XotirAI logotipiXotirAI
📜 10-sinf · O‘zbekiston tarixi · 14

Turkiston o‘lkasi 1917-yil fevral-oktyabr oralig‘ida

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

BUGUN DARSDA

Turkiston o‘lkasiga ta’siri.

MULOHAZA UCHUN

Savollar: 1. Rossiyada sodir bo‘lgan fevral va oktyabr inqiloblariga nimalar sabab bo‘ldi? 2. Inqilobchilarning maqsadlari nimalardan iborat bo‘lgan? 3. Rossiyada bo‘lgan davlat to‘ntarishining Turkistonga ta’siri bo‘ldimi? Nima uchun?

MA’LUMOT UCHUN

Turkiston jadidlari islohotlarni bosqichma-bosqich amalga oshirishni, taraqqiyot va rivojlanishga faqat tinchlik yo‘li bilan, parlament orqali erishishni mo‘ljallagan edilar. 1917-yildagi voqealar jarayoni, jadidchilik harakatining yirik nazariyotchisi Abdurauf Fitrat o‘sha paytda yozganidek, «Rusiyada bosh ko‘targan yangi bir balo – bolshevik balosi» kuchlar nisbatini butunlay o‘zgartirib yubordi. O‘zbek xalqining boshqa bir fidoyi farzandi Mahmudxo‘ja Behbudiy tomonidan o‘rtaga tashlangan «Haq olinur, berilmas!» shiori butun millatning jangovar chaqirig‘iga aylandi.

IJODIY FAOLIYAT

Savollar: 1. Rossiya imperatori Nikolay II taxtdan ketganidan so‘ng qanday komitet tuzildi? Bu hukumat tarixda qanday nom bilan ataladi? 2. Hukumatga kimlar rahbarlik qildi? Ular qanday g‘oyalarni ilgari surdilar?

MA’LUMOT UCHUN Fevral inqilobi Turkiston o‘lkasi musulmon aholisini siyosiy jihatdan uyg‘otishda, demokratik o‘zgarishlarga boshchilik qilmoqchi bo‘lgan yangi kuchlarning siyosat maydoniga chiqishida muhim ahamiyat kasb etdi. Jadidlar vujudga kelayotgan milliy demokratik kuchlarning o‘zagi bo‘lishdi. Ular mintaqa tub xalqlarining taraqqiyot va mustaqillik to‘g‘risidagi o‘z g‘oyalarini Fevral inqilobi g‘oyalari bilan bog‘lab, o‘zlari e’lon qilgan tamoyillarni amalga oshirishga faol kirishdi.

IJODIY FAOLIYAT

1917-yil fevral oyida Rossiya imperiyasi markazida yuz bergan davlat to‘ntarishi oqibatida 15-mart kuni Nikolay II taxtdan voz kechadi. Hokimiyat boshqaruviga Muvaqqat hukumat keldi. Shu tariqa, mazkur davlatda imperiya hukmronligiga chek qo‘yildi. Ushbu keskin siyosiy o‘zgarish qaram o‘lkalar hayotiga ham ta’sir o‘tkazishi tabiiy edi. Turkiston bo‘ylab har bir shahar, uyezd, volost va qishloqda eski ma’muriyat idoralari Muvaqqat hukumat tomonidan tugatilib, o‘rniga jamoat tashkilotlari ijroiya qo‘mitalari, ya’ni jamoat xavfsizligi deb nomlangan qo‘mitalar tashkil topa boshladi.

1917-yilning mart oyida tashkil topgan «Sho‘royi islomiya» tashkilotiga Munavvarqori Abdurashidxonov rahbarlik qildi. Undan 1917-yilning iyun oyida «Sho‘royi ulamo» va 1917-yilning iyul oyida «Turk adami markaziyat firqasi» («Turkiston federalistlar partiyasi») ajralib chiqqan edi. Mazkur harakatlar Turkiston manfaatlarini himoya qilishni o‘z maqsadi deb bilgan tarqoq milliy siyosiy kuchlarni jipslashtirish uchun qilingan ilk urinishlardan biri edi.

IJODIY FAOLIYAT

«Sho‘royi islomiya» tashabbusi bilan Toshkentda 1917-yil 16–23-aprel kunlari Butunturkiston musulmonlarining birinchi o‘lka qurultoyi bo‘lib o‘tdi. Unda butun Turkistondan 150 ga yaqin delegat to‘plandi. 20 ga yaqin masalani ko‘rib chiqqan qurultoy o‘lkada mustamlakachilikni tugatish va musodara qilingan yerlarni mahalliy aholiga qaytarish bo‘yicha qaror qabul qilgan. Mazkur yig‘ilishda Turkistonda musulmonlar Markaziy Sho‘rosini ta’sis etishga ham kelishilgan. Bu qaror keyinchalik Milliy markaz shaklida amalga oshirildi.

Muvaqqat hukumat ishlab chiqqan yangi qonunda: 1. Rusiyaning har bir fuqarosi din masalasida hurdir. 2. To‘qqiz yoshga yetmagan bolalar ota-onasining dinida, ota-onalari ikki e’tiqodda bo‘lsa, otasining dinida deb hisoblanur.

IJODIY FAOLIYAT

3. Ota-onasi ma’lum bo‘lmagan bolalar vasiylarining dinida deb hisoblanur.

4. O‘n yetti yoshga har bir kishiga bir dindan ikkinchi dinga ko‘chishi uchun biror ruxsat lozim emas.

5. To‘qqiz yoshga yetmagan bola ota-onasi ko‘chgan dinga ko‘chgan hisoblanur.

Ibrohim Tohiriyning "Hurriyati diniya" maqolasidan,

Allsloh, 1917.

IJODIY FAOLIYAT

Savollar: 1. Turkiston xalqlarining asriy orzusi nima edi? 2. Turkistonliklar 1917-yil fevral inqilobidan nimalar kutgandilar? 3. 1917-yilgi fevral davlat to‘ntarishidan so‘ng Turkistonda qanday o‘zgarishlar yuzaga keldi? 4. Yangi tarixiy sharoitda Turkiston jadidlari oldida qanday dolzarb vazifalar turardi? 5. Butunturkiston musulmonlari I qurultoyi qanday masalalarga bag‘ishlangan edi?

MULOHAZA UCHUN Turkistonda Rossiya dagi kabi ikki hokimiyatchilik emas, balki quyidagi uch hokimiyatchilik paydo bo‘ldi:

1917-yil 1-noyabrda bolsheviklar Toshkentda ham sovet hokimiyatini o‘rnatdilar.

MA’LUMOT UCHUN

Rossiyaning Birinchi jahon urushidagi muvaffaqiyatsizligi, iqtisodiy inqiroz, uning oqibatida boshlangan ocharchilik ommaning noroziligini yanada kuchaytirdi. 1917-yil martdan boshlab aholi orasida aniq maqsadga yo‘naltirilgan faoliyatni bosh lagan, avombop shiorlarni o‘rtaga tashlab, ommaning e’tiborini qozongan bolsheviklar 25-oktyabrda zo‘ravonlik yo‘li bilan to‘ntarish yasab, imperiya markazida hokimiyatni egallab oldi.

CHIQARIB

Savollar: 1. Turkistonda nechta hokimiyatchilik paydo bo‘ldi? Ularning maqsadlari nima bo‘lgan? 2. 1917-yil fevral–oktyabr oylarida Rossiyada bo‘lgan davlat to‘ntarishidan kimlar ko‘proq manfaatdor bo‘lgan? Bu to‘ntarish Turkiston xalqi hayotiga qanday ta’sir ko‘rsatdi?

MULOHAZA UCHUN

Savollar: BUGUN DARSDA 1. XIX asr oxiri – XX asrning boshlarida Buxoroda ijtimoiy-iqtisodiy vaziyat qanday ahvolda edi? Xalq noroziligi harakatlarining maqsadlari nimadan iborat edi? 2. Buxorodagi mavjud vaziyatni qanday o‘zgartirish mumkin edi? O‘z munosabatingizni bildiring.

Muhim sanalar

Bilimingizni sinang

Abdurauf Fitrat «bolshevik balosi» kuchlar nisbatini butunlay o‘zgartirib yubordi, deb yozgan voqealar jarayoni qaysi yilda kechgan?
  1. 1920-yilda
  2. 1905-yilda
  3. 1914-yilda
  4. 1917-yilda

To‘g‘ri javob: 1917-yilda. Fitrat 1917-yildagi voqealar jarayonini bolshevik balosi kuchlar nisbatini o‘zgartirgan davr deb baholagan.

Mahmudxo‘ja Behbudiy o‘rtaga tashlagan va butun millatning jangovar chaqirig‘iga aylangan shior qaysi?
  1. Ilm – najot yo‘li!
  2. Yashasin Amir!
  3. Haq olinur, berilmas!
  4. Hurriyat, Adolat, Musavvat!

To‘g‘ri javob: Haq olinur, berilmas!. Behbudiyning «Haq olinur, berilmas!» shiori millatning jangovar chaqirig‘iga aylangan.

