at gullagan davrga bog‘liq deydi. Begim Shayboniyxon Temuriylarning ayollar nomiga madrasa qurishidan g‘azablanganini, uning kitoblarida ayollar nomi tilga olinmasligini aytadi.
- Tojli xonim – Shoh Ismoilning yosh xotini, Xonzoda begimni shoh huzuriga olib kirgan.
Andijon xabari va ittifoq
Qisqacha: Bobur o‘tgan hafta Andijondan xushxabar kelganini aytadi: Farg‘ona xayrixohlari ko‘chmanchi sultonlarni quvib yuborgan. U Andijonga ishonchli kishisini yubormoqchi, o‘zi Hisor orqali Samarqandga yurmoqchi. Lekin Shoh Ismoil bilan kelishmay buni qilolmasligini, Temur Sulton ham shohga elchi yuborganini biladi. Keyin Shoh Ismoilning «Xatoiy» taxallusli g‘azallari haqida gapirishadi.
Mening ko'nglimki, gulning g'unchasidek— Boburning g‘azali matla’si, Shoh Ismoil yod aytgan
Shia-sunniy nizosining tarixi
Qisqacha: Bobur shia-sunniy kurashini eslaydi: Muhammad payg‘ambar vafotidan keyin xalifa kim bo‘lishi bahsi bo‘lgan. Abubakir birinchi xalif, Umar va Usmon o‘ldirilgan, Ali xalif bo‘lib o‘ldirilgan. Hasan kasallikdan o‘lgan, Husan Karbaloda halok bo‘lgan, o‘n ikkinchi imom yo‘qolgan va Imom Madhi qaytadi degan e’tiqod tarqalgan. Shoh Ismoil shu kurashdan foydalanib shia mazhabini davlat diniga aylantirgan.
Hirotdagi jaholat
Qisqacha: Xonzoda begim Hirot qizilboshlar qo‘liga o‘tgach, shialar sakson yoshli shayxulislom Taftazanini shia bo‘lishdan voz kechgani uchun osib, daraxt bilan yoqib yuborganini aytadi. Keyin Jomiy ruboiysi sabab Jomiy maqbarasi buzilib, eshigi yoqilgan. Begim bu ishlarni shohning Xuroson noibi Najmi soniy boshqarganini aytadi. Bobur shia-sunniy nizolaridan ko‘ngli ozadi.
- Najmi soniy – Shoh Ismoilning Xuroson bo‘yicha noibi, Hirotdagi mudhish ishlarga boshchi.
Bilimingizni sinang
Shayboniyxonning ukasi Mahmud Sulton Qunduzda bezgakdan o‘lgach, jasadi qayerga eltib ko‘milgan?
- Samarqandga
- Buxoroga
- Balxga
- Qarshiga
To‘g‘ri javob: Qarshiga. Mahmud Sulton jasadi Qarshiga eltib ko‘milgan.
Xonzoda begim Qunduz haqida afg‘onchada qanday maqol borligini ilgari eshitgan edi?
- «Qunduz – bezgak makoni»
- «O‘lging kelsa, Qunduzga bor»
- «Qunduzga borgan, qaytib kelmas»
- «Qunduzni ko‘rgan, dunyoni ko‘rar»
To‘g‘ri javob: «O‘lging kelsa, Qunduzga bor». Afg‘oncha maqol: «o‘lging kelsa, Qunduzga bor».
Qunduz yaqinida Xonzoda begim karvonini to‘xtatib, keyin qal’aga boshlab borgan odamlar kim edi?
- Shoh Ismoil nazoratchilari
- Temur Sulton jangchilari
- Mahmud Sulton navkarlari
- Bobur yo‘llarga qo‘ygan qorovullar
To‘g‘ri javob: Bobur yo‘llarga qo‘ygan qorovullar. Karvonni Bobur yo‘llarga qo‘ygan qorovullar to‘xtatgan.
Qunduz qal’asida soqol-mo‘ylovli oddiy kiyimli yigit kirib salom bergach, Xonzoda begim uni kim deb o‘yladi?
- Boburning beklaridan biri
- Shoh Ismoilning elchisi
- Qunduz qorovullari boshlig‘i
- Marg‘ilonlik Xo‘ja Kalonbek
To‘g‘ri javob: Boburning beklaridan biri. Begim uni Boburning beklaridan biri deb o‘ylagan.
Xonzoda begim Boburni Qunduzda nima uchun darrov tanimadi?
- Uni o‘n to‘qqiz yoshli silliq yigit qiyofasida eslardi
- Uni umuman ko‘rmagan, faqat nomini eshitgan edi
- Bobur o‘zini boshqa nom bilan tanishtirgan edi
- Bobur yuzini sallasi bilan yopib turgan edi
To‘g‘ri javob: Uni o‘n to‘qqiz yoshli silliq yigit qiyofasida eslardi. Begim ukasini soqol-mo‘ylov qo‘ymagan o‘n to‘qqiz yoshli yigit deb eslagan.
Bobur nima uchun Xonzoda begimdan umrbod qarzdor ekanini aytdi?
- U o‘zini xonga tutib berib, Boburni qutqargani uchun
- U Qunduzga tez yetib kelgani uchun
- U Shoh Ismoilga nomani o‘zi yozgani uchun
- U Boburning onasiga xizmat qilgani uchun
To‘g‘ri javob: U o‘zini xonga tutib berib, Boburni qutqargani uchun. Begim o‘zini xonga tutib berib, Boburni qutqargan.
Xonzoda begim kimning nomasi tufayli izzat bilan ozod bo‘lganini aytdi?
- Temur Sultonning Shoh Ismoilga yozgan nomasi
- Boburning Shoh Ismoilga yozgan nomasi
- Boburning Shayboniyxonga yozgan nomasi
- Mohim begimning Boburga yozgan xati
To‘g‘ri javob: Boburning Shoh Ismoilga yozgan nomasi. Begim Boburning Shoh Ismoilga yozgan nomasi tufayli ozod bo‘lgan.
Boburning onasi Qutlug‘ Nigor xonim necha yil burun qaysi kasallikdan vafot etgan?
- Uch yil burun bezgakdan
- Besh yil burun xasbadan
- Yetti yil burun sildan
- O‘n yil burun vabodan
To‘g‘ri javob: Besh yil burun xasbadan. Bobur onasi besh yil burun xasba kasalidan vafot etgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash