XotirAI logotipiXotirAI
📜 7-sinf · O‘zbekiston tarixi · 5-mavzu

IV–V asrlarda xioniylar va kidariylar

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

Faollashtiruvchi savol va topshiriqlar

Savollar: 1. Qadimgi dunyo tarixida siz massagetlar, sug‘dlar, saklar hamda Ahamoniy, Yunon-Baqtriya, Kushonlar tarixini o‘rgangansiz. Bu davlatlarni xronologik ketma-ketlikda eslang. 2. Mamlakatimiz hududidagi qadimiy xalqlarning asosiy mashg‘ulotlari nimalardan iborat bo‘lgan? Ular asosan qaysi hududlarda yashaganlar?

Xioniylar otliq askari

Mulohaza uchun

IV asrda turkiy qabilalardan xioniylar dastlab Zarafshon vohasini egallashgan, janub tomonga yurib, Kushon podsholigi hududida hukmronlik qilishgan. Ular markazi Toxariston bo‘lgan Shimoliy Hindiston, Afg‘oniston, Xurosonning bir qismini ham o‘z ichiga olgan katta davlat tuzishgan. Tarixda xioniylar nomi bilan mashhur bo‘lgan qabilalarning asli vatanini ayrim tadqiqotchilar Orol dengizi bo‘yida deb hisoblaydilar. G‘arb tarixchilari esa, xioniylarni xunnlarga qarindosh hisoblab, ularni «oq xunnlar» deb ataydilar. Ular bu hududda 120 yildan ortiq hukmronlik qilishgan.

Eftallar

V asrning 20-yillarida sharqdan Sirdaryo va Orol bo‘ylari orqali Xorazm hamda Amudaryo havzasiga yana bir ko‘chmanchi chorvador aholi – toxarlar kirib kelgan.

Toxariylar kushonlarning avlodlari bo‘lgan. Ularga Kidar ismli hukmdor boshchilik qilganligi uchun ularni kidariylar deb ham atashadi. Tez orada kidariylar

Xioniylar davlatining janubiy qismida o‘z hukm ronligini o‘rnatganlar. Balx shahri bu yangi davlatning poytaxtiga aylantirilgan.

Manbalarda aytilishicha, kidariylar dastlab Sharqiy Turkiston hududida yashaganlar.

Yuechjilar (kushonlar) hukmdori Sidolo jujanlar hujumi tufayli o‘z qarorgohini

Bolo (Balx)ga ko‘chirgan. Kidar esa, Shimoliy Hindistonga yurish qilib, Gandhardan shimoldagi 5 ta davlatni o‘ziga bo‘ysundirgan.

Eftallar

Kidariylar Hindistonda Gupta davlatini egallab, bu yerda 75 yil hukmronlik qilgan va Xitoyga elchilar yuborgan.

Kidariylar askari

Tarixchi K. Treverning fikricha, xioniylar IV asrning 70-yillarida o‘zining kuchaygan pallasiga kiradi. Turonda kidariylar va eftaliylar hukmronligi o‘rnatilgach, xioniylarning siyosiy ahvoli o‘zgaradi va ular eftaliylarga tobe bo‘lib qoladi.

Afsuski, xioniylar va kidariylarning ijtimoiy-iqtisodiy tizimi haqidagi ma’lumotlar bizgacha yetib kelmagan.

Kidariylarning janubdagi Eron sosoniylari bilan munosabati yomonlashib borgan. 456- yilda kidariylar va sosoniylar o‘rtasida to‘qnashuv bo‘lib o‘tadi. Bu to‘qnashuvda kidariylar sosoniylardan yengiladi.

Eftallar

Keyinchalik kidariylar ham ko‘chmanchi chorvador aholi – eftaliylar bilan to‘qnashadilar. Natijada, ular Shimoliy Hindistonga chekinadilar.

Kidariylarning tangalari braxmiy yozuvida zarb etilgan. Ularga tegishli «Kidara Kushon sha» degan yozuv bitilgan tangalar ham topilgan. Bunday tangalar ikkita hokim tomonidan bir vaqtning o‘zida zarb etilgan.

Kidariylar tangalari

O‘rganganimizdan xulosa chiqaramiz

Savollar: 1. Agar siz III-IV asrlarga tushib qolsangiz, qal’ani qurish va uni dushmanlardan himoya qilish uchun qanday yo‘l tutgan bo‘lardingiz? Davr sharoitidan kelib chiqib javob bering. 2. Xioniylar va Kidariylar davlatlari hududini xaritadan ko‘rsating.

Muhim sanalar

Bilimingizni sinang

Turkiy qabilalardan xioniylar dastlab Zarafshon vohasini qaysi asrda egallashgan?
  1. IV asrda
  2. V asrda
  3. III asrda
  4. II asrda

To‘g‘ri javob: IV asrda. IV asrda xioniylar Zarafshon vohasini egallab, so‘ng Kushon podsholigi hududida hukmronlik qilishgan.

G‘arb tarixchilari xioniylarni xunnlarga qarindosh hisoblab, ularni qanday nom bilan ataydilar?
  1. oq xunnlar
  2. sariq xunnlar
  3. ko‘k turklar
  4. qora xunnlar

To‘g‘ri javob: oq xunnlar. G‘arb tarixchilari xioniylarni xunnlarga qarindosh deb, «oq xunnlar» nomi bilan atashadi.

IV asrda xioniylar dastlab qaysi vohani egallashgan?
  1. Zarafshon vohasi
  2. Farg‘ona vodiysi
  3. Xorazm vohasi
  4. Toshkent vohasi

To‘g‘ri javob: Zarafshon vohasi. Xioniylar dastlab Zarafshon vohasini egallab, keyin janubga yurgan.

G‘arb tarixchilari xioniylarni xunnlarga qarindosh deb hisoblab, qanday atashgan?
  1. Ko‘k xunnlar
  2. Oq xunnlar
  3. Qora xunnlar
  4. Qizil xunnlar

To‘g‘ri javob: Oq xunnlar. G‘arb tarixchilari xioniylarni «oq xunnlar» deb ataydilar.

Xioniylar o‘zlari egallagan hududda necha yildan ortiq hukmronlik qilishgan?
  1. 50 yil
  2. 75 yil
  3. 120 yil
  4. 200 yil

To‘g‘ri javob: 120 yil. Matnda xioniylar bu hududda 120 yildan ortiq hukmronlik qilgani aytilgan.

Ko‘chmanchi chorvador toxarlar V asrning qaysi yillarida sharqdan Sirdaryo va Orol bo‘ylari orqali Xorazm hamda Amudaryo havzasiga kirib kelgan?
  1. 40-yillarida
  2. 80-yillarida
  3. 60-yillarida
  4. 20-yillarida

To‘g‘ri javob: 20-yillarida. V asrning 20-yillarida toxarlar Xorazm va Amudaryo havzasiga kirib kelgan.

Kidar Shimoliy Hindistonga yurish qilib, Gandhardan shimoldagi nechta davlatni o‘ziga bo‘ysundirgan?
  1. 3 ta
  2. 9 ta
  3. 5 ta
  4. 7 ta

To‘g‘ri javob: 5 ta. Kidar Gandhardan shimoldagi 5 ta davlatni bo‘ysundirgan.

Kidariylar nomi qaysi hukmdor ismidan kelib chiqqan?
  1. Sidolo
  2. Ardashir
  3. Kanishka
  4. Kidar

To‘g‘ri javob: Kidar. Toxarlarga Kidar ismli hukmdor boshchilik qilgani uchun ular kidariylar deb atalgan.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← Oldingilar. IV–VII asrlarda XorazmKeyingi →lar. Eftaliylar