XotirAI«Yulduzli tunlar»: Samarqand, xutba va Chorsu qirg'ini
Mavzular
Bobur Samarqandga kirdi
Qisqacha: Samarqandliklar Chorraha darvozasidan Buxoro yo'ligacha yo'lni gilam va palaklar bilan bezadi, obro'li odamlar Boburni bir kunlik yo'lda peshvoz oldi. Ertasi kuni Bobur qo'shin bilan Samarqandga kirdi, she'riy ta'rixlar osilgan, karnay-nog'oralar chalinardi. U Ko'ksaroy tomon o'tarkan ko'ziga yosh keldi. Orqada Shoh Ismoilning qizilbosh beklari kelar, xalq ularga sovuq qarar edi.
- Ahmadbek so'fi o'g'li va Shohruhbek Afshar – Shoh Ismoilning qizilbosh beklari, Muhammadjon eshik og'asi bilan birga kelganlar.
- Ishongim kelmas, tushimmi bu, o'ngim? - dedi.— Bobur, Samarqandga kirib, Qosimbekka
Jarchi, osh va xushxabarlar
Qisqacha: Bobur jarchi chiqarib, qizilboshlar mo'tabar mehmon ekanini e'lon qildirdi va uch kungacha osh berishni buyurdi. Bo'stonsaroy va mahallalarda minglab tovoq osh tortildi, asil chog'irlar ochildi. Andijon, Marg'ilon, O'sh va O'zgan Boburga o'tdi; Qunduz, Kobul, G'azna uning yagona mamlakatiga aylandi.
Juma xutbasi
Qisqacha: Ohanin darvozasi yaqinidagi jome masjidiga yigirma ming namozxon yig'ildi: Bobur shia bo'lib ketgan, degan mish-mish xutba bilan tekshirilishi kerak edi. Kelishuvga binoan Bobur Shoh Ismoilni oliy hokim deb e'lon qilishi, xutbaga uning va o'n ikki imomning nomini qo'shishi va uning nomidan pul zarb qilishi shart edi. Sadrlar suduri Xo'ja Xalifa shu tarzda xutba o'qishga rozi bo'lgan edi. Namozxonlar sunniy mazhabini ko'rsatish uchun to'rt o'ramlik salla o'ragan edi. Xutbadan keyin ba'zilar tasalli topdi, boshqalar «pok mazhabimizga rofiziylik aralashdi» deb shivirladi.
- Xo'ja Xalifa – sadrlar suduri, uzun mosh-guruch soqolli, Bobur istagan tarzda xutba o'qishga rozi bo'lgan din peshvosi.
Shia puli va mish-mishlar
Qisqacha: Bobur taxtga chiqqanda Shoh Ismoil in'om qilgan dastorni boshiga kiyib ko'rinish berdi va Shoh Ismoil tamg'asi bilan bir necha ming tanga zarb qildirib, qizilboshlarning o'ziga tarqatdi. Shahar-u qishloqda mish-mishlar ko'paydi. Shayboniyzodalar qoldirgan mulla va darvish kiyimidagi xufiyalar shia-sunniy nizosini alangalatishga urindi.
Chorsu bozoridagi qirg'in
Qisqacha: Chorsuda besh-oltita qizilbosh sovg'a uchun atlas olmoqchi bo'ldi, ammo semiz bazzoz Shoh Ismoil tamg'ali tangani olishdan qo'rqib qaytardi. Olomon «kelgindilarning puli harom» deb tosh va kesak otdi. Bazzoz «Biz eski aqchada savdo qilamiz» dedi. Qizilbosh navkar bazzozning yelkasiga qilich urdi, ikkinchisi boshini tanasidan judo qildi; olomon qochdi.
- Semiz bazzoz – Chorsudagi atlas do'koni egasi, mulla yoqa ko'ylak kiygan savdogar; qizilbosh qilichidan halok bo'ldi.
- Kelgindilarning puli harom!— bozordagi bezorinamo yigit, qizilbosh navkarning tangasi haqida
Qizilboshlar ketdi, Bog'i Maydon
Qisqacha: Qonli to'qnashuvlardan tashvishga tushgan qizilbosh beklarga Bobur sarupolar, otlar va pul in'om qildi va qish chillasi chiqqanda o'ttiz ming qo'shinni Eronga jo'natdi. Toshkent, Xo'jand, O'ratepa ham Boburga o'tdi. Ilk bahorda Bobur Qosimbek, Xo'ja Kalonbek, Hirotdan kelgan mavlono Fazliddin bilan Bog'i Maydonga bordi: bog' qarovsiz, Chinnixona shiftidan tomchi o'tib, rasmlar o'ngib ketgan edi.
- Mavlono Fazliddin – Hirotdan chorlab keltirilgan Boburning xos me'mori.
- Xo'ja Kalonbek – marg'ilonlik bek, ichkilik bazmlarini yaxshi ko'radi.
Rasadxonani tiklash qarori
Qisqacha: Mavlono Fazliddin Ulug'bekning yagona rasadxonasi ham oltmish yildan beri qarovsiz, talangan ahvoldaligini aytdi. Bobur Chinnixonani Navro'zgacha tiklashni va rasadxonani ham ta'mirlashni buyurdi. Qosimbek shayxlar rasadxonani dinsizlar makoni deb la'natlaganidan qo'rqib, «yotgan ilonning dumini bosmaylik» dedi. Bobur munshiga Hirot, Rum va Tabrizdagi falakiyotchi olimlarni Samarqandga chaqirib, qadag'alar bitishni topshirdi.
- Hazratim, yotgan ilonning dumini bosmaylik, -— Qosimbek, rasadxonani tiklash haqida Boburga
Rasadxonada usta o'ldirildi
Qisqacha: Mavlono Fazliddin bog' va Chinnixonani oson tikladi, rasadxonani ta'mirlash esa qiyin bo'ldi, chunki dindorlar uni do'zaxiylar makoni deb ishontirgan edi. Elliktacha usta ishga chiqdi, ammo qalandarlar to'dasi ko'paydi, ularning orasida shayboniyzodalar josuslari ham bor edi. Josus Bobur ixlosmandi bo'lgan koshinkor ustani havozadan itarib yubordi, usta o'sha zahoti jon berdi. Qalandarlar «ustani arvoh urdi» deb vahima tarqatdi, ishchilar kelmay qo'ydi.
Xatti Boburiy va toshbo'ron
Qisqacha: Bo'stonsaroyda Urganch va Qorakoldan kelgan elchilar sharafiga ziyofat berildi; Bobur butun Movarounnahrni birlashtirish orzusiga yetayotganidan shod edi. Qosimbek ichmay Boburni hushyorlikka undadi. Bobur g'azalidan to'rt satr o'qidi. Mudarris Boburning Kobulda ixtiro qilgan Xatti Boburiysi savod chiqarishga oson ekanini aytdi. Ikki kun o'tib Qosimbek Fazliddin va mudarris bilan kirib, Xatti Boburiyni targ'ib qilgan maktabdorni avboshlar toshbo'ron qilib o'ldirganini, Xo'ja Xalifa minbardan tortib tushirilganini bildirdi. Fitnachi mullalar Xo'ja Ahror avlodi bo'lgani uchun hibsga olinmadi.
- Tohirbek – Boburning soqchilari boshlig'i, Xo'ja Xalifani olomondan qutqargan.
Bilimingizni sinang
«Yulduzli tunlar»da Bobur Samarqandga kirib, shaharning markaziy xiyobonidan qaysi saroy tomon o'tdi?
- Bog'i Maydon
- Chinnixona
- Bo'stonsaroy
- Ko'ksaroy
To‘g‘ri javob: Ko'ksaroy. Bobur Samarqandda markaziy xiyobondan Ko'ksaroyga qarab o'tdi.
Samarqandning kimlari qo'rg'on kalitlari bilan Boburni bir kunlik yo'lda peshvoz oldi?
- Shoh Ismoilning qizilbosh beklari va navkarlari
- Shaharning eng obro'li yigirma-o'ttiz nafar odami
- Boburning xos me'mori boshchiligidagi ustalar
- Sadrlar suduri boshchiligidagi namozxonlar guruhi
To‘g‘ri javob: Shaharning eng obro'li yigirma-o'ttiz nafar odami. Boburni shaharning eng obro'li yigirma-o'ttiz nafar odami qo'rg'on kalitlari bilan peshvoz oldi.
Shoh Ismoilning qaysi beklari Boburning xosnavkarlari orqasidan Samarqandga kirdi?
- Shohruhbek Afshar, Xo'ja Kalonbek va Tohirbek
- Ahmadbek so'fi o'g'li, Xo'ja Xalifa va Shohruhbek Afshar
- Ahmadbek so'fi o'g'li, Qosimbek va Muhammadjon eshik og'asi
- Ahmadbek so'fi o'g'li, Shohruhbek Afshar va Muhammadjon eshik og'asi
To‘g‘ri javob: Ahmadbek so'fi o'g'li, Shohruhbek Afshar va Muhammadjon eshik og'asi. Shoh Ismoilning beklari Ahmadbek so'fi o'g'li, Shohruhbek Afshar va Muhammadjon eshik og'asi edi.
Nima uchun Samarqand aholisi Shoh Ismoilning qizilbosh askarlariga xavotirli, noxush nazar bilan qaradi?
- Ular shahar aholisidan o'lpon yig'ib yurgan edi
- Ular qurolli shia mazhabidagi kelgindilar edi
- Ular Boburning osh ziyofatidan norozi bo'lgan edi
- Ular Shayboniyxon nomidan tanga tarqatgan edi
To‘g‘ri javob: Ular qurolli shia mazhabidagi kelgindilar edi. Sunniy aholi qurolli shia qizilboshlarga xavotir bilan qaradi.
Bobur Samarqand ko'chalarida jarchi chiqartirib, qizilboshlar haqida nimani e'lon qildirdi?
- Ular Shoh Ismoil elchilari ekanini
- Ular mo'tabar mehmon ekanini
- Ular harbiy asirlar ekanini
- Ular shahar qo'riqchilari ekanini
To‘g‘ri javob: Ular mo'tabar mehmon ekanini. Jarchi qizilboshlar mo'tabar mehmon ekanini e'lon qildi.
Bobur Samarqandda mehmonlarga va shahar aholisiga necha kungacha osh berishni buyurdi?
- Uch kungacha
- Bir kungacha
- Yetti kungacha
- Besh kungacha
To‘g‘ri javob: Uch kungacha. Bobur uch kungacha osh berishni buyurdi.
Bobur va uning odamlari qamalda qolib ochlik chekkan Bo'stonsaroyda yuzlab tandirlarda non yopilib, osh tortilganda, o'sha qamaldan necha yil o'tgan edi?
- O'n yil
- Uch yil
- Yigirma yil
- Besh yil
To‘g‘ri javob: O'n yil. Qamaldan o'n yil muqaddam Bobur odamlari ochlik chekkan edi.
Samarqand egallangach, qaysi shaharlar birin-ketin shayboniyzodalar hukmidan chiqib, Bobur tomoniga o'tdi?
- Andijon, Marg'ilon, Tabriz va O'zgan
- Buxoro, Marg'ilon, O'sh va O'zgan
- Andijon, Marg'ilon, O'sh va Hirot
- Andijon, Marg'ilon, O'sh va O'zgan
To‘g‘ri javob: Andijon, Marg'ilon, O'sh va O'zgan. Andijon, Marg'ilon, O'sh va O'zgan birin-ketin Boburga o'tdi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash