XotirAIAsosiy qoidalar (2/2)
Umumiy Qism
9-modda. Soliq solishning aniqligi va soliq organlarining soliq to‘lovchilar bilan hamkorligi prinsipi
Soliqlarni va yig‘imlarni belgilovchi soliq to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, soliq to‘lovchilarni hamda ushbu soliqlarning va yig‘imlarning boshqa barcha elementlarini, shu jumladan ularni to‘lash muddatlari va tartibini aniqlab berishi kerak.
Soliq organlari soliq munosabatlari doirasida soliq to‘lovchilar bilan soliq to‘g‘risidagi qonunchilikni to‘g‘ri bajarish maqsadida hamkorlik qilishi shart. Bunda soliq organlari soliq to‘lovchilarning qonuniy faoliyatiga asossiz to‘siqlar yaratishga haqli emas, soliq to‘lovchilar esa soliq organlari o‘z vakolatlarini amalga oshirishi uchun shart-sharoit yaratishi kerak.
10-modda. Adolatlilik prinsipi
Soliqlar va yig‘imlar kamsitish xususiyatiga ega bo‘lishi hamda ijtimoiy, irqiy, milliy, diniy va boshqa shu kabi mezonlardan kelib chiqqan holda qo‘llanilishi mumkin emas.
Mulkning shakliga, jismoniy shaxslarning fuqaroligiga yoki kapitalning kelib chiqish mamlakatiga qarab farqlangan soliq stavkalarini, soliq imtiyozlarini yoki boshqa afzalliklarni belgilashga yo‘l qo‘yilmaydi.
Fuqarolarning o‘z konstitutsiyaviy huquqlarini amalga oshirishiga to‘sqinlik qiladigan soliqlarni belgilashga yo‘l qo‘yilmaydi.
11-modda. Soliq tizimining yagonaligi prinsipi
Soliq tizimi O‘zbekiston Respublikasining butun hududida yagonadir.
O‘zbekiston Respublikasining yagona iqtisodiy makonini buzuvchi, xususan, O‘zbekiston Respublikasining hududi doirasida tovarlarning (xizmatlarning) yoki moliyaviy mablag‘larning erkin muomalada bo‘lishini bevosita yoki bilvosita cheklab qo‘yadigan soliqlar belgilanishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
12-modda. Oshkoralik prinsipi
Soliq to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari rasman e’lon qilinishi shart.
Rasman e’lon qilinmagan soliq to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari kuchga kiritilmagan hujjat sifatida huquqiy oqibatlarni keltirib chiqarmaydi.
13-modda. Soliq to‘lovchining haqligi prezumpsiyasi prinsipi
Soliq to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlaridagi barcha bartaraf etib bo‘lmaydigan qarama-qarshiliklar va noaniqliklar soliq to‘lovchining foydasiga talqin etiladi.
14-modda. Bitimlarning iqtisodiy mazmuni va ularni yuridik jihatdan rasmiylashtirish
Soliq solish maqsadida barcha bitimlar va soliq to‘lovchi kirishadigan boshqa iqtisodiy munosabatlar, ularning yuridik jihatdan rasmiylashtirilishi usulidan yoki shartnomaning nomlanishidan qat’i nazar, o‘zining haqiqiy iqtisodiy mazmunidan kelib chiqqan holda hisobga olinishi kerak.
Agar bitimning yoki iqtisodiy munosabatlarning yuridik jihatdan rasmiylashtirilishi ularning haqiqatdagi iqtisodiy mazmuniga muvofiq bo‘lmasa, soliq organlari soliq solish maqsadida bitimning yuridik tavsiflanishini, soliq to‘lovchining maqomini va (yoki) uning iqtisodiy faoliyati xususiyatini o‘zgartirishga haqli.
Qalbaki (ko‘zbo‘yamachilik uchun tuzilgan) bitimlar soliq solish maqsadida hisobga olinmaydi. Agar bunday bitimlar boshqa bitimlarni niqoblasa, soliqlarni hisoblash uchun haqiqiy bitimlarning iqtisodiy mazmuni va natijalari hisobga olinadi.
Agar bitimlarning yoki boshqa iqtisodiy munosabatlarning barcha ishtirokchilari o‘zlari tuzgan bitimlarning barcha shartlari va talablarini bajarayotgan bo‘lsa, soliqqa oid bo‘lmagan munosabatlarni tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarda nazarda tutilgan qoidalarning ayrim buzilishlari soliq to‘lovchi tomonidan olingan daromadlarni yoki ularning qilgan xarajatlarini (ko‘rgan zararlarini) soliq solish maqsadida e’tirof etishni rad etish uchun asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin emas.
Agar soliq to‘lovchi yagona yoki ustuvor maqsadi soliq to‘lamaslik tarzidagi asossiz soliq nafi olishdan yoxud o‘zi to‘laydigan soliqlarning summasini kamaytirishdan iborat bo‘lgan operatsiyalarni yoki operatsiyalar ketma-ketligini amalga oshirsa, uning bunday harakatlari ushbu Kodeks maqsadlarida huquqni suiiste’mol qilish deb e’tirof etiladi.
14-modda. Bitimlarning iqtisodiy mazmuni va ularni yuridik jihatdan rasmiylashtirish (davomi)
Soliqlarning summalarini kamaytirishga oid sxema ham huquqni suiiste’mol qilish deb e’tirof etiladi, bunda ushbu kamaytirish bevosita yoki bilvosita maqsad yoxud oqibat bo‘ladi yoki maqsadlardan yoxud oqibatlardan biri bo‘ladi hamda bu maqsad yoki oqibat ikkinchi darajali bo‘lmaydi. Soliqlarning summalarini kamaytirish soliq solish qamrovini bevosita yoki bilvosita o‘zgartirishni, soliq imtiyozlaridan foydalanishni yoki to‘lanishi lozim bo‘lgan soliqlar summalarini boshqacha tarzda kamaytirishni o‘z ichiga oladi.
Huquq suiiste’mol qilingan hollarda, soliq organlari soliq to‘lovchi to‘lashi lozim bo‘lgan soliqlarning summalarini aniqlashda huquqni suiiste’mol qilish alomatlariga ega bo‘lgan ayrim operatsiyalarni yoki operatsiyalar ketma-ketligini e’tiborga olmaslikka haqli. Shuningdek soliq organlari to‘lanishi lozim bo‘lgan soliqlar summalarini bunday suiiste’mollikning ta’sirini istisno etadigan tarzda o‘zgartirishga haqli.
Ushbu moddada ko‘rsatilgan huquqni suiiste’mol qilishning, bitim qalbakiligining (ko‘zbo‘yamachilik uchun tuzilganligining) holatlarini aniqlash, shuningdek ularning oqibatlarini qo‘llash soliq organlari tomonidan, soliq to‘lovchi norozi bo‘lgan taqdirda esa, soliq organlarining da’vosi bo‘yicha sud tomonidan amalga oshiriladi.
15-modda. Lozim darajada ehtiyotkorlik
Soliq munosabatlarida soliq to‘lovchilar kontragentlarni tanlash chog‘ida ularning soliq organlarida soliq to‘lovchilar sifatida hisobga qo‘yilganligini, kontragentning ishbilarmonlik obro‘sini, ishlab chiqarish bazasi va xodimlari mavjudligini, moliyaviy holatini, bitim bo‘yicha majburiyatlarni bajarish qobiliyatini tekshirib, lozim darajada ehtiyotkorlik qilishi shart.
Soliq to‘lovchi tomonidan uning oldidagi o‘z majburiyatlarini bajarmagan shaxslar bilan tuzilgan bitimlar bo‘yicha qilingan xarajatlar (ko‘rilgan zararlar), agar ushbu soliq to‘lovchi bitim tuzayotganda lozim darajada ehtiyotkorlik qilmagan bo‘lsa, soliq solish maqsadida tan olinmaydi.
Soliq organlari soliq to‘lovchilarga kontragentlarning soliq organlarida soliq to‘lovchi sifatida hisobga qo‘yilganligi to‘g‘risidagi axborotdan, shuningdek boshqa axborotdan O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi tomonidan belgilangan tartibda foydalanish imkoniyatini beradi.
Bilimingizni sinang
Soliq kodeksidagi aniqlik prinsipiga ko‘ra, soliqlarni belgilovchi qonunchilik hujjatlari nimani aniqlab berishi kerak?
- Soliq to‘lovchilarni va soliqning boshqa barcha elementlarini, shu jumladan to‘lash muddatlari va tartibini
- Faqat soliq stavkasi va soliq solish obyektini, soliq to‘lash muddatlari va tartibini esa vazirlik belgilaydi
- Soliq to‘lovchilarni va soliq stavkasini, soliq imtiyozlari va to‘lash tartibini esa soliq organi belgilaydi
- Faqat soliq organlarining vakolatlarini va soliq tekshiruvlarini o‘tkazish tartibi va muddatlarini
To‘g‘ri javob: Soliq to‘lovchilarni va soliqning boshqa barcha elementlarini, shu jumladan to‘lash muddatlari va tartibini. 9-moddada soliq hujjatlari to‘lovchilarni va boshqa barcha elementlarni, shu jumladan muddat va tartibni aniqlab berishi shartligi belgilangan.
Soliq organlari soliq to‘lovchilarning faoliyatiga nisbatan qanday talabga bo‘ysunadi?
- Faoliyatiga o‘z xohishiga ko‘ra cheklovlar qo‘yishga haqli
- Qonuniy faoliyatiga asossiz to‘siqlar yaratishga haqli emas
- Faqat yirik soliq to‘lovchilar faoliyatiga to‘siq yaratishga haqli
- Faoliyat uchun qo‘shimcha shart-sharoitlar talab qilishga haqli
To‘g‘ri javob: Qonuniy faoliyatiga asossiz to‘siqlar yaratishga haqli emas. 9-moddaga ko‘ra soliq organlari soliq to‘lovchilarning qonuniy faoliyatiga asossiz to‘siqlar yaratishga haqli emas.
Hokimlik chet el kapitali ishtirokidagi korxonalar uchun mahalliy korxonalarga nisbatan yuqoriroq soliq stavkasi belgilamoqchi. Soliq kodeksiga ko‘ra qaysi xulosa to‘g‘ri?
- Bu mumkin, chunki mahalliy hokimlik chet el kapitali ishtirokidagi korxonalar uchun alohida stavka belgilashga haqli
- Bu mumkin, faqat bir yil muddatga va hokim buyrug‘i bilan, Moliya vazirligi roziligini olish sharti bilan e’lon qilinsa
- Bunday farqlangan stavkani belgilashga yo‘l qo‘yilmaydi, chunki kapitalning kelib chiqish mamlakatiga qarab farqlash mumkin emas
- Bu mumkin, agar soliq to‘lovchi korxona yozma rozilik bersa va hokimlik buni shartnoma bilan rasmiylashtirsa, qat’iy muddatsiz
To‘g‘ri javob: Bunday farqlangan stavkani belgilashga yo‘l qo‘yilmaydi, chunki kapitalning kelib chiqish mamlakatiga qarab farqlash mumkin emas. 10-moddaga ko‘ra kapitalning kelib chiqish mamlakatiga qarab farqlangan soliq stavkalarini belgilashga yo‘l qo‘yilmaydi.
Viloyat hokimligi boshqa viloyatdan olib kelinadigan tovarlarga «kirish solig‘i» belgilamoqchi. Soliq kodeksiga ko‘ra bu harakat qanday baholanadi?
- Qonuniy, chunki hokimlik o‘z hududi budjeti manfaatlarida boshqa viloyatlardan olib kelinadigan tovarlarga soliq belgilashga haqli
- Qonuniy, agar tovar importga o‘xshash tarzda rasmiylashtirilib, tushum maktablar qurilishiga yo‘naltirilsa
- Qonuniy, chunki soliqlar mintaqaviy iqtisodiy makon manfaatlari uchun tovarlar harakatini cheklashi mumkin
- Yo‘l qo‘yilmaydi, chunki soliqlar tovarlarning erkin muomalada bo‘lishini cheklab, yagona iqtisodiy makonni buzmasligi kerak
To‘g‘ri javob: Yo‘l qo‘yilmaydi, chunki soliqlar tovarlarning erkin muomalada bo‘lishini cheklab, yagona iqtisodiy makonni buzmasligi kerak. 11-moddaga ko‘ra tovarlarning erkin muomalasini cheklaydigan soliqlar belgilanishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
Oshkoralik prinsipiga ko‘ra, rasman e’lon qilinmagan soliq to‘g‘risidagi qonunchilik hujjati bo‘yicha qaysi hukm to‘g‘ri?
- U kuchga kiritilmagan hujjat sifatida huquqiy oqibatlarni keltirib chiqarmaydi
- U e’lon qilinmagan bo‘lsa ham, soliq organlari uchun majburiy kuchga ega bo‘ladi
- U soliq to‘lovchilar uchun qo‘llanilmaydi, soliq organlari uchun esa majburiy
- U faqat yuridik shaxslarga nisbatan o‘z kuchiga ega bo‘ladi, jismoniy shaxslarga emas
To‘g‘ri javob: U kuchga kiritilmagan hujjat sifatida huquqiy oqibatlarni keltirib chiqarmaydi. 12-moddaga ko‘ra rasman e’lon qilinmagan hujjat huquqiy oqibat keltirib chiqarmaydi.
Soliq to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlaridagi bartaraf etib bo‘lmaydigan noaniqliklar kimning foydasiga talqin etiladi?
- Soliq organining foydasiga
- Davlat budjetining foydasiga
- Soliq to‘lovchining foydasiga
- Sudning ixtiyoriga ko‘ra
To‘g‘ri javob: Soliq to‘lovchining foydasiga. 13-moddaga ko‘ra bartaraf etib bo‘lmaydigan qarama-qarshiliklar va noaniqliklar soliq to‘lovchining foydasiga talqin etiladi.
Ikki kompaniya oldi-sotdi shartnomasi tuzgan, ammo bu shartnoma faqat soliqni kamaytirish uchun ko‘zbo‘yamachilik tarzida tuzilgan. Soliq solish maqsadida bu bitimga nisbatan qaysi xulosa to‘g‘ri?
- Bitim soliq solish maqsadida to‘liq hisobga olinadi
- Bitim soliq solish maqsadida faqat yarmi hisobga olinadi
- Qalbaki bitim soliq solish maqsadida hisobga olinmaydi
- Bitim faqat sud ruxsati bilan soliq maqsadida hisobga olinadi
To‘g‘ri javob: Qalbaki bitim soliq solish maqsadida hisobga olinmaydi. 14-moddaga ko‘ra qalbaki (ko‘zbo‘yamachilik uchun tuzilgan) bitimlar soliq solish maqsadida hisobga olinmaydi.
Tadbirkor Aliyev kontragent tanlashda uning soliq organida hisobga qo‘yilganligini, moliyaviy holatini va xodimlari mavjudligini tekshirmadi. Kontragent majburiyatni bajarmadi. Aliyevning xarajatlariga soliq solish maqsadida qanday munosabatda bo‘linadi?
- Kontragent majburiyatni bajarmagani sababli to‘liq tan olinadi
- Faqat yarmi tan olinadi, qolgan qismi tan olinmaydi
- Faqat sud qarori bilan, ehtiyotkorlikdan qat’i nazar tan olinadi
- Lozim darajada ehtiyotkorlik qilmagani uchun tan olinmaydi
To‘g‘ri javob: Lozim darajada ehtiyotkorlik qilmagani uchun tan olinmaydi. 15-moddaga ko‘ra lozim darajada ehtiyotkorlik qilinmagan bo‘lsa, majburiyatni bajarmagan shaxs bilan bitim xarajatlari tan olinmaydi.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash