XotirAI«Tushda kechgan umrlar»: Afg‘on qishlog‘i va Qurbonoy tergovi
Mavzular
Kasalxonada keksa do‘xtir
Qisqacha: Kasalxonada keksa do‘xtir kundalik muallifiga o‘q umurtqa pog‘onasining dumg‘aza qismidagi aorta tomiriga tegsa, tamom bo‘lishini tushuntiradi. Og‘riq kuchayib, bemor chanqaydi. Do‘xtir hamshira Mashadan urologni so‘raydi, yosh juvon kirib tekshirmoqchi bo‘ladi. Bemor yalinib «soppa-sog‘man» deydi, ammo do‘xtir uyga borgach ham urologga ko‘rinib turishni qat’iy buyuradi.
- Keksa do‘xtir – kasalxonada bemorni jahl bilan tekshirtiradigan, qalin qoshli shifokor.
- Masha – do‘xtir chaqirgan hamshira; urolog yoshgina, do‘mboqqina juvon.
Oktyabr boshi: kundalik
Qisqacha: Oktyabr boshlarida muallif uch oydan beri hech nima yozmaganini aytadi, hech narsa unga qiziq emas. Qismda har hafta ko‘prik portlagani, «dux» tank zambaragiga osilgani haqida gap tarqaladi. Uning yolg‘iz quvonchi yurtdan kelgan xatlar: Shahnoza anhor bo‘yida tushgan suratini yuboradi, muallif suratni o‘padi.
- Shahnoza – kundalik muallifi sevadigan, yurtdan surat yuborgan qiz.
Oktyabr 17: trevoga va Temur aka
Qisqacha: Oktyabrning o‘n yettinchi kuni jangovar trevoga e’lon qilinadi, tanklar, BTR va BMPlar qishloq tomonga yelib boradi. Afg‘on qishloqlaridagi uylarning tomi loydan qubbasimon yasalgan, qabrga o‘xshaydi. Muallif tank komandiri bo‘lib, mexanik Viktorga to‘xtashni buyuradi. Yo‘l chetidagi BMPga yigitlar yalang‘och jasadlarni ortayotgan edi. Jasadning bilagida «Temur» deb yozilgani, quloq-burni kesilgani muallifni larzaga soladi.
- Viktor – tankning mexanik-haydovchisi, komandirning buyrug‘ini bajaradi.
- Temur aka – bilagiga «Temur» deb tatuirovka qilingan, kesib mayib qilingan jasad.
Qishloqqa o‘t ochish
Qisqacha: Muallif Viktorga «Bos!» deb baqiradi, komandir Razmax Yetmish olti nega to‘xtaganini so‘raydi va ob’ektni janub tomondan aylanib o‘tishni buyuradi. Devor ortidan sallali bosh granatomyot bilan nishonga oladi, muallif uchta snaryaddan o‘t ochishni buyuradi. Qubba tomli uy oppoq kukunga aylanadi, tank pulemyotdan o‘q uzib qishloqni payhon qiladi. Keyin hamma yoq jimib qoladi.
- Razmax Yetmish olti – muallifning radio chaqiruv belgisi; komandir shlemofondan buyruq beradi.
Hovlidagi it, ayol va bola
Qisqacha: Tank allaqanday hovli o‘rtasida to‘xtaydi; ipdagi choyshablar tuproqqa qorishgan, hovlida mayiz sochilib yotadi. Quloqlari shalpaygan olapar it so‘ritok tagida uvlaydi, muallif unga kesak otadi. So‘ritok tagida yotgan narsa ko‘ylak emas, xotin kishining gavdasi ekan, Viktor itni mo‘ljalga oladi, muallif otmaslikni buyuradi. Ayolning yuzi Shahnozaga o‘xshaydi, ammo ko‘zlari zangori; bo‘ynidagi o‘q teshigidan qon oqadi. Bir yarim-ikki yoshli o‘g‘il bola chiqib, o‘lgan onasining ko‘kragini emadi va og‘zidan qon oqadi.
- Olapar it – quloqlari shalpaygan, ayol tepasida uvlagan va bolaga ergashgan it.
Bu – Shahnoza emas.— muallif, so‘ritok tagidagi ayolni ko‘rib, Shahnozaga o‘xshatgach
Hammangni otaman! O‘zimniyam otaman!— muallif, dahshatdan o‘zini yo‘qotib o‘kirganda
Noyabr: xat va tergov boshlanishi
Qisqacha: Noyabrda uydan xat keladi: akasi onasining gaplarini yozgan, oyi Rustamjonni nurli tushda dalada chopib yurganini, unga kosa to‘la sut bergani ko‘rganini aytadi. Muallif «meni nega tug‘dingiz, oyi?» deb nola qiladi. Keyin «Tergov hujjati»da ellik besh yoshli farrosh Qurbonoy To‘laganova «Qatortol» mavzesida yashashi yoziladi va tergovchi uni so‘roqqa chaqiradi.
- Qurbonoy To‘laganova – 55 yoshli, turarjoy boshqarmasining farroshi, «Qatortol» mavzesida yashaydi.
Qurbonoy xola va Shomatov
Qisqacha: Qurbonoy xola qo‘rqib, o‘z oilasi haqida gapirib ketadi: qizi Umida va kuyovi, uy-joy janjali. Tergovchi Shomatov Rustamni so‘raydi; xola uni yaxshi bola va kelin bilan inoq deydi. O‘sha kuni tuman quyuq edi, bir sharpa daraxt panasiga o‘tgandek bo‘ldi va boshida to‘qima qalpoqcha bor edi. Bayramda xola Rustamni ko‘cha bo‘yida ko‘rgan. Chiroq o‘chganda xola to‘rtinchi qavatdagi Shomatovlarga sham so‘rab chiqqan, eshikni Shahnoza ochgan, ichkaridan Rustamning ovozi kelgandek bo‘lgan.
- Umida – Qurbonoy xolaning qizi; eri bilan uy janjalida, ikki nevarasi bor.
- Shomatov Rustam (Rustamjon) – yosh kuyov, «Qatortol»da yangi ko‘chib kelgan, keyin o‘lgan.
Qo‘sh kaptardek inoq edi.— Qurbonoy xola Rustam bilan xotini Shahnoza haqida
Komissar, tergovchi va hunar
Qisqacha: Xola jasadni birinchi bo‘lib Komissar, nafaqadagi polkovnik G‘aniev ko‘rganini, keyin o‘zi borganini aytadi. Tergovchi Saydaliyev xolaga namoz o‘qishi haqida so‘raydi, xola Komissarga aytmaslikni iltimos qiladi. Tergovchi uni propuskka qo‘yib yuboradi; xola tergovchining yuzi nurli ekanini aytib, bu kasb sanga yarashmaydi deydi.
- Komissar – nafaqadagi polkovnik G‘aniev; jasad ustiga birinchi borgan qo‘shni.
- Saydaliyev – tergovchi; xola unga «saidlar avlodi, ruhing toza» deydi.
Bu hunar sanga yarashmiydi, xolang aylansin!— Qurbonoy xola tergovchiga
Ertak va Qurbonoy bolaligi
Qisqacha: Xolaning ertagida poshshoning o‘g‘li peshonasida «Nikoh kuni bo‘ri yeydi» degan yozuv bilan tug‘ilgan; poshsho barcha bo‘rilarni qirdirgan, ammo to‘y kuni kelin kuyovning bo‘g‘zini g‘ajigan. «Alloh har narsani ko‘rguvchidir» bobida Qora plash kiyganlar dadasini olib ketganida Qurbonoy o‘n to‘rt-o‘n besh yoshda edi. Onasi dadasi begunoh, buvasi qamalgan, tog‘asi urushda bedarak ketgan deydi. Qurbonoy yettinchi sinfda maktab pechkasini sindirib qo‘ygandek bo‘ladi va rus tili muallimi Xayrullin uni «chujdiy element» deb so‘kadi.
- Xayrullin – Qurbonoy maktabidagi rus tili muallimi; uni «chujdiy element» deb haqoratlaydi.
Bilimingizni sinang
Kasalxonadagi keksa do‘xtir kundalik muallifiga umurtqa pog‘onasining dumg‘aza qismidan nechta aorta tomiri o‘tishini tushuntirdi?
- Uchta
- To‘rtta
- Bitta
- Ikkita
To‘g‘ri javob: Ikkita. Do‘xtirga ko‘ra, dumg‘aza qismidan ikkita aorta tomiri o‘tadi.
Kasalxonada keksa do‘xtir eshik tomonga qarab hamshira Mashadan qaysi mutaxassis qayoqqa yo‘qolganini so‘radi?
- Rentgenolog
- Nevrolog
- Urolog
- Jarroh
To‘g‘ri javob: Urolog. Do‘xtir Mashadan urolog qayoqqa yo‘qolganini so‘ragan.
Kundalik muallifi Shahnoza yuborgan suratga tikilib, undagi manzara haqida nimani anglab yetdi?
- Surat kasalxona hovlisidagi bog‘da tushirilgan
- Surat Afg‘on qishlog‘idagi ariq bo‘yida tushirilgan
- Surat qishloq mozoristoni yonida tushirilgan
- Surat o‘z yurtidagi anhor bo‘yida tushirilgan
To‘g‘ri javob: Surat o‘z yurtidagi anhor bo‘yida tushirilgan. Muallif suratdagi joyni o‘zlarining anhori deb tanigan.
Oktyabrning o‘n yettinchi kuni muallif xizmat qilayotgan qismda nima e’lon qilindi?
- Sulh tuzilgani
- Jangovar trevoga
- Ommaviy ta’til
- Umumiy chekinish
To‘g‘ri javob: Jangovar trevoga. Qismda jangovar trevoga e’lon qilingan.
Muallifni hayratga solgan Afg‘on qishloqlaridagi uylarning tomi qanday yasalgan edi?
- Uchli qilib yog‘ochdan
- Loydan qubbasimon qilib
- Yassi qilib somondan
- Yarim doira qilib toshdan
To‘g‘ri javob: Loydan qubbasimon qilib. Uylarning tomi loydan qubbasimon yasalgan.
Tank komandiri bo‘lgan muallif yo‘l chetida mexanikka «To‘xta» deb buyurdi. U mexanik-haydovchi kim edi?
- Viktor
- Razmax
- G‘aniev
- Saydaliyev
To‘g‘ri javob: Viktor. Muallif mexanik Viktorga to‘xtashni buyurgan.
Yo‘l chetidagi yalang‘och jasadning bilagiga tatuirovka qilib qaysi so‘z yozilgan edi?
- Qurbon
- Umid
- Temur
- Viktor
To‘g‘ri javob: Temur. Jasadning bilagida «Temur» deb yozilgan edi.
Yalang‘och jasadlarni BMPga ortayotgan yigitlardan biri hansirab muallifga qanday murojaat qildi?
- Uni «komissar» deb atab, yaqin kelishni so‘radi
- Uni «tankist» deb atab, nari turishni buyurdi
- Uni «tergovchi» deb atab, hujjat so‘radi
- Uni «hamshira» deb atab, yordam so‘radi
To‘g‘ri javob: Uni «tankist» deb atab, nari turishni buyurdi. Yigit muallifga «Nari tur, tankist!» degan.
Faqat o‘qish yetarli emas
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash