Ta’lim tizimidagi islohotlar

Ta’lim va ilm-fan

• 1992-yil 2-iyulda ilk bor “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun qabul qilindi.
• 1992-yilda Oliy attestatsiya komissiyasi (OAK) tashkil etildi.
• 1992-yilda O‘zbekistondagi 6 ta oliy ta’lim muassasasida test sinovi asosida o‘qishga qabul qilish tajriba tariqasida yo‘lga qo‘yildi.
• 1994-yilda Davlat test markazi tashkil etildi.
• 1994-yilda O‘zbekiston FIFA (Xalqaro Futbol Assotsiatsiyalari Federatsiyasi)ga a’zo bo‘ldi.
• 2023-yilda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tashkil etildi.
• 2025-yili tarixda ilk bor O‘zbekiston milliy terma jamoasi futbol bo‘yicha Jahon chempionatiga yo‘llanmani qo‘lga kiritdi.

Bilib olasiz

Maktabgacha ta’lim tizimining takomillashuvi. Maktab ta’limi tizimida amalga oshirilgan islohotlar. Oliy ta’lim tizimining takomillashuvi.

Farzandlarimiz maktabdan qanchalik bilimli bo‘lib chiqsa, yuqori texnologiyalarga asoslangan iqtisodiyot tarmoqlari shuncha tez rivojlanadi, ko‘plab ijtimoiy muammolarni yechish imkoni tug‘iladi. Shunday ekan, Yangi O‘zbekiston ostonasi maktabdan boshlanadi.

Shavkat Mirziyoyev

Maktabgacha ta’lim tizimining takomillashuvi

O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgach, ta’lim tizimini tubdan isloh qilish muhim masalaga aylandi. Shu maqsadda bosqichma-bosqich huquqiy asoslar yaratildi. 1992-yil 2-iyulda “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun qabul qilindi. Bu qonunga ko‘ra, ta’lim siyosati xalqning tarixiy tajribasi, madaniyati, ilm-fani va umuminsoniy qadriyatlar asosida yuritilishi belgilandi.

So‘nggi yillarda maktabgacha ta’limga alohida e’tibor qaratilmoqda. 2017-yildan boshlab bu sohani takomillashtirish uchun yangi huquqiy asoslar ishlab chiqildi. Bu hujjatlar maktabgacha ta’lim muassasalarini rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Uzoq yillardan beri mavjud muammolarni bosqichma-bosqich hal qilish jarayoni boshlandi. Eng katta muammo bog‘chalar sonining yetarli emasligi edi.

Maktabgacha ta’lim tizimining takomillashuvi

Bu muammoni hal qilish uchun yangi tarmoq — xususiy sektor faoliyati kengaytirildi. 2019-yilda kichik yoshdagi bolalarni bog‘chalarga qamrab olish darajasi sezilarli oshdi. Bog‘chalar soni ham ko‘paydi, bu esa tizimning rivojlanayotganini ko‘rsatadi.

Bugungi kunda maktabgacha ta’lim tizimida davlat, nodavlat va davlat-xususiy sheriklik asosida tashkil etilgan muassasalar faoliyat yuritmoqda. Nodavlat muassasalar doirasida oilaviy bog‘chalar tashkil etishga ham ruxsat berilgan. Bu ikki jihatdan foydali: bolalarni bog‘cha bilan qamrab olish kengayadi va yangi ish o‘rinlari yaratiladi.

Davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish uchun yaratilgan qulay shart-sharoitlar nodavlat bog‘chalar sonini oshirish va ularning xizmat turlarini kengaytirish uchun mustahkam asos bo‘ldi.

Maktabgacha ta’lim tizimining takomillashuvi

2023-yilda O‘zbekistonda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tashkil etildi. Bu yangi vazirlik ta’lim tizimini yaxshilash va muvofiqlashtirishga qaratilgan muhim qadam bo‘ldi.

2024-yilda maktabgacha ta’lim sohasida sezilarli o‘sish kuzatildi. Mamlakat bo‘ylab minglab yangi bog‘chalar qurildi va ularda 100 minglab qo‘shimcha o‘rinlar yaratildi. Bu orqali bolalarni bog‘chalarga qamrab olish darajasi oshdi. 2023-yilda bu ko‘rsatkich 74 foiz bo‘lgan bo‘lsa, 2024-yilda 76 foizga yetdi.

Maktabgacha ta’lim muassasalarida ishlayotgan xodimlar orasida oliy ma’lumotga ega bo‘lganlar soni ham ortdi. Bu ko‘rsatkich 34,6 foizga yetkazildi. Bu esa ta’lim sifatini oshirishga xizmat qiladi.

Maktab ta’limi tizimida amalga oshirilgan islohotlar

Xalqaro tajribani muntazam o‘rganib borish va ta’lim sifatini yangi bosqichga olib chiqish maqsadida 1997-yil 29-avgustda “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonunning yangi tahriri va Kadrlar tayyorlash milliy dasturi qabul qilindi. Unga ko‘ra, islohotlar quyidagi bosqichlarda amalga oshirilishi belgilandi: birinchi bosqich 1997–2001-yillar, ikkinchi bosqich 2001–2005-yillar hamda uchinchi bosqich 2005-yil va undan keyingi yillarni qamrab oladi.

Mazkur islohotlar asosida 9+3 majburiy ta’lim tizimi yo‘lga qo‘yildi. Unga ko‘ra, 9 yil maktabda ta’lim olib, keyin o‘quv faoliyatini kasb-hunar kollejlari yoki akademik litseylarda davom ettirish mumkin bo‘ldi.

Yodda tuting!

2020-yildan matematika, kimyo, biologiya, axborot tizimlari va informatika fanlari bo‘yicha milliy test tizimini joriy etish boshlandi.

Maktabgacha ta’lim tashkilotlari sonining o‘sib borishi

• Yillar – MTTlar soni
• 2016 – 4500
• 2017 – 5211
• 2018 – 7104
• 2019 – 13530
• 2020 – 18254
• 2021 – 27609
• 2022 – 29420
• 2023 – 30792
• 2024 – 38000

Yodda tuting!

2025-yilda O‘zbekistondagi 23 ta oliy ta’lim muassasasi QS (Quacquarelli Symonds) xalqaro reytingining Markaziy Osiyodagi eng yetakchi universitetlar ro‘yxatidan o‘rin oldi.

Zamonaviy ta’lim talablariga mos ravishda O‘zbekistonda 12 yillik ta’lim tizimini takomillashtirish zarur bo‘ldi. Ayniqsa, kasb-hunar kollejlari bitiruvchilarining ish bilan ta’minlanishida yuzaga kelgan muammolar bu sohani tubdan isloh qilishni talab etdi. Bu borada rivojlangan davlatlar tajribasidan foydalanish muhim ahamiyat kasb etdi.

2017-yil umumta’lim va o‘rta maxsus ta’lim tizimida islohotlar yili bo‘ldi. Maktab bitiruvchilari va ularning ota-onalari o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovnomalar, shuningdek, kelib tushgan takliflar asosida Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan 9+3 shaklidagi majburiy ta’limdan to‘liq 11 yillik ta’lim tizimiga o‘tildi. Bu o‘zgarishlar ta’lim sifatini oshirish, yoshlarni zamonaviy bilim va kasblarga tayyorlashga xizmat qiladi.

Yodda tuting!

Shu bilan birga, O‘zbekistonda yangi turdagi ta’lim muassasalari tashkil etildi. Ulug‘ allomalarimiz — Mirzo Ulug‘bek va Muhammad al-Xorazmiy nomidagi ixtisoslashtirilgan maktablar, Abdulla Qodiriy, Hamid Olimjon va Zulfiya, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov, Ibroyim Yusupov, Ogahiy, Is’hoqxon Ibrat, Muhammad Yusuf va Halima Xudoyberdiyeva nomidagi ijod maktablari faoliyat boshladi.

Shuningdek, “Temurbeklar maktabi” kabi zamonaviy va namunaviy harbiy ta’lim dargohlari tashkil etildi. Bu maktablar iqtidorli yoshlarni aniqlash, ularni qo‘llab-quvvatlash va yetuk mutaxassislar sifatida tarbiyalashga qaratilgan.

2019-yil 20-fevralda Prezident maktablarini tashkil etish bo‘yicha qaror qabul qilindi. Dastlab Toshkent, Namangan, Xiva va Nukus shaharlarida ushbu maktablar ochildi. 4-sinfni tugatgan o‘quvchilar mantiqiy fikrlash testlari, yozma imtihon va suhbat asosida tanlab olindi. Maktablar avval cheklangan miqdorda tashkil etildi, chunki ularni boshqarish uchun yangi modelni sinab ko‘rish zarur edi.

Yodda tuting!

Keyinchalik 2020–2021-yillarda Prezident maktablari O‘zbekistonning barcha hududlarida tashkil etildi. Shu bilan birga, ixtisoslashtirilgan va ijod maktablari soni ham oshdi. Ixtisoslashtirilgan maktablarda aniq va tabiiy fanlar bilan birga O‘zbekiston tarixi chuqurlashtirib o‘qitiladi. Shuningdek, sun’iy intellekt, robototexnika, agrotexnologiya, biotexnologiya kabi yo‘nalishlar bo‘yicha qo‘shimcha kurslar tashkil etildi. Chet tillar bo‘yicha IELTS, TOEFL va SAT imtihonlariga tayyorlov mashg‘ulotlari ham yo‘lga qo‘yildi.

Iqtidorli yoshlarning bilimini amaliyotda qo‘llay olishiga imkon yaratish maqsadida maktablar zamonaviy laboratoriya jihozlari va kimyoviy reagentlar bilan ta’minlandi. Fizika, kimyo va biologiya fanlari uchun maxsus jihozlar olib kelindi.

Yodda tuting!

2019-yildan boshlab xususiy maktablar tashkil etish va davlat-xususiy sheriklik imkoniyatlaridan foydalanish kengaydi. Soliq imtiyozlari berilishi bu jarayonni tezlashtirdi. 2018/2019-o‘quv yilida xususiy maktablarda o‘qiyotgan o‘quvchilar soni 13 mingdan ortgan bo‘lsa, 2024/2025-o‘quv yilida bu ko‘rsatkich yanada oshdi.

Ijodiy faoliyat

Oliy ta’lim tizimining takomillashuvi

Mamlakat taraqqiyoti har doim bilimli va yetuk kadrlarga bog‘liq bo‘lgan. Shu sababli oliy ta’lim tizimi ta’limning eng muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. 1992-yilda O‘zbekistondagi 6 ta oliy ta’lim muassasasida test sinovi asosida o‘qishga qabul qilish tajriba tariqasida yo‘lga qo‘yildi. 1993-yilda esa 46 ta oliy ta’lim muassasasining bir qismida test sinovlari o‘tkazildi. 1994-yilda Davlat test markazi tashkil etilib, oliy ta’limga test asosida qabul qilish amaliyoti rasman joriy etildi.

O‘zbekistondagi OTMlar soni

• Yillar – Soni
• 2016 – 77
• 2021 – 130
• 2022 – 199
• 2023 – 213
• 2024 – 222
• 2025 – 202

2016-yildan boshlab O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimida tub islohotlar amalga oshirildi. Natijada 2016-yilda 9 foizga yaqin bitiruvchi oliy ta’lim bosqichida o‘qishni davom ettirish imkoniyatiga ega bo‘lgan bo‘lsa, keyingi yillarda bu ko‘rsatkich muntazam oshib bordi. Xususan, 2019-yilda oliy ta’limga qabul parametrlari 2016-yilga nisbatan 2,5 barobar o‘sdi. 2025-yilda esa oliy ta’lim muassasalari soni 202 taga yetdi.

Yodda tuting!

Times Higher Education (THE) Impact Rankings natijalariga ko‘ra, 2024-yilda O‘zbekistondagi 53 ta oliy ta’lim muassasasi global reytingga kiritildi va ulardan 7 tasi eng ilg‘or 1000 taliqdan joy oldi.

Oliy ta’lim muassasalari, ularning filiallari, shuningdek, xorijiy universitetlarning filiallari tashkil etildi. Xususiy oliy ta’lim muassasalarini ochishga keng imkoniyatlar yaratildi.

O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida 2 yillik magistratura bosqichi mavjud bo‘lib, bu bosqichda turli mutaxassisliklar bo‘yicha kadrlar tayyorlanadi. Magistratura bitiruvchilari oliy ta’lim muassasalarida o‘qituvchi, ilmiy-tadqiqot institutlarida ilmiy xodim yoki boshqa tashkilotlarda mutaxassis sifatida faoliyat yuritish imkoniga ega bo‘ladi.

Yodda tuting!

“O‘zbekiston – 2030” strategiyasida xorijiy universitetlar bilan hamkorlikda “ikki diplomli tizim”ni joriy etish belgilangan. Bu tizim kamida 50 ta qo‘shma ta’lim dasturi asosida amalga oshiriladi. Maqsad O‘zbekiston talabalarining xalqaro darajadagi bilim va diplomga ega bo‘lishlarini ta’minlashdir.

Shuningdek, O‘zbekistondagi 10 ta oliy ta’lim muassasasini dunyoning eng nufuzli 1000 ta universiteti ro‘yxatiga kiritish rejalashtirilgan. Bu orqali mamlakatda ta’lim sifati oshiriladi, ilmiy salohiyat kuchaytiriladi va xalqaro miqyosda raqobatbardosh kadrlar tayyorlanadi.

Savol va topshiriqlar

Muhim sanalar

• 1992-yil — 1992-yil 2-iyulda ilk bor “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun qabul qilindi.
• 1992-yilda — 1992-yilda Oliy attestatsiya komissiyasi (OAK) tashkil etildi.
• 1992-yilda — 1992-yilda O‘zbekistondagi 6 ta oliy ta’lim muassasasida test sinovi asosida o‘qishga qabul qilish tajriba tariqasida yo‘lga qo‘yildi.
• 1992-yil — 1992-yil 2-iyulda “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun qabul qilindi.
• 1993-yilda — 1993-yilda esa 46 ta oliy ta’lim muassasasining bir qismida test sinovlari o‘tkazildi.
• 1994-yilda — 1994-yilda Davlat test markazi tashkil etildi.
• 1994-yilda — 1994-yilda O‘zbekiston FIFA (Xalqaro Futbol Assotsiatsiyalari Federatsiyasi)ga a’zo bo‘ldi.
• 1994-yilda — 1994-yilda Davlat test markazi tashkil etilib, oliy ta’limga test asosida qabul qilish amaliyoti rasman joriy etildi.
• 1997-yil — Xalqaro tajribani muntazam o‘rganib borish va ta’lim sifatini yangi bosqichga olib chiqish maqsadida 1997-yil 29-avgustda “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonunning yangi tahriri va Kadrlar tayyorlash milliy dasturi qabul qilindi.
• 1997–2001-yillar — Unga ko‘ra, islohotlar quyidagi bosqichlarda amalga oshirilishi belgilandi: birinchi bosqich 1997–2001-yillar, ikkinchi bosqich 2001–2005-yillar hamda uchinchi bosqich 2005-yil va undan keyingi yillarni qamrab oladi.

Bilimingizni sinang