“Haq olinur, berilmas!” shiorini o‘rtaga tashlagan va u butun millatning jangovar chaqirig‘iga aylangan fidoyi o‘zbek farzandi kim?
  1. Mahmudxo‘ja Behbudiy
  2. Abdurauf Fitrat
  3. Munavvarqori Abdurashidxonov
  4. Ibrohim Tohiriy

To‘g‘ri javob: Mahmudxo‘ja Behbudiy. Bu shior Mahmudxo‘ja Behbudiy tomonidan o‘rtaga tashlangan.

Jadidchilik harakatining yirik nazariyotchisi kim edi?
  1. Munavvarqori Abdurashidxonov
  2. Abdurauf Fitrat
  3. Mahmudxo‘ja Behbudiy
  4. Ibrohim Tohiriy

To‘g‘ri javob: Abdurauf Fitrat. Abdurauf Fitrat jadidchilik harakatining yirik nazariyotchisi sifatida tilga olingan.

Quyidagi hukmlardan qaysi biri to‘g‘ri?
  1. Jadidlar taraqqiyotga faqat tinchlik yo‘li bilan, parlament orqali erishishni mo‘ljallagan
  2. Jadidlar qurolli qo‘zg‘olon yo‘li bilan hokimiyatni egallashni mo‘ljallagan
  3. Jadidlar Fevral inqilobiga qarshi chiqib, Muvaqqat hukumatni ag‘darishni talab qilgan
  4. Jadidlar islohotlarni faqat Rossiya Sovetlari orqali amalga oshirishni mo‘ljallagan

To‘g‘ri javob: Jadidlar taraqqiyotga faqat tinchlik yo‘li bilan, parlament orqali erishishni mo‘ljallagan. Jadidlar islohotlarni bosqichma-bosqich, tinchlik yo‘li bilan, parlament orqali amalga oshirmoqchi bo‘lgan.

Shaxslarni ularga tegishli ma’lumot bilan moslashtiring. 1. Mahmudxo‘ja Behbudiy; 2. Abdurauf Fitrat; 3. Munavvarqori Abdurashidxonov. A) «Sho‘royi islomiya»ga rahbarlik qilgan; B) «Haq olinur, berilmas!» shiorini o‘rtaga tashlagan; C) bolsheviklarni «Rusiyada bosh ko‘targan yangi balo» deb atagan nazariyotchi.
  1. 1–A, 2–B, 3–C
  2. 1–B, 2–C, 3–A
  3. 1–C, 2–B, 3–A
  4. 1–B, 2–A, 3–C

To‘g‘ri javob: 1–B, 2–C, 3–A. Shior Behbudiyga, bolshevik balosi haqidagi so‘zlar Fitratga, Sho‘royi islomiyaga rahbarlik esa Munavvarqoriga tegishli.

Fevral inqilobining Turkiston o‘lkasi uchun asosiy ahamiyati nimada bo‘ldi?
  1. U o‘lkada bolsheviklar hokimiyatining mustahkamlanishiga zamin yaratib, ularning hukmronligini ta’minladi
  2. U musulmon aholini siyosiy uyg‘otib, yangi demokratik kuchlarning siyosat maydoniga chiqishiga imkon berdi
  3. U Turkistonning Rossiyadan to‘liq mustaqil bo‘lishini darhol ta’minlab, yangi davlat tuzilishiga yo‘l ochdi
  4. U jadidlarni siyosiy faoliyatdan chetlashtirib, ularni yashirin ishlashga va yer ostiga ketishga majbur qildi

To‘g‘ri javob: U musulmon aholini siyosiy uyg‘otib, yangi demokratik kuchlarning siyosat maydoniga chiqishiga imkon berdi. Fevral inqilobi musulmon aholini siyosiy jihatdan uyg‘otdi va jadidlar o‘zagini tashkil etgan milliy demokratik kuchlarni siyosat maydoniga olib chiqdi.

Rossiya imperiyasi markazida Nikolay II ning taxtdan voz kechishiga olib kelgan davlat to‘ntarishi qaysi yilning fevralida yuz berdi?
  1. 1918-yil
  2. 1915-yil
  3. 1917-yil
  4. 1916-yil

To‘g‘ri javob: 1917-yil. To‘ntarish 1917-yil fevralida yuz bergan va Nikolay II taxtdan voz kechgan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiTurkistonda ilm-fan va madaniyatKeyingi →Yosh buxoroliklar faoliyati va Buxoro amirligining tugatilishi