XotirAI«Yulduzli tunlar»: Shoh Ismoil dastori va Vaxsh jangi
Mavzular
Mohim begim va ziyofat tayyorgarligi
Qisqacha: Mohim begim Boburni tinchlantirdi, Bobur esa Xonzoda begimni Mohimga onasi o'rnida ko'rishni tayinladi. Bobur Shoh Ismoil elchisi uchun mol-dunyoni ayamaslikka qaror qildi. Vali xazinachi shoh va elchiga alohida in'omlar hozirladi, Qunduzda misli ko'rilmagan ziyofatga tayyorgarlik boshlandi.
- Mohim begim – Boburning xotini, hamma narsaga fahmi yetadigan ziyrak do'st.
- Xonzoda begim – Boburning sevimli opasi.
- Vali – xazinachi, Boburning buyrug'i bilan in'omlar hozirlagan.
Birinchi chog'ir majlisi
Qisqacha: Qunduzdagi ziyofatda Bobur birinchi marta saroyda chog'ir majlisi o'tkazdi. Mirzoxon elchiga buni izohlab berdi. Bobur birinchi qadahni Shoh Ismoilga ehtirom belgisi sifatida va elchi Muhammadjon eshik og'asiga atab ichdi, sozandalar kuy chaldi.
- Mirzoxon – Boburning amakivachchasi, Shoh Ismoil mehmondorchiliklarini ko'p ko'rgan.
- Muhammadjon eshik og'asi – Shoh Ismoilning elchisi, qizil jig'ali salla o'ragan burgutburun odam.
- Qosimbek – Boburning eshik og'asi, ichkilikni juda yomon ko'radi.
Shoh Ismoil yuborgan dastor
Qisqacha: Ziyofatda elchi Shoh Ismoil yuborgan, yoqut va dur bilan bezalgan o'n ikki o'ramli shia dastorini oltin barkashda keltirdi. Qosimbek va sunniy a'yonlar dastordan cho'chib, Bobur shia mazhabiga o'tib ketishidan qo'rqdi. Qosimbek Boburga dastorni kiymaslikni shivirlab tayinladi.
- Xo'ja Xalifa – shayxulislom, dastorga jirkanib qaragan sunniy a'yon.
Hazratim, zinhor boshingizga kiymang! Zinhor!— Qosimbek, Bobur dastorga qo'l cho'zganda shivirlab aytdi
Bobur dastorni ko'ziga surdi
Qisqacha: Bobur elchidan imomiyalar ham Muhammad ummati ekanini, Qosimbekdan Hazrati Ali va imomlarni e'zozlash musulmonlikka to'g'ri kelishini so'rab tasdiqlatdi. Qosimbek podshoni qaytara olmasligini sezib, unga tan berdi. Bobur dastorni ikki qo'llab olib, peshonasiga tekkizdi, mo'g'ul beklari orasida g'ulg'ula ko'tarildi. Bobur Samarqand taxtiga chiqsa, dastorni toj o'rnida kiyishga va'da berdi.
Ertasi kungi muzokara
Qisqacha: Shoh Ismoil Bobur bilan Movarounnahrga birga qo'shin tortishni istadi, Bobur esa mustaqil kirib, g'alabani o'zi qozonmoqchi edi. Bobur shoh qo'shini Termiz va Boysun orqali Samarqandga borsin, o'zi esa Hisorni olib, Shahrisabz–Qarshi atrofida uchrashamiz, deb taklif qildi. Elchi rozi bo'ldi, Bobur Mirzoxonni bitimni tasdiqlash uchun Tabrizga yubordi.
Mo'g'ul beklari fitnasi
Qisqacha: Qosimbek Boburga mo'g'ul beklari dastor sabab ranjib, uni Qunduzda o'ldirib yoki Kobulga quvib, o'rniga Saidxonni xon qilmoqchi ekanini aytdi. Bobur g'azablanib hammasini tutishni buyurdi, ammo Qosimbek mo'g'ullar yigirma ming ekanini eslatdi. Saidxon fitnani o'zi aytganini, Qosimbek fitnachilarni Saidxon bilan Andijonga Qorategin orqali jo'natishni taklif qildi.
- Saidxon – Boburning tog'avachchasi, marhum Olachaxonning o'n yetti yashar o'g'li; fitnani Qosimbekka o'zi aytgan.
- Qambarali Salloh va Sayidali Shakma – fitnachi mo'g'ul beklari.
Vaxsh bo'yidagi jang
Qisqacha: Boburning yigirma besh mingdan oshiq qo'shini Panjdan o'tib, Kolob orqali Vaxsh vodiysiga yo'naldi. Shayboniyzodalar o'ttiz ming otliq bilan uni to'xtatmoqchi bo'ldi, ammo Bobur Puli Sangin ko'prigidan o'tib, daraning dahanasini egalladi. Kechga yaqin Bobur otdan tushib jang bo'lmaydigandek ko'rsatdi, sultonlar chekina boshlagach, bekitilgan kuchlarini hujumga otdi. Yov qochdi, Hamza Sulton va Mahdi Sulton asir olinib, o'limga hukm qilindi.
- Temur Sulton – shayboniyzoda sulton, orqadan to'lg'ama ishlatmoqchi bo'lgan sarkarda.
- Ubaydulla Sulton – shayboniyzodalarning eng iste'dodli sarkardasi, bu jangda yo'q edi.
Samarqand yo'lida
Qisqacha: Kuzda Samarqandda o'n kundan beri na qo'shin, na hokimiyat bor edi. Shayboniyzodalar Vaxshda yengilib, Boburga o'ttiz ming qizilbosh askari kelib qo'shilganini bilgach, Qarshi, Buxoro va Samarqandni jangsiz tashlab chiqdilar, ot-ulov va don-dunni talab ketdilar. Bobur ittifoqdoshlari bilan G'izordan Qarshiga, undan Buxoroga o'tib, Samarqandga kelmoqda edi.
Bilimingizni sinang
Qunduzda Boburning ko‘nglidagi g‘uborni tarqatmoqchi bo‘lib «Gul tikansiz bo‘lmas ekan-da, hazratim!» deb kim tasalli berdi?
- Xonzoda begim
- Mohim begim
- Qosimbek
- Saidxon
To‘g‘ri javob: Mohim begim. Bu tasalli so‘zlarini Mohim begim aytgan.
Bobur Mohim begimga Xonzoda begimni kim o‘rnida ko‘rishni tayinladi?
- Onasi o‘rnida
- Qaynsingli o‘rnida
- Kanizagi o‘rnida
- Qizi o‘rnida
To‘g‘ri javob: Onasi o‘rnida. Bobur egachisini onasi o‘rnida ko‘rishni tayinlagan.
Boburning buyrug‘i bilan shoh va elchi uchun alohida in’omlar hozirlagan xazinachi kim?
- Qosimbek
- Vali
- Saidxon
- Mirzoxon
To‘g‘ri javob: Vali. Vali Bobur xazinachisi bo‘lib, in’omlar hozirlagan.
Shoh Ismoil mehmondorchiliklarini ko‘p ko‘rgan, Boburning amakivachchasi kim?
- Mirzoxon
- Vali
- Saidxon
- Qambarali Salloh
To‘g‘ri javob: Mirzoxon. Mirzoxon Boburning amakivachchasi.
Shoh Ismoilning Boburga yuborgan elchisi kim edi?
- Mirzoxon
- Muhammadjon eshik og‘asi
- Vali
- Xo‘ja Xalifa
To‘g‘ri javob: Muhammadjon eshik og‘asi. Elchi Muhammadjon eshik og‘asi edi.
Qunduzdagi ziyofatda Bobur saroyida nima birinchi marta o‘tkazildi?
- Kengash
- Chog‘ir majlisi
- She’riyat kechasi
- Ov marosimi
To‘g‘ri javob: Chog‘ir majlisi. Bobur saroyida birinchi chog‘ir majlisi o‘tkazilgan.
Bobur birinchi qadahni ehtirom nishonasi sifatida kimga atab ichdi?
- Xonzoda begimga
- Shoh Ismoilga
- Mirzoxonga
- Qosimbekka
To‘g‘ri javob: Shoh Ismoilga. Birinchi qadah Shoh Ismoilga ehtirom sifatida ichilgan.
Shoh Ismoil Boburga yuborgan, yoqut va dur bilan bezalgan oq ipak sallaning tepasiga nima qadalgan edi?
- Oq par
- Oltin yarim oy
- Qizil jig‘a
- Zumrad tojcha
To‘g‘ri javob: Qizil jig‘a. Sallaning tepasiga qizil jig‘a qadalgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash