XotirAI«Yulduzli tunlar»: Boburning zaharlanishi va Baydaning jazosi
Mavzular
Xilvatxonada butaka va to'rtlik
Qisqacha: Xilvatxonada Bobur Tohirdan Badaxshondagi nafis o'tning nomini so'raydi; Tohir uni butaka deb eslaydi. Tohir Bobur kitobining yozilishiga ishtirok etayotganidan quvonadi. Bir tunda Bobur sog'inch to'rtligini o'qiydi, Tohir esa Robiyasini qo'msaydi.
Qisqacha: Tohir bolalar bilan qachon ko'rishishini so'raydi; Bobur yo'llar notinch, Rano Sango norozilarni to'plab kuch yig'ayotganini aytadi.
- Robiya – Tohirning Kobulda qolgan xotini.
Voyin chohi fojiasi va Bahlul
Qisqacha: Yomg'irda hind ustalari ishni to'xtatishni so'raydi, sarkor ko'nmay ishlatadi. Chuqur chohning bir tomoni o'pirilib, to'rt odamni bosadi; uchtasi o'ladi, to'rtinchisi mayib bo'ladi.
Qisqacha: Saroy oshpazi Bahlul bu o'limlarni ko'rib, Panipatda halok bo'lgan yigirma yashar inisini esladi. Ahmad choshnagir malika Baydaning kanizi orqali unga zahar yetkazdi va Bobur yurishga ketmasdan oldin amalga oshirishni aytdi.
- Bahlul – saroy oshxonasidagi oshpaz, Panipatda inisini yo'qotgan qasoskor.
- Ahmad choshnagir – zaharni Bahlulga yetkazib bergan, Bayda bilan til biriktirgan saroy kishisi.
Bahlul zahar qo'shadi
Qisqacha: Yomg'irli kechqurun bakovullar mast bo'lib qoldi. Bahlul Bobur yaxshi ko'rgan qaylani biladi, zaharni qozonga solmay, Bobur ovqat yeydigan chinni laganga lochira non ustiga sepadi, qolganini olovga otadi va ustiga qayla soladi.
Qisqacha: Savdar quyon qovurdog'i va qaylani Boburga olib chiqadi. Oshpaz chiqayotganda mast bakovul quyon go'shti so'rab uni to'sib qoladi. Shu payt Bobur ustma-ust qayt qilib, yiqila boshlaydi; Tohir va tabib Yusufiy uni suyab ravonga yotqizadi.
Qisqacha: Bobur ovqatda sir borligini aytib, oshpazni tekshirishni buyuradi. Qayladan yegan yana ikki mulozim ham qayt qila boshlaydi. Bakovullar Bahlulni tutib, saroy tergovchisiga topshiradi.
Ovqatda bir sir bor!— Bobur, zaharlangach
- Yusufiy – Boburning saroy tabibi.
Tergov va qatllar
Qisqacha: Bobur tun bo'yi o'lim bilan olishdi, Tohir uning yonidan jilmadi. Bobur alahsirab Humoyun va Mohim begimni so'radi; Humoyun o'tgan oy Badaxshonga qaytarilgan, Mohim begim Kobulda edi, chopar bir oyda yetardi.
Qisqacha: Tergovchi Baydani ham so'roq qilganini, uchoviga malika bosh bo'lganini, lekin Rano Sangram Sinx bilan aloqani rad etganini aytdi. Bobur qolgan uchovini qoidaga binoan qatl ettirishni buyurdi. Bahlulning terisi tiriklay shilindi, Ahmad choshnagir bo'laklab o'ldirildi, kanizak filning oyog'i tagiga tashlandi.
Qisqacha: Tabib Yusufiy ikki kecha-kunduz kurashdi, uchinchi kuni Boburning o'limdan qolganini aytdi. Bobur qatiq ichib uxladi.
- Bayda – Ibrohim Lodining onasi, oq kiyib aza tutgan malika; suiqasd boshlig'i.
Boburning o'ylari
Qisqacha: Bobur hayotning har lahzasi qimmatli ekanini his qildi. Ibrohim Lodi undan to'rt yosh kichik edi; Bayda o'g'lini unutmasligi mumkinligini, dushmanlarni tezda do'st qilish oson emasligini o'yladi.
Qisqacha: Bobur Mohim begimning iztirobli gaplarini esladi va Hind xalqining ko'nglini olishga umri yetarmikin, deb o'yladi. Tabib ko'proq qon olmoqchi bo'ldi, Bobur e'tiroz qildi, chunki podshoh o'lim to'shagida degan ovozalar tarqalgan edi.
Devonxonada Baydaning jazosi
Qisqacha: Bobur tantanali kiyimda devonxonaga chiqdi, ikki navkar malika Baydani olib kirdi. Bayda bu suiqasd emas, intiqom ekanini aytdi. Malikdod Koroniy uni inoyatni qabul qilganini yuziga soldi; Bayda o'g'lining kushandasiga ona bo'lish nafratdan yig'latganini aytdi.
Qisqacha: Bayda zahar uning qilichi ekanini, fotihlar Panipatda ming-minglab odam o'limiga sabab bo'lganini aytdi. Beklar uni quturgan fil oyog'iga tashlashni yoki minorada qoldirishni talab qildi. Bobur Hirotdagi Xadicha begimni eslab, Shayboniyxonning uni qiynagani nafrat uyg'otganini o'yladi.
Qisqacha: Koroniy so'nggi uch yilda Ibrohim boshlagan ichki urushlarda yuz yigirma ming odam halok bo'lganini aytdi. Bobur Baydadan nega o'g'lini qaytarmaganini so'radi. Eng og'ir jazo: Bobur tirik va uning ishlari davom etmoqda.
Qisqacha: Bobur Abdukarimbekka malikaning mol-dunyosini musodara qilib, Jamna bo'yida buq'ayi xayr qurdirishni, boyligini yetim-yesirlarga ulashishni va malikani umrbod tirik saqlashni buyurdi. Bayda yashash umidini sezib yig'lab yubordi.
Suiqasd emas, bu intiqom!— malika Bayda, devonxonada
- Malikdod Koroniy – Baydaga so'roq qilgan, ichki urush qurbonlarini hisoblagan a'yon.
- Abdukarimbek – shig'ovul, Baydaning mulkini musodara qilib buq'ayi xayr quradi.
Sekri: Xondamirning Hind yo'li
Qisqacha: Ikkinchi qism: Xondamir, Shihob Muammiy va Ibrohim Qonuniy Hirotdan Agraga uch oy yo'l yurdi. Boburning farmoniga ko'ra elchilardek kutib olindi, karvonsaroylarda bepul ovqat va ot berildi.
Qisqacha: Bobur Sekrida Rano Sangoni yengib, elchilar kela boshladi. Qizilboshlar elchisi Shoh Taxmasi yuborgan ikki cherkas qizini olib bordi. Samarqand elchisi Ko'chkinchixon nomidan sovg'a olib keldi, Hasht Bihisht bog'ida oq kigizga o'tqazildi.
Qisqacha: Elchi quyma oltin taxt va oltin xirmonini maqtadi, Bobur tamg'a solig'ini bekor qilganini aytdi. Elchi may ichish man etilganidan norozi edi, Xondamir esa Bobur may ichishdan tavba qilganidan xursand bo'ldi va Agradagi Hasht Bihisht, Zarafshon bog'larini ko'rdi.
- Xondamir – Boburning taklifi bilan Hirotdan kelgan mavlono, tarixchi.
Bilimingizni sinang
Tohirning aytishicha, Badaxshonda archazorlarda o'sadigan nafis o'tning asl nomi qanday?
- Butaka
- Yalpiz
- Archagul
- Shamshod
To‘g‘ri javob: Butaka. O'tning asl nomi butaka.
Tohir Bobur o'z hayoti haqida yozayotgan katta kitobning yozilishida qisman ishtirok etayotganidan qanday his qildi?
- Befarq qoldi
- Xavotirlandi
- Quvondi
- Ranjidi
To‘g‘ri javob: Quvondi. Tohir kitobning yozilishida ishtirok etayotganidan quvondi.
"Keldim bul sori o'z ixtiyorim birla," deb boshlanuvchi to'rtlikni xilvatxonada tun yarimida kim o'qib berdi?
- Tabib Yusufiy
- Bobur
- Hindubek
- Tohir
To‘g‘ri javob: Bobur. To'rtlikni Bobur o'qidi.
Xilvatxonada to'rtlikni eshitgan Tohir Kobulda qolgan qaysi yaqinini qo'msadi?
- Qizi Robiyani
- Onasi Robiyani
- Xotini Robiyani
- Singlisi Robiyani
To‘g‘ri javob: Xotini Robiyani. Robiya Tohirning xotini.
Yo'llar notinch ekanini aytib, Bobur norozilarni to'plab kuch yig'ayotgan qaysi shaxsni tilga oldi?
- Rano Sangoni
- Ibrohim Lodini
- Malikdod Koroniyni
- Shoh Taxmasini
To‘g‘ri javob: Rano Sangoni. Rano Sango norozilarni to'plamoqda edi.
Saroy oshpazi Bahlul nima uchun Boburdan qasos olishga qaror qildi?
- Panipatda yigirma yashar inisi halok bo'lgani uchun
- Bobur uning ota-onasini jazolagani uchun
- Bobur uning mulkini tortib olgani uchun
- Bobur uni oshxonadan haydagani uchun
To‘g‘ri javob: Panipatda yigirma yashar inisi halok bo'lgani uchun. Bahlulning inisi Panipatda fotihlar qilichidan halok bo'lgan.
Bahlulga yetkazilgan zahar qanday ko'rinishda edi?
- Kosadagi sarg'ish damlama
- Oq qog'ozga o'ralgan, ziravorga o'xshash modda
- Xaltadagi qora kukun
- Shishadagi qizil sharbat
To‘g‘ri javob: Oq qog'ozga o'ralgan, ziravorga o'xshash modda. Zahar oq qog'ozdagi ziravorga o'xshash modda edi.
Bahlul oshxonadan chiqayotganda mast bakovul uni to'sib qolib, nimani so'radi?
- Boburning ovqatini tatib ko'rishni
- Tabib Yusufiyni chaqirishni
- Qayla pishirilgan qozonni
- Quyon go'shtidan qoldirganini
To‘g‘ri javob: Quyon go'shtidan qoldirganini. Mast bakovul quyon go'shtini so'radi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash