XotirAI«Oltin zanglamas»: Lagerda Mardon va Ali Naimxon
Mavzular
Papiros va lager ovqati
Qisqacha: Qodir va Pushkaryov chekayotganda atrofga kashanda asirlar yig‘iladi. Pushkaryov saxiy bo‘lsangiz ularga bering, deydi, Qodir tamakini atrofdagilarga bo‘lib beradi, papiros qo‘lma-qo‘l o‘tadi. Faqat chinoq asir yolg‘iz o‘zi chekadi, Pushkaryov uni uyaltiradi. Kechqurun Pushkaryov Qodirni ovqatga olib boradi; navbatda turib pachoq kotelokda «OBKAT» deb ataladigan suyuqlik oladilar. Qodirning ko‘ngli aynib, ovqatni yeya olmaydi, lekin bir haftadan keyin uni talashib yeydigan bo‘ladi.
- Pushkaryov – lagerdagi sobiq NKVD xodimi, Qodirga dakki berib, uni yo‘ldan qaytarib turadi.
Mardon – Mo‘rdaxay
Qisqacha: Bir kuni ertalab Qodirga soqol bosgan yigit yaqinlashib, uni Sodiq akaning ukasi deb taniydi, Sodiq akada o‘qiganini aytadi. Direktor bo‘lib turgan Sodiqni qamashgach, yangi direktor Mirsalim to‘nini o‘zgartirib, Sodiqning konspektlarini xalq dushmaniniki deb yoqib yuborgan. Lekin bir o‘rtog‘i bittasini bekitib olib qolgan, shundan o‘qib imtihon topshirishgan.
- Mo‘rdaxay (Mardon) – Sodiqning sobiq o‘quvchisi, Buxoro yahudiysi, o‘zini o‘zbek deb tanishtiradi.
- Mirsalim – maktabning keyingi direktori, Aziza dadasi; Sodiq qamalgach, to‘nini o‘zgartirgan.
Mardon sirini ochadi
Qisqacha: Yigit asli ismi Mo‘rdaxay ekanini, lekin Mardon bo‘lib ketganini, Sodiq aka ham shu ism yarashadi, deganini aytadi. Qodir uning buxor yahudiysi ekanini tushunadi, lekin so‘ramaydi. Mo‘rdaxay birov surishtirsa, uni o‘zbek deb aytishini iltimos qiladi. Qodir va'da beradi. Bir soatdan keyin Mardon to‘rt chaqmoq qand olib keladi, Qodir bittasini oladi.
— Rahmat) Qolganini o‘zingiz yeng, Mardon — dedi.— Qodir, Mardon bergan qanddan bittasini olgach
Chinoq asirning umidsizligi
Qisqacha: Qodir kuz kunida lagerda kungay yerga o‘tirganda bitlar chaqib, chinoq asir uning timnastyorkasidagi bitlarni ko‘rsatib, kuladi. Chinoq ertaga yana kelishlarini, rozi bo‘lsangiz azoblardan qutulishingizni aytadi. U urushda biz yutqazdik, o‘z jonim o‘zimga kerak, deydi. Qodir uni nemislar qo‘ygan ayg‘oqchi bo‘lishi mumkin, deb cho‘chiydi.
Ali Naimxon nutqi
Qisqacha: Ertasi tush paytida O‘rta Osiyodan asir tushgan musulmon askarlar to‘planadi. Qarshisiga lager idorasidan uch erkak va bir xotin chiqadi. Kostyum-galstukli kishi Ali Naimxon o‘zbekchalab nutq so‘zlaydi, fyurerga tashakkur aytadi va musulmon qo‘shini tuzmoqchi ekanini e'lon qiladi. Yonidagi xunuk xotin uning xotini – nemis qizi, musulmonlikni qabul qilgan malika. Ali Naimxon qo‘shinga yozilishni xohlovchilar oldinga chiqsin, deydi.
- Ali Naimxon – nemislar xizmatidagi o‘zbekcha so‘zlovchi kostyumli kishi, asirlardan musulmon qo‘shini tuzmoqchi.
- Malika – Ali Naimxonning xunuk, nemis xotini.
Kimdir chiqmadi, Mardon fosh
Qisqacha: Chinoq asir oldinga chiqadi, Ali Naimxon uni maqtaydi, lekin boshqa hech kim qo‘shilmaydi. Safdan bizni botqoqqa tortma, biz xoin emasmiz, degan ovozlar chiqadi. Ali Naimxon Mo‘rdaxayni juhud deb ayblaydi. Qodir uni taniyman, o‘zbek, ismi Mardon, deb himoya qiladi. Ali Naimxon kalima keltir, deydi; Qodir yoshlar kalimani bilmasligini, diniy maktablar yopilganini aytadi va Ali Naimxon ishonib qoladi.
Mirsalim mashinada; lager yomonlashadi
Qisqacha: Lagerga yuk mashinasi kirib keladi; ustida asir askarlar, ular orasida Azizaning dadasi Mirsalim. Ali Naimxon chinoq asirni ham mashinaga chiqishga buyuradi. Qodir uni sotqin deb o'ylaydi, Mirsalim esa yuzini burib o‘tiradi. Ali Naimxon yana kelamiz, deb ketadi, ertasi lager ovqati yomonlashadi. Qo‘shni lagerdan norozilik ko‘targan asirlar keltiriladi; Qodir bu yerda ham kurash kerakligini anglaydi.
Dilovarxo‘janing duosi
Qisqacha: Dilovarxo‘ja Sodiqni o‘ldirish rejasi murakkabligini anglaydi: atrof to‘la odam, Sodiq uxlab yotgan Bogun emas. Ertalab tahorat olib namoz o‘qiydi va xudodan yordam so‘raydi. U duosida o‘tmishini sanaydi: ho‘kiz o‘g‘irlagan, imom, qozi, oqsoqolga pora bergan, inqilobdan keyin «Islom tug‘i» ostida qirg‘in qilgan, so‘ng qo‘lga tushgan va lagerga tushgan. Sodiq kofir tomog‘imga qiltanoqdek tiqilyapti, deydi.
Bilimingizni sinang
Qodir chekayotganda atrofga kashanda asirlar yig‘ilganda, Pushkaryov unga nima dedi?
- Ularni bu yerdan haydab yuboring
- Saxiy bo‘lsangiz, ularga bering
- Tamakini yashirib chekavering
- Tamakini lager boshlig‘iga topshiring
To‘g‘ri javob: Saxiy bo‘lsangiz, ularga bering. Pushkaryov Qodirga saxiy bo‘lsangiz, papirosni kashanda asirlarga bering, dedi.
«Oltin zanglamas» asarida lagerdagi suyuq ovqatni asirlar qanday nom bilan atashadi?
- ZAKUSKA
- BALANDA
- PAYOK
- OBKAT
To‘g‘ri javob: OBKAT. Asirlar lager suyuq ovqatini «OBKAT» deb atashgan.
Kechqurun Pushkaryov mudrab qolgan Qodirni uyg‘otib, uni qayerga boshlab bordi?
- Ovqat olish navbatiga
- Mardon bilan uchrashuvga
- Ali Naimxon nutqiga
- Kasalxonaga
To‘g‘ri javob: Ovqat olish navbatiga. Pushkaryov Qodirni uyg‘otib, ovqatga olib bordi.
Nima uchun Pushkaryov Qodirni mushtlashishdan qaytarib, unga dakki berib turardi?
- Qodirdan qo‘rqqani uchun
- Uning yosh va qiziqqonligini bilgani uchun
- Qodir kasal bo‘lgani uchun
- Lager boshlig‘i buyurgani uchun
To‘g‘ri javob: Uning yosh va qiziqqonligini bilgani uchun. Pushkaryov Qodirning yosh, qiziqqonligini bilgani uchun uni yo‘ldan qaytarardi.
Soqol bosgan yigit Qodirga yaqinlashib, uni kimning ukasi deb taniydi?
- Pushkaryovning
- Dilovarxo‘janing
- Mirsalimning
- Sodiq akaning
To‘g‘ri javob: Sodiq akaning. Mo‘rdaxay Qodirni Sodiq akaning ukasi deb tanidi.
Mo‘rdaxayning aytishicha, Sodiq qamalganda qaysi lavozimda ishlab turgan edi?
- Direktor
- Qorovul
- Kutubxonachi
- Hisobchi
To‘g‘ri javob: Direktor. Sodiq direktor bo‘lib turganida qamalgan.
Sodiq qamalgach, maktabda direktor bo‘lib, to‘nini o‘zgartirgan kishi kim?
- Pushkaryov
- Ali Naimxon
- Mardon
- Mirsalim
To‘g‘ri javob: Mirsalim. Sodiq qamalgach, Mirsalim direktor bo‘ldi va to‘nini o‘zgartirdi.
Mirsalim Sodiqning konspektlarini xalq dushmaniniki deb, ular bilan nima qildi?
- Shaharga yuborib berdi
- O‘z nomidan nashr ettirdi
- Kutubxonaga topshirdi
- Maktab hovlisida gulxanda kuydirdi
To‘g‘ri javob: Maktab hovlisida gulxanda kuydirdi. Mirsalim konspektlarni maktab hovlisida gulxanda kuydirtirdi.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash