XotirAI«Tushda kechgan umrlar»: Soat, To‘lagan hibsi va Rustam kundaligi
Mavzular
Frontda Soat va qozoq soldat
Qisqacha: Soatning urushdagi vazifasi xoin va qo‘rqoqlarni fosh etish edi. U o‘zbek askarlarining gapiga zimdan quloq solardi. Signal bilan borib, siyrak mo‘ylovli qozoq soldatni so‘roq qildi: soldat Bondarenko bilan neytral zonada kartoshka kavlayotib, nemislar bilan gaplashib qolganini sodda aytib berdi. Soat Bondarenkoni hibsga oldirdi, tribunal hukm o‘qib eshittirdi.
- Soat – urushda xoin va qo‘rqoqlarni fosh etuvchi osobist ofitser; o‘zbekcha xat o‘qiy olgani uchun kerak edi.
- Bondarenko – qozoq soldat bilan neytral zonada kartoshka kavlagan yosh askar.
Organ falsafasi va Hakimov
Qisqacha: Soat organ jamiyatni yot unsurlardan himoya qiladi, shuning uchun «quloq»i ham yaxshi ishlashi kerak, deb hisoblaydi. U urushdan keyingi «tozalash» ham bejiz emasligini o‘ylaydi. 1946 yilda Tepaqo‘rg‘ondagi yetti yillik maktabdan signal tushadi: matematika o‘qituvchisi Hakimov yapon asirini maqtagan. Hakimov Piyonbozorga olma sotgani borgan va asirga olma uzatgan edi. Soat buni kontrrevolyutsion tashviqot deb baholaydi.
- Hakimov – Tepaqo‘rg‘ondagi yetti yillik maktabning matematika o‘qituvchisi; yapon asiriga olma uzatgani uchun ayblanadi.
Soat Hakimovning kimligini aniqlaydi
Qisqacha: Soat Hakimov Tepaqo‘rg‘onlik To‘lagan ekanini anglaydi: otasi inqilobdan avval tegirmonchi bo‘lgan. To‘laganning xotini Obidxonova Fotima eshonning qizi, otasi Sibirga surgun qilingan. Demak, To‘lagan eshonga ichkuyov bo‘lgan. Soat va yigitlari yarim kechada qora mashinada yo‘lga tushib, Tepaqo‘rg‘onga tong yorishayotganda yetib boradi.
- To‘lagan (Hakimov) – Tepaqo‘rg‘onlik matematika o‘qituvchisi, Soatning bolalikdagi og‘aynisi, Fotimaning eri.
- Fotima Obidxonova – To‘laganning xotini, eshon qizi.
To‘laganning hibsi
Qisqacha: Soat va yigitlar saharga yaqin eshonning qo‘rg‘oni darvozasini uzoq qoqadi, Rayonodan xabar bor deb To‘laganni ochtiradi. To‘lagan avvaliga Soatni taniydi va og‘ayni deydi. Soat undan og‘ayni emasligini aytib, qonun nomi bilan qamoqqa oladi va yaponning xatini talab qiladi. To‘lagan duduqlanib tuhmat deydi.
Men senga og‘ayni emasman! Qonun nomi bilan qamoqqa— Soat To‘laganga, uni hibsga olayotib
Obisk va Qur’on
Qisqacha: Yigitlar uyda obisk o‘tkazib, kitob va daftarlarni ayvonga uyadi. Ayvonga qizcha va Fotima chiqadi; Fotima Soatni tanimaydi. Yigit Soatga ixcham Qur’on uzatadi. Fotima uni otamdan qolgan yodgorlik deb olmoqchi bo‘lganda, Soat uni itaradi, Qur’onni yirtib, tepkilaydi. Keyin Fotimaning nimchasini tortib, cho‘ntagini ko‘rsatishni talab qiladi; cho‘ntakda hech narsa chiqmaydi.
- Qizaloq – To‘lagan va Fotimaning o‘n to‘rt-o‘n besh yoshlardagi qizi, keyin Qurbonoy deb ataladi.
To‘lagan olib ketiladi
Qisqacha: Fotima Soatni endi tanidi, ko‘zidagi qo‘rquv o‘rnini nafrat egalladi. To‘lagan xotiniga qizi Qurbonoyni ehtiyot qilishni tayinlab, Soat ketidan yurdi. Soat Qurbonoy ismini va uyda Qur’on o‘qilishini munofiqlik deb hisobladi. Fotima Soatni qarg‘adi, qizi yig‘ladi. Soat esa Fotimaning o‘tirishida jozibani sezib, uni yana yelkasini silaydigan qilib ko‘rishni orzu qildi.
Qurbonoyni ehtiyot qil. Seni Xudoga, Qurbonoyni senga topshirdim.— To‘lagan Fotimaga, hibsga olinayotganda
Hamkasblar suhbati
Qisqacha: Komissar bilan tergovchi Shomatov ishini muhokama qiladi. Vasilevning alibisi bor: jinoyat kuni u hushyorxonada yotgan. Shomatovning xotini ertalab sutga chiqqan deydi, Komissar ishonmaydi. Shomatov Afg‘onistonda jang qilgan, navbatsiz uy olishga haqqi bo‘lgan, kontuziya olgan, «Jasorati uchun» medali bor. Komissar gorispolkomning uy komissiyasida bo‘lib, unga uy berishni ravo ko‘rmagan. U tergovchiga Shomatovani siqishni va Qurbonoyni ham obrabotka qilishni maslahat beradi.
- Shomatov – Afg‘onistonda jang qilgan, jarohatlangan, «Jasorati uchun» medalli, vafot etgan odam; ishi tergov qilinmoqda.
Rustam kundaligi: voenkomat
Qisqacha: Rustam o‘zini Tajanda yugurayotgan askar sifatida tasvirlab, kundalik yozishning sababini aytadi: uyga omon qaytsa, esdalik bo‘ladi. May oyining yigirma uchinchi kuni voenkomatda ko‘rikdan o‘tgan. Do‘xtirlar prizivniklarni so‘rab, deyarli hammasini yaroqli deydi. Rustam karate bilan shug‘ullanishini va sariq belbog‘ini aytadi, birinchi kursda o‘qiydi. Kapitan papkasiga «A — 20» yozdi va Turk VO ixtiyoriga yo‘llanma berdi.
- Rustam – kundalik yozuvchi, sariq belbog‘li karateist talaba; voenkomat uni Turk VO ixtiyoriga yo‘llaydi.
Shahnoza bilan Anhor bo‘yida
Qisqacha: Rustam Afg‘onistonga jo‘natilishini tushunib, tashqarida talabalarni ko‘radi va o‘zini ayblaydi. U Shahnozaga metrodan qo‘ng‘iroq qilib, Shahnozaning singlisi telefonda uni qiynaydi. Bir soatdan keyin Anhor bo‘yida, na’matak tagidagi xarraqda uchrashadi. Rustam bir haftada ketishini aytadi; Shahnoza uning Afg‘onistonga ketayotganini sezib yig‘laydi, uni kutishini va qaytgan kunlari shu yerda uchrashishni so‘raydi.
- Shahnoza – Rustamning sevgilisi, Rustamni kutishga va'da bergan qiz; singlisi bor.
Men sizni kutaman, Rustam aka! Kutaman...— Shahnoza Rustamga, Anhor bo‘yida
Bilimingizni sinang
Soat G‘aniyevning urushdagi vazifasi nima bo‘lgan?
- Yangi askarlarni o‘qitish
- Dushman razvedkasini xaritaga tushirish
- Xoin va qo‘rqoqlarni fosh etish
- Yaradorlarni evakuatsiya qilish
To‘g‘ri javob: Xoin va qo‘rqoqlarni fosh etish. Soatning vazifasi xoin va qo‘rqoqlarni fosh etish bo‘lgan.
Qozoq soldat bilan Bondarenko neytral zonaga nima uchun borgan edi?
- Nemislarga xat topshirish uchun
- Dushman razvedkasini kuzatish uchun
- Yaradorlarni olib chiqish uchun
- Kartoshka kavlash uchun
To‘g‘ri javob: Kartoshka kavlash uchun. Neytral zonada kartoshka polizi bor ekan, ular o‘sha yerga kartoshka kavlashga borgan.
Qozoq soldat Soatning so‘rog‘ida o‘zi haqida nimalarni aytgan?
- Sakkizta bolasi borligini va kolxozda molshi bo‘lib ishlashini
- O‘n farzandi borligini va kolxozda traktorchi ekanini
- Bolasi yo‘qligini va kolxozda qorovul ekanini
- To‘rt farzandi borligini va qishloqda o‘qituvchi ekanini
To‘g‘ri javob: Sakkizta bolasi borligini va kolxozda molshi bo‘lib ishlashini. Qozoq soldat sakkizta bolasi bor va kolxozda molshi bo‘lib ishlashini aytgan.
Soat qozoq soldatning aytganlarini eshitgach, Bondarenko haqida qanday buyruq bergan?
- Hibsga olishni
- Uni mukofotlashni
- Qo‘riqchilikka qo‘yishni
- Frontdan chiqarib yuborishni
To‘g‘ri javob: Hibsga olishni. Soat Bondarenkoni hibsga olishni buyurgan, tribunal hukm o‘qib eshittirgan.
Soatning fikricha, organ jamiyatni nimadan himoya qiladi?
- Tashqi bosqinchi davlatlardan
- Yot unsurlardan
- Tabiiy ofatlardan
- Qishloqdagi ochlikdan
To‘g‘ri javob: Yot unsurlardan. Soat organ jamiyatni yot unsurlardan himoya qiladi deb hisoblagan.
Soat urushdan keyingi «tozalash» haqida qanday fikrda bo‘lgan?
- Uni tez orada to‘xtashi kerak deb bilgan
- Uni xato va haddan oshgan jarayon deb bilgan
- Uni faqat frontchilar uchun kerak deb bilgan
- Uni bejiz qilinmagan deb hisoblagan
To‘g‘ri javob: Uni bejiz qilinmagan deb hisoblagan. Soat tozalash ham bejiz qilingani yo‘q deb o‘ylagan.
Matematika o‘qituvchisi Hakimov bilan bog‘liq voqea Toshkentda Navoiy teatri qurilayotgan paytda, qaysi yilda bo‘lgan?
- Qirq oltinchi yilda
- Ellik uchinchi yilda
- O‘ttiz sakkizinchi yilda
- Qirq birinchi yilda
To‘g‘ri javob: Qirq oltinchi yilda. Voqea qirq oltinchi yilda, Navoiy teatri qurilayotgan paytda bo‘lgan.
Matematika o‘qituvchisi Hakimov haqidagi signal qayerdan tushgan?
- Navoiy teatri qurilishidan
- Piyonbozordagi savdo rastasidan
- Tepaqo‘rg‘ondagi yetti yillik maktabdan
- Toshkent gorkom komsomolidan
To‘g‘ri javob: Tepaqo‘rg‘ondagi yetti yillik maktabdan. Signal Tepaqo‘rg‘ondagi yetti yillik maktabdan tushgan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash