XotirAI logotipiXotirAI
⚖️ Mehnat kodeksi · 473–478-m.

Xodimning mehnat sharoitlari bilan bog‘liq bo‘lgan mehnatni huquqiy jihatdan tartibga solishning o‘ziga xos xususiyatlari (1/2)

Vi Bo‘Lim. Ayrim Toifadagi Xodimlar Mehnatini Huquqiy Jihatdan Tartibga Solishning O‘Ziga Xos Xususiyatlari

🧠 Bu mavzuni yodlash📝 Test yechish

473-modda. Noqulay mehnat sharoitlari va noqulay tabiiy-iqlim sharoitlari tushunchalari

Zararli (o‘ta zararli) va (yoki) xavfli (o‘ta xavfli) ishlab chiqarish omilining mavjudligi bilan tavsiflanadigan mehnat sharoitlari noqulay mehnat sharoitlaridir. Xodimning mehnat faoliyati amalga oshiriladigan ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayoni omillari ishlab chiqarish omillaridir.

Xodimga ta’siri kasb kasalligiga olib kelishi mumkin bo‘lgan ishlab chiqarish omilining mavjudligi bilan tavsiflanadigan mehnat sharoitlari zararli mehnat sharoitlaridir.

Xodimga ta’siri uning jarohatlanishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan ishlab chiqarish omilining mavjudligi bilan tavsiflanadigan mehnat sharoitlari xavfli mehnat sharoitlaridir. Miqdoriy tavsifiga va ta’sir ko‘rsatishning davomiyligiga qarab ayrim zararli ishlab chiqarish omillari xavfli bo‘lishi mumkin.

Kasb kasalliklarining og‘ir shakllarini (umumiy mehnat qobiliyatining yo‘qotilishi) yoxud surunkali kasalliklar sonining ancha o‘sishini va mehnat qobiliyatining vaqtincha yo‘qotilishi kuzatiladigan kasallanishning yuqori darajalarini keltirib chiqaradigan zararli ishlab chiqarish omillari darajalari bilan tavsiflanadigan mehnat sharoitlari o‘ta zararli mehnat sharoitlaridir.

Smena davomida o‘limga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan ishlab chiqarish omillari bilan tavsiflanadigan mehnat sharoitlari o‘ta xavfli mehnat sharoitlaridir.

Noqulay tabiiy-iqlim sharoitlari deganda xodim tomonidan mehnat faoliyatini amalga oshirishga va uning cho‘l joylarda, baland tog‘li, borish qiyin bo‘lgan joylarda, shuningdek noqulay ekologik vaziyatga ega bo‘lgan joylarda istiqomat qilishiga noqulay ta’sir ko‘rsatadigan tabiiy-iqlim, geografik, ijtimoiy-iqtisodiy va tibbiy-biologik omillar yig‘indisi tushuniladi. Mehnat qilish uchun noqulay tabiiy-iqlim sharoitlariga ega bo‘lgan joylar ro‘yxati O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan Ijtimoiy-mehnat masalalari bo‘yicha respublika uch tomonlama komissiyasi bilan kelishilgan holda belgilanadi.

474-modda. Ish o‘rinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunaning jarohat yetkazish xavfi yuzasidan attestatsiyadan o‘tkazish

Mehnat sharoitlari va asbob-uskunaning jarohat yetkazish xavfi yuzasidan attestatsiyadan o‘tkazish asosida aniqlanadigan, mehnat sharoitlari xodimning mehnat qobiliyatiga va sog‘lig‘iga nomaqbul ta’sir ko‘rsatadigan ish o‘rinlarida band bo‘lgan xodimlar mehnat faoliyatini noqulay mehnat sharoitlarida amalga oshiruvchi xodimlardir.

Mehnat sharoitlarini, ish o‘rinlaridagi mehnat jarayonining og‘irligi va tig‘izligini hamda asbob-uskunaning jarohat yetkazish xavfini baholash, zararli va xavfli ishlab chiqarish omillarini aniqlash, shuningdek mehnat sharoitlarini, mehnat jarayonining og‘irligi va tig‘izligini qonunchilikda belgilangan talablarga muvofiqlashtirish maqsadida o‘tkaziladigan tadbirlar majmui ish o‘rinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunaning jarohat yetkazish xavfi yuzasidan attestatsiyadan o‘tkazishdir.

Ish o‘rinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunaning jarohat yetkazish xavfi yuzasidan attestatsiyadan o‘tkazish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan nizomga muvofiq amalga oshiriladi.

475-modda. Mehnat faoliyatini noqulay mehnat sharoitlarida va noqulay tabiiy-iqlim sharoitlarida amalga oshiruvchi xodimlarga qo‘shimcha kafolatlar

Mehnat faoliyatini noqulay mehnat sharoitlarida, noqulay tabiiy-iqlim sharoitlarida amalga oshiruvchi xodimlarga mehnatni muhofaza qilish, ish vaqti, ta’tillar, mehnatga haq to‘lash, shuningdek boshqa mehnat sharoitlari borasida qo‘shimcha kafolatlar beriladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan xodimlarga kafolatlarning eng past darajasi qonunchilikda belgilanadi. Jamoa kelishuvlarida, jamoa shartnomasida yoki ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qo‘mitasi bilan kelishilgan holda qabul qilingan boshqa ichki hujjatlarda mazkur toifadagi xodimlarga qo‘shimcha kafolatlar berish nazarda tutilishi mumkin.

476-modda. Mehnat faoliyatini noqulay mehnat sharoitlarida amalga oshiruvchi xodimlarni majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish

Ish beruvchi noqulay mehnat sharoitlaridagi ishlarda band bo‘lgan xodimlarning dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (ish jarayonida) majburiy tibbiy ko‘riklardan o‘tkazilishini tashkil etishi shart.

Bajarilishi chog‘ida dastlabki va davriy majburiy tibbiy ko‘riklar o‘tkaziladigan noqulay mehnat sharoitlaridagi ishlarning ro‘yxati hamda majburiy tibbiy ko‘riklarni o‘tkazish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan belgilanadi.

477-modda. Noqulay mehnat sharoitlaridagi ishlarda band bo‘lgan xodimlar uchun ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligi

Mehnat jarayonida zararli va xavfli ishlab chiqarish omillari ta’siriga duchor bo‘ladigan xodimlarga haftasiga o‘ttiz olti soatdan oshmaydigan ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligi belgilanadi. Bunday ishlar ro‘yxati va ularni bajarishdagi ish vaqtining aniq davomiyligi jamoa kelishuvlarida, jamoa shartnomasida, agar ular tuzilmagan bo‘lsa — ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qo‘mitasi bilan kelishilgan holda ish o‘rinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunaning jarohat yetkazish xavfi yuzasidan attestatsiyadan o‘tkazish asosida belgilanadi.

O‘ta zararli va o‘ta xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarda band bo‘lgan xodimlar uchun ish vaqtining cheklangan davomiyligi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan Ijtimoiy-mehnat masalalari bo‘yicha respublika uch tomonlama komissiyasi bilan kelishilgan holda belgilanadi.

478-modda. Noqulay mehnat sharoitlaridagi ishlarda band bo‘lgan xodimlarning har kungi ishi (smenasi) davomiyligi

Noqulay mehnat sharoitlaridagi ishlarda band bo‘lgan xodimlarning har kungi ishi (smenasi) davomiyligi olti kunlik ish haftasida — olti soatdan, besh kunlik ish haftasida esa — yetti soatu o‘ttiz daqiqadan ortiq bo‘lmasligi kerak.

Noqulay mehnat sharoitlaridagi ishlarda band bo‘lgan xodimlarning har kungi ishi (smenasi) davomiyligi:

o‘ttiz soatli olti kunlik ish haftasida — besh soatdan, o‘ttiz soatli besh kunlik ish haftasida esa — olti soatdan ortiq bo‘lmasligi kerak;

yigirma to‘rt soatli olti kunlik ish haftasida — to‘rt soat, yigirma to‘rt soatli besh kunlik ish haftasida esa — besh soatdan ortiq bo‘lmasligi kerak.

Bilimingizni sinang

Mehnat kodeksi — 473-modda qaysi masalani tartibga soladi?
  1. Noqulay mehnat sharoitlari va noqulay tabiiy-iqlim sharoitlari tushunchalari
  2. Vaxta usulida ishlovchi shaxslarning ish vaqtidan tashqari ishi
  3. Mehnat faoliyatini noqulay mehnat sharoitlarida va noqulay tabiiy-iqlim sharoitlarida amalga oshiruvchi xodimlarga qo‘shimcha kafolatlar
  4. Vaxta usulida ishlovchi shaxslarga yillik mehnat ta’tili berishning o‘ziga xos xususiyatlari

To‘g‘ri javob: Noqulay mehnat sharoitlari va noqulay tabiiy-iqlim sharoitlari tushunchalari. 473-modda: Noqulay mehnat sharoitlari va noqulay tabiiy-iqlim sharoitlari tushunchalari.

