Temuriylar davrida hunarmandchilik

Amir Temur va temuriylar davri

Temuriylar davrida badiiy hunarmandchilik

Temuriylar davrida madaniyatning yuksalishi badiiy hunarmandchilikning turli shakllarida namoyon bo‘ldi. Badiiy hunarmandchilik faqat me’morchilik bilan bog‘liq bo‘lmay, koshinkorlik kulolchiligi, yog‘och va tosh o‘ymakorligi bilan ham bog‘liq edi.

Qabrtoshlarga qisman o‘simliksimon, asosan geometrik shakllarda xattotlik namunalari bilan so‘zlar bitilgan. Qabrtoshlar bo‘z rangli marmardan, ayrim hollarda o‘ta noyob toshlardan ishlangan.

Yog‘och o‘ymakorligi asosida Go‘ri Amir, Shohizinda, Yassaviy maqbaralari, eshiklar, shuningdek, XV asrga oid uy ustunlari naqshlari ishlangan.

Temur va Ulug‘bek davrida metall o‘ymakorligi taraqqiy etdi. Buyum va idishlar oltinsimon bronza, latun, qizil misdan ishlangan.

Temuriylar davrida badiiy hunarmandchilik

Buxorodagi Shayx Sayfiddin Boxarziy (XIV asr) maqbarasidagi yog‘och o‘ymakorligi namunalari g‘oyat murakkab va nafisdir. Xo‘ja Zayniddin va Baland masjidlari (XVI asr) hamda Bahovuddin Naqshband majmuasidagi ayvon shiftlari ko‘plab tarixiy voqealarga guvohdir. Naqshlar o‘yib, bo‘rtma usulda, qimmatbaho toshlar qadab tayyorlangan.

Yassaviy maqbarasidagi ikki tonnali bronza qozon metallga ishlov berish san’atining yuksak namunasidir.

Amaliy san’atning kulolchilik turida yashil, zangori tusdagi yorqin sir ustiga sodda o‘simliknamo naqshlarni qora bo‘yoqlar bilan tushirish yoki uyurma gullar ishlash, bu davrda paydo bo‘lgan oppoq idishlarga sir ustidan kobalt elementi yordamida naqsh berish yangilik edi. Sopol buyumlardagi naqshlar mo‘yqalamda chizilgan.

Temuriylar davrida badiiy hunarmandchilik

Oldingi asrlarda sopol buyumlarga chiziqli naqshlar chizishgan, temuriylar davriga mansub sopol buyumlarda kulol-rassomlar turli uslubda och havorangdan to lojuvardga qadar ranglarni qo‘llagan.

Temur va temuriylar davri amaliy san’at turlaridan to‘qimachilik, gilamdo‘zlik, kashtachilik yuksak san’at darajasiga ko‘tarildi.

Temuriylar saltanatida sifatli metall buyumlar ishlab chiqarilgan. Odatda po‘lat, temir, jez va bronza xomashyo sifatida ishlatilgan. Kumush bilan quyilgan po‘lat ayniqsa yuqori sifatli bo‘lgan.

Temuriylar davri hunarmandlari Xitoy uslubida keramika ishlab chiqargan. Yashma toshi o‘ymakorligi ham ma’lum darajada mavjud edi.

Manbalarda

1. Kasb-u hunar va ma’rifat ahllariga saltanat korxonalaridan yumush berilsin. 2. Bilagida kuchi bor faqir miskinlar esa ahvoli va kasb-u koriga qarab ish tutsinlar. 3. Sarmoyasi qo‘lidan ketib qolgan savdogarga o‘z sarmoyasini qayta tiklab olishi uchun xazinadan yetarli miqdorda oltin berilsin. 4. Dehqonlar va raiyatdan qaysi birining dehqonchilik qilishga qurbi yetmay qolgan bo‘lsa, unga ekin-tikin uchun zarur urug‘ va asboblar tayyorlab berilsin. 5. Agar fuqaroning uy-imorati buzilib, tuzatishga qurbi yetmasa, kerakli uskunalar yetkazilib, unga yordam berilsin. 6. Har bir toifa va har bir jamoadan kim o‘z ixtiyori bilan sipohgarchilik xizmatiga kirishni istasa, uni askarlikka olsinlar.

Amir Temur

Sharq va G‘arbni bog‘laydigan eng muhim savdo yo‘llari Movarounnahr hududidan o‘tgan. Natijada butun Osiyo qit’asining ko‘plab davlatlari va Yevropaning muhim qismi Temur imperiyasining siyosiy, iqtisodiy, harbiy, madaniy aloqalari va manfaatlari uchun xizmat qilgan.

Bu esa Movarounnahrda ishlab chiqarish ning jadal rivojlanishi va iqtisodiy o‘sish uchun juda qulay vaziyat yaratdi.

Siyosiy barqarorlik, buyuk Temurning ulkan sa’y-harakatlari tufayli davlatlararo aloqalar rivojlandi. Bu esa, o‘z navbatida, aholi keng qatlamlari iqtisodiy faolligining oshishiga, davlatning iqtisodiy salohiyati va odamlar moddiy farovonligining o‘sishiga yordam berdi.

O‘rganganlarimizdan xulosa qilamiz

BUGUN DARSDA

• Navoiy – ilm-fan homiysi. • Jilovdor podshoh. • Navoiy asarlari – tarixiy manba.

Muhim sanalar

• XV asrga — Yog‘och o‘ymakorligi asosida Go‘ri Amir, Shohizinda, Yassaviy maqbaralari, eshiklar, shuningdek, XV asrga oid uy ustunlari naqshlari ishlangan.
• XIV asr — Buxorodagi Shayx Sayfiddin Boxarziy (XIV asr) maqbarasidagi yog‘och o‘ymakorligi namunalari g‘oyat murakkab va nafisdir.
• XVI asr — Xo‘ja Zayniddin va Baland masjidlari (XVI asr) hamda Bahovuddin Naqshband majmuasidagi ayvon shiftlari ko‘plab tarixiy voqealarga guvohdir.

Bilimingizni sinang