XotirAI«Tushda kechgan umrlar»: Grisha, Dima va Toshkentga ko‘chish
Mavzular
Qariya va Grisha to‘qnashuvi
Qisqacha: Grishaning eshigiga o‘zbek qariya keladi: u o‘g‘lini uylantirgan, Grisha to‘yga kelmagan. Qariya rus maktabida o‘zbek tilidan dars beradigan o‘qituvchi ekanini aytadi va to‘y nasibasini tselofan qopchada ostonaga qo‘yib ketadi. Grisha buni pora deb o‘ylaydi va g‘azablanadi.
- Grisha – o‘zbek qo‘shnisining to‘yiga bormagan, qariyni poraxo‘r deb gumon qiluvchi rus yigit.
- Qariya – rus maktabida o‘zbek tilidan dars beradigan, o‘g‘lini uylantirgan o‘qituvchi.
Maqsad shuki, xalqning milliy udumlarini haqorat qilmang!— qariya Grishaga, qopchani uzatayotib
Beryozovka xutori va rus qishi
Qisqacha: Uxlay olmagan Grisha bolalik yillarini esga oladi. U o‘rmon chetidagi Beryozovka xutorida o‘sgan; kuzda yo‘llar bo‘lmay qoladi, keyin rus qishi boshlanadi. Akasi Dima chang‘i uchishga usta bo‘lgan, Grisha unga ergashgan. Kolxoz nomiga xolos, yoshlar shaharga ketgan, erkaklar do‘kon oldida domino o‘ynab ichishgan.
- Dima – Grishaning akasi, chang‘i uchishga usta, a’lochi o‘quvchi.
Marya va sigir
Qisqacha: Grishaning onasi Marya tadbirli ayol bo‘lib, yarmarkadan buzoqli sigir sotib oladi. Do‘kon oldidagi mujiklar uni mazax qiladi, xususiy mulkchilik ruhida tarbiyalayapsan deydi. Ona bolalarini «bular tamom bo‘lgan odamlar» deb yupatadi. U kolxoz fermasida ishlagan, o‘qimishli ayol bo‘lib, qish kechalari she’r o‘qigan va o‘g‘illariga ichkilikdan saqlanishni tayinlagan.
- Marya Sergeevna – Dima va Grishaning onasi, tadbirli va o‘qimishli kolxozchi ayol.
Parvo qilma, o‘g‘lim! Bular — tamom bo‘lgan odamlar.— Marya Dimaga, mujiklar mazax qilganda
Larisa bilan tanishuv va to‘y
Qisqacha: Dima shaharda o‘qishga kirdi, Grisha esa kolxozda brichka haydab, mujiklar odatiga o‘rgandi. Onasi uni kaltaklab, shaharga akasi oldiga jo‘natdi. Dima gorkom komsomolda ishlar, Grishani zavodga joyladi. Zavodda u kranchi Larisani sevib qoldi; Larisa uni 8 mart kuni raqsga taklif qildi va ular uylandilar.
- Larisa – zavodda kranchi bo‘lib ishlagan, qizi bor, Grishadan yoshi katta ayol; keyinchalik uning xotini.
- Nina Ivanovna – Larisaning onasi, pazanda, keyinchalik Grishaning qaynonasi.
Qaynona azobi va qochish
Qisqacha: Larisaning qizi Svetochka Grishani «Grigoriy Stepanovich» deb chaqirardi. Hamma g‘alva qaynona Nina Ivanovnadan chiqdi: u Grishani qishloqi deb kamsitar, odob o‘rgatardi. Bir kuni Grisha sut o‘rniga kraxmal ichib qo‘ydi va Larisa uni xo‘qacha bilan urdi. Maosh kuni mast bo‘lgan Grisha qaynonasiga musht ko‘tarib, militsiya chaqirilishidan qochdi.
Militsiya! O‘ldirmoqchi! Yordam beringlar!— Nina Ivanovna, Grisha musht ko‘targanda
Grisha akasi huzurida
Qisqacha: Grisha tunni sovuqda o‘tkazib, ertalab gorkom komsomolga, akasi Dima oldiga bordi. Navbatchi qiz uni ichkariga qo‘ymay, xollda kutdirdi. Grisha 98-xonaga oid e’lonni o‘qidi: O‘zbekistonda tang ahvol uchun rahbar kadrlar kerak edi. Dima Grishaga ertaga oilasi bilan O‘zbekistonga ko‘chishini aytdi; Grisha o‘zini o‘ldirish bilan qo‘rqitib, olib ketishni so‘radi va Dima rozi bo‘ldi.
- Dima (Dmitriy Stepanovich Vasilev) – Grishaning akasi, gorkom komsomolda ishlovchi, O‘zbekistonga ko‘chayotgan amaldor.
Toshkent: yangi hayot, qopchiq
Qisqacha: Poezdda ikki sutkadan ortiq yurishdi, yangasi Grisha bilan gaplashmadi. Toshkentda Dima gorispolkomga zampred bo‘lib qoldi, Grishani ham ishga olib, uy berishdi. Grisha Smolensk bilan solishtirib Toshkentni jannat deb topdi, mahalliy odamlarni qallob deb o‘yladi. Tunda qariya qoldirgan qopchiqni ochib, undan aroq, go‘sht, non, olma-anor topdi, aroqni ichdi va militsiyaga shikoyat arizasi yozdi.
Klava xola va militsiya
Qisqacha: Ertalab Grisha bosh og‘rig‘i bilan pastga tushganda, xarrakda Klava xola o‘tirardi. U Grishaga kecha birovning to‘yini buzganini aytdi va qirq besh yildan beri bu xalq orasida yashashini, bunaqa bag‘ri keng xalq yo‘qligini ta’kidladi. Militsiyada Grishani protokol bilan qarshi olib, ekspertizaga borishni taklif qilishdi (u grajdanin Vasilev edi). Grisha ishga borishim kerak deb sarosimaga tushdi.
- Klava xola (Klavdiya Sergeevna) – Grisha yashaydigan uy oldidagi xarrakda o‘tiradigan, qirq besh yildan beri shu yerda yashovchi keksa ayol.
Komissar, Qurbonoy va Husan
Qisqacha: Boshqa bo‘limda Komissar ertalab sut bidonini ko‘tarib chiqib, qor kurayotgan Qurbonoyni uzoqdan ko‘radi va uning besh vaqt namoziga istehzo qiladi. U 1941 yil dekabr, Moskva ostonasidagi dala tribunalini eslaydi. Kapitan Zaxarov leytenant G‘aniyevni ikki qochoq oldiga chaqirdi. Qochoqlardan biri Husan Soat G‘aniyevni taniydi va yolvoradi. Soat Husanning eshon o‘g‘li ekanini aytib, uni o‘z qo‘li bilan otdi.
- Qurbonoy – ko‘cha supuruvchi, qor kuraydigan, besh vaqt namoz o‘qiydigan ayol.
- Soat G‘aniyev – urush yillarida leytenant, osobist (SMYERSh) bo‘lib, qochoq Husanni otgan; keyin Komissar.
Orqamizda Moskva turganini unutdingmi— Soat G‘aniyev qochoq Husanga
Bilimingizni sinang
O‘zbek qariya Grishaning eshigiga kelib, o‘g‘lining to‘yi nasibasini nimaga solib ostonada qoldirib ketgan?
- Matodan tikilgan xurjunga solib
- Tselofan qopchaga solib
- Qog‘oz xaltachaga solib
- Kichik sopol idishga solib
To‘g‘ri javob: Tselofan qopchaga solib. Qariya to‘y nasibasini tselofan qopchada qoldirgan.
Grisha qariy bergan qopchani olgach, nima uchun «Meni sotib ololmaysan!» deb baqirgan?
- Qopchani pora deb o‘ylagani uchun
- Qariya akasi Dimani haqorat qilgani uchun
- Qariya uni to‘yga majburlab chaqirgani uchun
- Qopchada qarz haqida xat borligini ko‘rgani uchun
To‘g‘ri javob: Qopchani pora deb o‘ylagani uchun. Grisha qopchani pora deb gumon qilib g‘azablangan; keyin militsiyaga ham pora taklif qildi deb ariza yozgan.
«Maqsad shuki, xalqning milliy udumlarini haqorat qilmang!» — bu so‘zlarni kim va kimga aytgan?
- Qariya Grishaga, qopchani uzatayotib
- Soat G‘aniyev kapitan Zaxarovga, frontda
- Dima Grishaga, gorkom komsomolda
- Klava xola Grishaga, xarrakda
To‘g‘ri javob: Qariya Grishaga, qopchani uzatayotib. Bu so‘zlarni o‘zbek qariya qopchani uzatayotib Grishaga aytgan.
Grisha Toshkentga ketishidan oldin qayerda bolaligini o‘tkazgan edi?
- Toshkentdagi gorispolkom yotoqxonasida
- Moskva ostonasidagi dala lagerida
- O‘rmon chetidagi Beryozovka xutorida
- Tepaqo‘rg‘on yaqinidagi eshon qo‘rg‘onida
To‘g‘ri javob: O‘rmon chetidagi Beryozovka xutorida. Grisha bolalik yillarini o‘rmon chetidagi Beryozovka xutorida o‘tkazgan.
Grishaning akasi Dima Beryozovka xutorida o‘sib-ulg‘ayayotgan paytda qaysi sohada usta bo‘lgan?
- Baliq ovlashda
- Otda poyga qilishda
- Chang‘i uchishda
- Kurash tushishda
To‘g‘ri javob: Chang‘i uchishda. Dima chang‘i uchishga usta bo‘lgan, Grisha unga ergashgan.
Beryozovka xutorida kolxoz nomiga xolos bo‘lib qolgan, yoshlar esa xutorni tashlab shaharga ketgan edi. Ular nima maqsadda shaharga intilgan?
- Harbiy xizmatga chaqirilgani uchun
- Kolxoz yerlari tortib olingani uchun
- Baxt izlab
- Qishning qattiq sovug‘idan qochib
To‘g‘ri javob: Baxt izlab. Yoshlar «baxt izlab» shaharga ketgan, xutor yarim huvillab qolgan.
Dima va Grishaning onasi Marya Sergeevna qanday ish bilan band bo‘lgan va qanday ayol edi?
- Kolxoz fermasida ishlagan o‘qimishli ayol
- Zavodda kranchi bo‘lib ishlagan pazanda ayol
- Rus maktabida dars bergan o‘qituvchi ayol
- Do‘konda sotuvchi bo‘lgan sodda ayol
To‘g‘ri javob: Kolxoz fermasida ishlagan o‘qimishli ayol. Marya tadbirli, o‘qimishli ayol bo‘lib, kolxoz fermasida ishlagan va qish kechalari she’r o‘qigan.
Marya yarmarkaga borib, o‘g‘illari bilan nimani sotib olgan?
- Yangi tug‘ilgan buzoqli sigirni
- Qo‘y podasini
- Ikkita yosh otni
- Katta ko‘lamli traktorni
To‘g‘ri javob: Yangi tug‘ilgan buzoqli sigirni. Marya yarmarkadan buzoqli sigir sotib olgan, mujiklar buni mazax qilgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash