XotirAIMillatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik
Iqtisodiy islohotlar va ijtimoiy siyosat
Bilib olasiz
Millatlararo totuvlik va bag‘rikenglik.
Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik.
Millatlararo totuvlik va bag‘rikenglik
O‘zbekiston — ko‘p millatli mamlakat. Bu yerda turli millat va elat vakillari birgalikda yashaydi. Ularning manfaatlarini uyg‘unlashtirish, o‘zaro hurmat va totuvlikni ta’minlash mamlakat taraqqiyoti uchun juda muhim.
Millatlararo totuvlik g‘oyasi O‘zbekiston Konstitutsiyasi va qonunlarida mustahkamlangan. Ming yillar davomida mintaqamizda turli xalqlar tinch-totuv yashab kelgan. Bugun ham bu an’ana davom etmoqda.
Har bir millatning urf-odatlari, tili va madaniyati qadrlanadi. Shu maqsadda O‘zbekistonda milliy-madaniy markazlar tashkil etilgan. Ular turli millat vakillarining madaniy merosini saqlash va rivojlantirishga xizmat qiladi.
Millatlararo totuvlik va bag‘rikenglik
O‘zbekistonda 130 dan ortiq millat va elat vakillari yashaydi. Har birining o‘z qadriyatlari bor, lekin umumiy manfaatlar atrofida birlashib, tinchlikda yashash hammaga foyda keltiradi.
1992-yilda Respublika Baynalmilal madaniyat markazi tashkil etilgan. Dastlab 10 ta milliy-madaniy markaz faoliyat yuritgan bo‘lsa, keyingi yillarda ularning soni ortib borgan. Bugungi kunda 150 dan ortiq shunday markazlar mavjud.
O‘zbekiston hukumati turli millat va elat vakillarining tili, urf-odatlari va an’analarini asrab-avaylashga katta e’tibor qaratmoqda. Shu maqsadda “Yagona oilada” jurnali chop etiladi. Unda ruslarning “Maslennitsa”, tatar va boshqirdlarning “Sabanto‘y”, uyg‘urlarning “Sayil”, xitoylarning “Chunjie”, koreyslarning “Soller” va “Ovol–tano” bayramlari haqida ma’lumotlar beriladi.
Millatlararo totuvlik va bag‘rikenglik
Har yili “Biz – yagona oila farzandlarimiz”, “Vatan yagonadir, Vatan bittadir”, “O‘zbekiston – umumiy uyimiz” kabi shiorlar ostida festivallar o‘tkaziladi. Bu tadbirlar turli millat vakillarini birlashtiradi va o‘zaro hurmatni mustahkamlaydi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, Samarqandda Hadis ilmi va Kalom ilmi, Qashqadaryoda Aqida ilmi, Buxoroda Bahouddin Naqshband tasavvuf ilmi hamda Islom huquqi maktablari tashkil etildi. Toshkent islom universiteti negizida O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi faoliyati yo‘lga qo‘yildi.
Yodda tuting!
Hamma uchun vijdon erkinligi kafolatlanadi. Har kim xohlagan dinga e’tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e’tiqod qilmaslik huquqiga ega. Diniy qarashlarni majburan singdirishga yo‘l qo‘yilmaydi.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 35-moddasi
O‘zbekistonda gazetalar bir necha tilda — o‘zbek, rus, qoraqalpoq, tojik, qozoq, turkman, ingliz va koreys tillarida nashr etiladi. Radioeshittirishlar ham turli tillarda uzatiladi, bu esa har bir millatning axborotga ehtiyojini qondirishga xizmat qiladi.
2025-yilga kelib, yangi do‘stlik jamiyatlari tashkil etildi. Masalan, “O‘zbekiston – Belarus”, “O‘zbekiston – Ispaniya”, “O‘zbekiston – Kanada” kabi jamiyatlar orqali xalqaro madaniy aloqalar mustahkamlanmoqda. Bugungi kunda bunday jamiyatlar soni 40 dan oshgan.
Yodda tuting!
Turli millat va elatlarning madaniyatini rivojlantirish maqsadida Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrida “Do‘stlik uylari” tashkil etilgan. Bu joylarda milliy madaniy markazlar faoliyat yuritadi va davlat tomonidan moddiy qo‘llab-quvvatlanadi.
Mamlakatimizda tinchlik va barqarorlik ta’minlanishidan turli diniy konfessiya vakillari ham manfaatdor. 2006-yilda O‘zbekiston Milliy universitetida tarix fanlari doktori, professor Rahbarxon Murtazayeva tashabbusi bilan Millatlararo totuvlik va bag‘rikenglik ilmiy markazi tashkil etilgan. Bu markaz turli millatlarning tarixi, urf-odatlari va boshqa xalqlar bilan aloqalari bo‘yicha tadqiqotlar olib boradi.
Ijodiy faoliyat
O‘zbekiston aholisining etnik tarkibi
(foizlarda)
- O‘zbek – Tojik – Qozoq – Qoraqalpoq – Rus – Boshqa millat va elatlar
- 84 – 4,9 – 2,3 – 2,1 – 2 – 4,7
Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik
1990-yilda O‘zbekiston musulmonlari uchun muhim voqea yuz berdi: ular haj ziyoratini amalga oshirish imkoniga ega bo‘ldilar. Ramazon va Qurbon hayitlari rasmiy bayram va damolish kuni sifatida e’lon qilindi. 1992-yilda esa Din ishlari bo‘yicha qo‘mita tashkil etildi.
Sovet davrida qarovsiz qolgan ko‘plab masjidlar ta’mirlanib, yana ibodatxona sifatida foydalanila boshladi. Yangi masjidlar ham qurildi. Bu ishlar diniy e’tiqodga hurmat va uning jamiyatdagi ahamiyatini tan olish asosida amalga oshirildi.
Islom dinining muqaddas kitobi — Qur’oni karim o‘zbek tiliga tarjima qilindi. Shuningdek, Imom Buxoriy va Imom Termiziyning hadis to‘plamlari ham o‘zbek tilida chop etildi. Bu asarlar yoshlar va keng jamoatchilik uchun diniy bilimlarni chuqurroq tushunishga yordam beradi.
Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik
Bugungi kunda O‘zbekistonda qator diniy ta’lim muassasalari faoliyat yuritmoqda. Buxorodagi Mir Arab madrasasi, Termizdagi Imom Termiziy nomidagi islom instituti, Hadis ilmi maktabi, xotin-qizlar uchun maxsus o‘quv yurtlari, shuningdek, Toshkentdagi pravoslav va xristian seminariyalari shular jumlasidandir.
2017-yilda Prezident Shavkat Mirziyoyev BMT Bosh Assambleyasida “Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik” rezolyutsiyasini ilgari surdi. Bu hujjat ta’lim huquqini ta’minlash, savodsizlikka qarshi kurashish, diniy erkinlikni himoya qilish va e’tiqod qiluvchilarning huquqlarini himoyalashga qaratilgan. 2018-yilda bu rezolyutsiya BMTga a’zo barcha davlatlar tomonidan qo‘llab-quvvatlanib, yakdillik bilan qabul qilindi.
Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik
Shu yili O‘zbekiston islom akademiyasi negizida O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi tashkil etildi. 2025-yildan u O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi deb nomlandi. Shuningdek, “Ziyo” media markazi va “Vaqf” xayriya fondi tashkil etildi. Bu muassasalar diniy-ma’rifiy ishlarni rivojlantirishga xizmat qilmoqda.
Mamlakatimizda muqaddas islom dinimizning insonparvarlik g‘oyalarini targ‘ib etish, “Jaholatga qarshi – ma’rifat” tamoyili asosida unib-o‘sib kelayotgan yoshlarimizni sog‘lom e’tiqod ruhida tarbiyalashga ahamiyat qaratilmoqda.
Yodda tuting!
1995-yil 16-noyabrda YUNESKO Bosh konferensiyasining 28-sessiyasida Bag‘rikenglik tamoyillari deklaratsiyasi qabul qilingan.
Har yili 16-noyabr butun dunyoda Xalqaro bag‘rikenglik kuni sifatida nishonlab kelinadi.
Yodda tuting!
Musulmon olami turli millat va din vakillari bir-birini hurmat qilib, qadrlab va qo‘llab-quvvatlab yashayotgan O‘zbekistondan ibrat olib, bag‘rikenglik muhitini yaratishi zarur.
Shimoliy Amerika musulmonlari jamiyatining taniqli arboblaridan biri imom Muhammad Majid
Yodda tuting!
2025-yili Samarqand shahrida o‘tkazilgan “Islom dunyosining ma’naviy merosi va madaniy ifodalari: xattotlik, musiqa, she’riyat va hamjihatlik” mavzusidagi xalqaro forumda Samarqandga Islom madaniyati poytaxti maqomi berilgani haqidagi ramziy bayroq va statuetka tantanali topshirildi.
Masjidlarning umumiy soni 2066 taga yetdi. 2019-yildan e’tiboran O‘zbekiston fuqarolari uchun Umra ziyoratchilarining sonini belgilash bo‘yicha cheklovlar olib tashlandi. 2020-yilda Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi tashkil etildi. Markaz mutafakkir olim, moturidiylik ta’limoti asoschisi Imom Abu Mansur Moturidiy va uning izdoshlari merosini chuqur o‘rganish, ularning aqida va kalom ilmi rivojiga qo‘shgan hissasini tadqiq etish va keng targ‘ib qilish, yoshlarning ma’rifiy qarashlarga yot zararli ta’sirlarga qarshi mafkuraviy immunitetini kuchaytirish maqsadlarini ko‘zlaydi.
Yodda tuting!
Shuningdek, Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan yurtimiz allomalariga hurmat ramzi sifatida Toshkent shahrida “Imom Termiziy”, “Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf”, “Suzuk ota” masjid-majmualari, Namanganda Sulton Uvays Qaraniy ziyoratgohi, Buxoroda Bahouddin Naqshband va yetti pir ziyoratgohlari, Sherobodda Imom Termiziy ziyoratgohi, Urganchda “Oxun bobo” masjidi, Xivada Pahlavon Mahmud ziyoratgohi, Nukusda “Imom eshon Muhammad” masjidi va yana ko‘plab tabarruk manzillarda keng ko‘lamli qurilish-ta’mirlash ishlari bajarildi. Qisqa muddatda bu maskanlar g‘oyat go‘zal va ulug‘vor qiyofa kasb etdi. Ayniqsa, bundan ming yil oldin diniy e’tiqod masalasida yozgan asarlari bilan adashganlarga to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatgan Abu Muin Nasafiy bobomizning ziyoratgohi tubdan ta’mirlanib, har tomonlama obod qilindi. Buyuk allomaning “Tabsiratul adilla” nomli kitobi o‘zbek tilida nashr etildi. Bu asar bilan tanishgan odam turli soxta va zararli oqimlarning mohiyatini anglab yetadi.
Savol va topshiriqlar
Muhim sanalar
- 1990-yilda — 1990-yilda O‘zbekiston musulmonlari uchun muhim voqea yuz berdi: ular haj ziyoratini amalga oshirish imkoniga ega bo‘ldilar.
- 1992-yilda — 1992-yilda Respublika Baynalmilal madaniyat markazi tashkil etilgan.
- 1992-yilda — 1992-yilda esa Din ishlari bo‘yicha qo‘mita tashkil etildi.
- 1995-yil — 1995-yil 16-noyabrda YUNESKO Bosh konferensiyasining 28-sessiyasida Bag‘rikenglik tamoyillari deklaratsiyasi qabul qilingan.
- 2006-yilda — 2006-yilda O‘zbekiston Milliy universitetida tarix fanlari doktori, professor Rahbarxon Murtazayeva tashabbusi bilan Millatlararo totuvlik va bag‘rikenglik ilmiy markazi tashkil etilgan.
- 2017-yilda — 2017-yilda Prezident Shavkat Mirziyoyev BMT Bosh Assambleyasida “Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik” rezolyutsiyasini ilgari surdi.
- 2018-yilda — 2018-yilda bu rezolyutsiya BMTga a’zo barcha davlatlar tomonidan qo‘llab-quvvatlanib, yakdillik bilan qabul qilindi.
- 2019-yilda — 2019-yildan e’tiboran O‘zbekiston fuqarolari uchun Umra ziyoratchilarining sonini belgilash bo‘yicha cheklovlar olib tashlandi.
- 2020-yilda — 2020-yilda Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi tashkil etildi.
- 2025-yilga — 2025-yilga kelib, yangi do‘stlik jamiyatlari tashkil etildi.
Bilimingizni sinang
Respublika Baynalmilal madaniyat markazi tashkil etilganda dastlab nechta milliy-madaniy markaz faoliyat yuritgan?
- 20 ta
- 5 ta
- 15 ta
- 10 ta
To‘g‘ri javob: 10 ta. Dastlab 10 ta milliy-madaniy markaz bo‘lgan, hozir 150 dan ortiq.
Turli millatlarning bayramlari haqida ma’lumot beradigan, tillar va urf-odatlarni asrashga qaratilgan jurnal qanday nomlanadi?
- “Do‘stlik ovozi”
- “Hamjihatlik”
- “Yagona oilada”
- “Millatlar bog‘i”
To‘g‘ri javob: “Yagona oilada”. Shu maqsadda “Yagona oilada” jurnali chop etiladi.
O‘zbekistonda nechtadan ortiq millat va elat vakillari yashaydi?
- 130 dan ortiq
- 90 dan ortiq
- 70 dan ortiq
- 200 dan ortiq
To‘g‘ri javob: 130 dan ortiq. O‘zbekistonda 130 dan ortiq millat va elat vakillari yashaydi.
Respublika Baynalmilal madaniyat markazi qaysi yilda tashkil etilgan?
- 1989-yilda
- 1992-yilda
- 1995-yilda
- 2006-yilda
To‘g‘ri javob: 1992-yilda. Markaz 1992-yilda tashkil etilgan.
Dastlab O‘zbekistonda nechta milliy-madaniy markaz faoliyat yuritgan?
- 5 ta
- 25 ta
- 10 ta
- 50 ta
To‘g‘ri javob: 10 ta. Dastlab 10 ta milliy-madaniy markaz faoliyat yuritgan.
Turli millatlarning bayramlari va an’analari haqida ma’lumot beruvchi qaysi jurnal chop etiladi?
- “Do‘stlik nuri”
- “Millatlar ovozi”
- “Baynalmilal”
- “Yagona oilada”
To‘g‘ri javob: “Yagona oilada”. “Yagona oilada” jurnali turli millat bayramlari va an’analari haqida ma’lumot beradi.
“Sabanto‘y” bayrami qaysi xalqlarga tegishli?
- Tatar va boshqirdlar
- Uyg‘urlar va xitoylar
- Ruslar va koreyslar
- Qozoqlar va turkmanlar
To‘g‘ri javob: Tatar va boshqirdlar. “Sabanto‘y” tatar va boshqirdlarning bayramidir.
O‘zbekistonda milliy-madaniy markazlar dastlab 10 ta bo‘lgan. Bugungi kunda ularning soni 150 dan ortiq bo‘lsa, markazlar dastlabki sonidan kamida necha baravar ko‘paygan?
- Kamida 5 baravar
- Kamida 10 baravar
- Kamida 15 baravar
- Kamida 25 baravar
To‘g‘ri javob: Kamida 15 baravar. 150 : 10 = 15; markazlar soni 150 dan ortiq bo‘lgani uchun kamida 15 baravar ko‘paygan.
XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.
🚀 Yodlashni boshlash