Qurolli kuchlar va milliy armiya

Milliy davlatchilikning tiklanishi

Bilib olasiz

• O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining mustaqillik davrida shakllanishi va buning ahamiyati.
• Ichki ishlar idoralari qayta tiklanishi va rivojlanishining jamiyat xavfsizligiga ta’siri.
• Milliy xavfsizlik strategiyasi shakllanishining O‘zbekiston taraqqiyotida tutgan o‘rni.

O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining mustaqillik davrida shakllanishi va buning ahamiyati

1991-yilda O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, eng muhim vazifalardan biri milliy xavfsizlik va hududiy yaxlitlikni ta’minlash edi. Shu maqsadda:

• Ichki ishlar vazirligi va Davlat xavfsizlik komiteti O‘zbekiston tasarrufiga o‘tdi.
• SSSRning O‘zbekistondagi harbiy qismlari Prezidentga bo‘ysundirildi.
• Mudofaa ishlari vazirligi tashkil etildi.

Bu o‘zgarishlar O‘zbekistonning o‘z harbiy siyosatini yuritishiga zamin yaratdi. 1992-yilda Prezident farmoni bilan Chegara qo‘shinlari boshqarmasi tashkil etildi. Konstitutsiyada Prezident mamlakat Qurolli Kuchlarining Oliy Bosh Qo‘mondoni sifatida belgilandi. 1993-yil 14-yanvar esa Vatan himoyachilari kuni deb e’lon qilindi hamda bu sana har yili harbiylar va ularning xizmatini qadrlash kuni sifatida nishonlanadi.

O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining mustaqillik davrida shakllanishi va buning ahamiyati

Mustaqillikning ilk yillaridayoq harbiy kadrlar tayyorlashga katta e’tibor qaratildi. Mamlakatimizda quyidagi yangi harbiy oliy o‘quv yurtlari ochildi:

• Toshkent axborot texnologiyalari universiteti (TATU) maxsus fakulteti;
• Qurolli Kuchlar akademiyasi;
• Oliy harbiy aviatsiya bilim yurti.

Mulohaza uchun

Harbiy xizmat – O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining Qurolli Kuchlar safida umumiy harbiy majburiyatni bajarish borasidagi davlat xizmatining alohida turi. O‘zbekistonda harbiy xizmatda bo‘lish yoshining chegarasi – shartnoma bo‘yicha harbiy xizmatni o‘tayotgan oddiy askarlar, serjantlar va kichik ofitserlar uchun – 45 yosh, katta ofitserlar uchun – 50 yosh, polkovniklar uchun – 55 yosh, general-mayor, general-leytenant va general-polkovnik harbiy unvonidagi ofitserlar uchun – 60 yosh etib belgilangan. Hozir majburiy harbiy xizmat (armiya) 12 oy, oliy ma’lumotlilar uchun esa 9 oy etib belgilangan.

Keyinchalik Chirchiq, Samarqand, Toshkent va boshqa shaharlarda harbiy bilim yurtlari tashkil etildi. 2001-yildan boshlab turli harbiy okruglarda serjantlar tayyorlash maktablari ochildi.

Mulohaza uchun

1995-yilda mamlakatimizda Harbiy doktrina qabul qilindi. 2003-yilga kelib, ushbu doktrina Oliy Majlisda qayta muhokama qilindi va O‘zbekiston Qurolli Kuchlarini tashkil etishdan asosiy maqsad Vatan himoyasiga qaratilgani e’tiborga olinib Mudofaa doktrinasi, deb o‘zgartirildi. 2018-yilga kelib bu doktrina yanada takomillashtirildi va shu yilning 9-yanvarida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan “O‘zbekiston Respublikasining Mudofaa doktrinasi to‘g‘risida”gi qonuni imzoladi. Bu hujjat:

• xalqaro tahdidlarga qarshi kurashish;
• terrorizm va ekstremizmga qarshi choralar;
• axborot xavfsizligini ta’minlash kabi muhim masalalarni o‘z ichiga oladi.

Mulohaza uchun

Shuningdek, Konstitutsiyada Vatan himoyasi har bir fuqaroning muqaddas burchi deb belgilangan. Harbiy xizmatga chaqirilish umumiy harbiy majburiyat asosida amalga oshiriladi.

Yoshlarni harbiy kasbga yo‘naltirish maqsadida:

• Harbiy litseylar “Temurbeklar maktabi” deb nomlandi.
• 2019-yildan boshlab Mudofaa, Ichki ishlar, Favqulodda vaziyatlar vazirliklari va Milliy gvardiya tarkibida yangi akademik litseylar tashkil etildi (shu sababli Samarqand va Urganchdagi “Temurbeklar maktabi” faoliyati tugatildi).

Vatanga sadoqatli, jasur yoshlarni rag‘batlantirish uchun “Mard o‘g‘lon” davlat mukofoti ta’sis etildi.

• Atama – Mazmuni
• Qurolli Kuchlar – O‘zbekistonning mudofaa va xavfsizlikni ta’minlovchi harbiy kuchlari
• Mudofaa doktrinasi – Harbiy siyosatning asosiy yo‘nalishlarini belgilovchi hujjat
• Temurbeklar maktabi – Yoshlarni harbiy kasbga tayyorlovchi harbiy litseylar
• “Mard o‘g‘lon” davlat mukofoti – Jasorat ko‘rsatgan yoshlarga beriladigan mukofot

Mulohaza uchun

Shavkat Mirziyoyev: Harbiy-jangovar salohiyat va yuksak ma’naviy salohiyat – O‘zbekiston Qurolli Kuchlarining ikki buyuk tayanchi.

Ijodiy faoliyat

Yodda tuting!

2018-yil 10-yanvarda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Xavfsizlik kengashining ilk bor kengaytirilgan, ochiq videokonferensiya yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Unda O‘zbekiston Qurolli Kuchlarining jangovar holatga shayligi ilgarigi 5 kundan 3 soatga tushirilgani ta’kidlandi.

Yodda tuting!

2006-yildan boshlab 25-oktyabr Ichki ishlar xodimlari kuni deb belgilangan.

Ichki ishlar idoralari qayta tiklanishi va rivojlanishining jamiyat xavfsizligiga ta’siri

O‘zbekiston mustaqillikka erishgan davrlarda Ichki ishlar vazirligi va uning qo‘shinlari murakkab holatda edi. Sovet ittifoqi davrida ko‘plab ofitser va harbiy xizmatchilar boshqa respublikalarda xizmat qilgani uchun mamlakatda milliy kadrlar yetishmas edi. 1991–1994-yillar oralig‘ida chet elda xizmat qilgan o‘zbek ofitserlari vatanga qayta boshladi. Bu jarayon ichki ishlar tizimini mustahkamlash va mamlakat xavfsizligini ta’minlashda muhim qadam bo‘ldi.

Shu davrdan boshlab ichki ishlar organlari uchun maxsus harbiy oliy o‘quv yurtlarida mutaxassislar tayyorlash yo‘lga qo‘yildi. Natijada qisqa vaqt ichida milliy kadrlar soni sezilarli darajada oshdi.

Ichki ishlar idoralari qayta tiklanishi va rivojlanishining jamiyat xavfsizligiga ta’siri

2001-yilda Prezident farmoni bilan ichki ishlar tizimida xizmat qilish tartibi aniq belgilandi, ofitser va xodimlarning huquqiy himoyasi mustahkamlandi. Bu o‘zgarishlar xodimlarning mehnatini qadrlash, ularning faoliyatini adolatli asosda tashkil etishga xizmat qildi.

2017-yilda ichki ishlar organlari faoliyati tubdan qayta ko‘rib chiqildi. Tizimning moddiy-texnik bazasi yangilandi, zamonaviy

texnologiyalar joriy qilindi va kadrlar tayyorlashga alohida e’tibor qaratildi. Bu islohotlar ichki ishlar tizimini yanada samarali, tezkor va zamon talablari darajasiga moslashtirdi.

2019–2021-yillarda ichki ishlar tizimi xalq bilan ochiq muloqotga o‘tdi. “Xavfsiz shahar” va “Xavfsiz hudud” loyihalari orqali shahar va mahallalarda videokuzatuv tizimlari, tezkor javob berish mexanizmlari joriy etildi. Bu loyihalar fuqarolarning o‘zini xavfsiz his qilishiga, muammolarni tez va samarali hal etishga yordam berdi.

Ichki ishlar idoralari qayta tiklanishi va rivojlanishining jamiyat xavfsizligiga ta’siri

Bugungi kunda Ichki ishlar vazirligi o‘z faoliyatini maxsus nizom va qonunlarga asoslanib olib boradi. Tizimning asosiy maqsadi fuqarolarning tinchligi, huquq va erkinliklarini himoya qilish, jinoyatchilikka qarshi kurashish hamda jamoat tartibini saqlashdir.

Ijodiy faoliyat

Milliy xavfsizlik strategiyasi shakllanishining O‘zbekiston taraqqiyotida tutgan o‘rni

1991-yil 26-sentyabrda Sovet ittifoqi Davlat xavfsizlik qo‘mitasi o‘rnida O‘zbekiston Milliy xavfsizlik xizmati (MXX) tashkil etildi. Bu yangi tuzilma davlat mustaqilligi, hududiy yaxlitligi va fuqarolarning osoyishtaligini ta’minlash uchun xizmat qildi.

1995-yilda Prezident huzurida Xavfsizlik kengashi tuzildi. U mamlakat xavfsizligi masalalarini muvofiqlashtirish bilan shug‘ullandi. Shuningdek, 1996-yilda Favqulodda vaziyatlar vazirligi tashkil etilib, tabiiy ofatlar va boshqa xavfli vaziyatlarda aholiga yordam ko‘rsatish vazifasi yuklatildi.

1999–2000-yillarda O‘zbekistonda terrorchilik xavfi kuchaydi. Toshkentdagi portlashlar, tog‘li hududlardagi chegaradan kirib kelgan jangarilar mamlakat xavfsizligini jiddiy sinovdan o‘tkazdi. Shu sababli davlat “Terrorizmga qarshi kurash to‘g‘risida”gi qonunni qabul qildi. Bu qonun terrorizmga qarshi

Yodda tuting!

Milliy xavfsizlik strategiyasining maqsadi xalqning fundamental maqsadlari bilan hamohang bo‘lib, uning amalga oshirilishiga davlatning mavjud barcha siyosiy imkoniyatlari, umummilliy darajadagi vositalar va resurslar safarbar qilindi.

murosasiz kurashish hamda davlat organlari va fuqarolarning bu boradagi burchlarini belgilab berdi.

2005-yilda Andijon voqealari yuz berdi. “Akromiylar” deb atalgan jangarilar tartibsizliklar keltirib chiqardi. Ularning harakatlari mamlakat xavfsizligi uchun katta xavf tug‘dirgan bo‘lsa-da, davlat bunga qarshi qat’iy choralar ko‘rdi.

Keyingi yillarda xavfsizlik tizimi yanada takomillashdi. 2018-yilda O‘zbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati O‘zbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati (DXX) sifatida qayta tashkil etildi. Nafaqat nomdagi, balki mazmundagi bunday o‘zgarish tufayli tashkilotning vazifalari kengaydi.

Yodda tuting!

Bugungi kunda DXX quyidagi yo‘nalishlarda faoliyat yuritadi:

• mamlakat konstitutsion tuzumini himoya qilish;
• davlat chegaralarini qo‘riqlash;
• ichki va tashqi xavflarni aniqlash hamda bartaraf etish;
• razvedka va kontrrazvedka ishlari;
• terrorizm va ekstremizmga qarshi kurash;
• narkotik moddalar savdosini to‘xtatish;
• korrupsiya va boshqa xavfli jinoyatlarning oldini olish.

2021-yilda xizmat xodimlarining kasb bayrami sanasi 26-sentyabr etib belgilandi. Bu sana ramziy ma’noga ega, chunki 1991-yilning aynan shu kuni O‘zbekiston o‘z milliy xavfsizlik tizimiga asos solgan edi.

Bu sanani belgilashdan maqsad DXX xodimlarining mashaqqatli mehnatini qadrlash, ularning jamiyat xavfsizligi, tinchligi va osoyishtaligini ta’minlashdagi xizmatlarini e’tirof etishdir.

Savol va topshiriqlar

Muhim sanalar

• 1991-yilda — 1991-yilda O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, eng muhim vazifalardan biri milliy xavfsizlik va hududiy yaxlitlikni ta’minlash edi.
• 1991–1994-yillar — 1991–1994-yillar oralig‘ida chet elda xizmat qilgan o‘zbek ofitserlari vatanga qayta boshladi.
• 1991-yil — 1991-yil 26-sentyabrda Sovet ittifoqi Davlat xavfsizlik qo‘mitasi o‘rnida O‘zbekiston Milliy xavfsizlik xizmati (MXX) tashkil etildi.
• 1991-yilning — Bu sana ramziy ma’noga ega, chunki 1991-yilning aynan shu kuni O‘zbekiston o‘z milliy xavfsizlik tizimiga asos solgan edi.
• 1992-yilda — 1992-yilda Prezident farmoni bilan Chegara qo‘shinlari boshqarmasi tashkil etildi.
• 1993-yil — 1993-yil 14-yanvar esa Vatan himoyachilari kuni deb e’lon qilindi hamda bu sana har yili harbiylar va ularning xizmatini qadrlash kuni sifatida nishonlanadi.
• 1995-yilda — 1995-yilda mamlakatimizda Harbiy doktrina qabul qilindi.
• 1995-yilda — 1995-yilda Prezident huzurida Xavfsizlik kengashi tuzildi.
• 1996-yilda — Shuningdek, 1996-yilda Favqulodda vaziyatlar vazirligi tashkil etilib, tabiiy ofatlar va boshqa xavfli vaziyatlarda aholiga yordam ko‘rsatish vazifasi yuklatildi.
• 1999–2000-yillarda — 1999–2000-yillarda O‘zbekistonda terrorchilik xavfi kuchaydi.

Bilimingizni sinang