Mehnat kodeksi: «Noqulay mehnat sharoitlari va noqulay tabiiy-iqlim sharoitlari tushunchalari» qaysi moddada belgilangan?
  1. 475-modda
  2. 473-modda
  3. 470-modda
  4. 471-modda

To‘g‘ri javob: 473-modda. 473-modda: Noqulay mehnat sharoitlari va noqulay tabiiy-iqlim sharoitlari tushunchalari.

Mehnat kodeksiga ko‘ra, qanday mehnat sharoitlari noqulay mehnat sharoitlari hisoblanadi?
  1. Zararli (o‘ta zararli) va (yoki) xavfli (o‘ta xavfli) ishlab chiqarish omilining mavjudligi bilan tavsiflanadigan sharoitlar
  2. Ish haqi past bo‘lgan va xodimning mehnat majburiyatlarini bajarish uchun qo‘shimcha vaqt talab qiladigan sharoitlar
  3. Ish joyi doimiy yashash joyidan uzoq joylashgan hamda yo‘lga qo‘shimcha vaqt sarflashni talab qiladigan sharoitlar
  4. Ish vaqti sakkiz soatdan oshadigan va dam olish kunlarida ham ishlashni talab qiladigan hamda ish haqi past sharoitlar

To‘g‘ri javob: Zararli (o‘ta zararli) va (yoki) xavfli (o‘ta xavfli) ishlab chiqarish omilining mavjudligi bilan tavsiflanadigan sharoitlar. 473-moddaga ko‘ra zararli va/yoki xavfli ishlab chiqarish omili mavjud bo‘lgan mehnat sharoitlari noqulay hisoblanadi.

Mehnat kodeksiga ko‘ra, zararli mehnat sharoitlari qanday omilning mavjudligi bilan tavsiflanadi?
  1. Xodimning jarohatlanishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan omil
  2. Ta’siri kasb kasalligiga olib kelishi mumkin bo‘lgan omil
  3. Smena davomida o‘limga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan omil
  4. Faqat shovqin darajasi past bo‘lgan omil

To‘g‘ri javob: Ta’siri kasb kasalligiga olib kelishi mumkin bo‘lgan omil. 473-moddaga ko‘ra zararli sharoitlar ta’siri kasb kasalligiga olib kelishi mumkin bo‘lgan omil bilan tavsiflanadi.

Zararli va xavfli mehnat sharoitlarining farqi nimada?
  1. Zararli sharoit xodimning jarohatlanishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan omil bilan, xavfli sharoit esa kasb kasalligiga olib kelishi mumkin bo‘lgan omil bilan tavsiflanadi
  2. Ikkala sharoit ham xodimning faqat o‘limiga olib kelishi mumkin bo‘lgan omillar bilan tavsiflanadi, jarohat yoki kasb kasalligiga emas, farqi esa ularning darajasida
  3. Xavfli sharoit xodimning jarohatlanishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan omil bilan, zararli sharoit kasb kasalligiga olib kelishi mumkin bo‘lgan omil bilan tavsiflanadi
  4. Zararli va xavfli sharoitlar o‘rtasida farq yo‘q, ikkalasi ham xodimning ish haqini kamaytirishi mumkin bo‘lgan omil bilan tavsiflanadi va bir xil tartibga solinadi

To‘g‘ri javob: Xavfli sharoit xodimning jarohatlanishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan omil bilan, zararli sharoit kasb kasalligiga olib kelishi mumkin bo‘lgan omil bilan tavsiflanadi. 473-moddaga ko‘ra xavfli sharoit jarohatlanish, zararli sharoit kasb kasalligi xavfi bilan tavsiflanadi.

Sexda ishlab chiqarish omillari smena davomida xodimning o‘limiga sabab bo‘lishi mumkin. Mehnat kodeksiga ko‘ra, bunday mehnat sharoitlari qanday ataladi?
  1. Zararli mehnat sharoitlari
  2. O‘ta zararli mehnat sharoitlari
  3. Noqulay tabiiy-iqlim sharoitlari
  4. O‘ta xavfli mehnat sharoitlari

To‘g‘ri javob: O‘ta xavfli mehnat sharoitlari. 473-moddaga ko‘ra smena davomida o‘limga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan omillar o‘ta xavfli sharoitlarni bildiradi.

Mehnat kodeksiga ko‘ra, qaysi mehnat sharoitlari kasb kasalliklarining og‘ir shakllari (umumiy mehnat qobiliyatining yo‘qotilishi) bilan tavsiflanadi?
  1. O‘ta zararli mehnat sharoitlari
  2. O‘ta xavfli mehnat sharoitlari
  3. Xavfli mehnat sharoitlari
  4. Noqulay tabiiy-iqlim sharoitlari

To‘g‘ri javob: O‘ta zararli mehnat sharoitlari. 473-moddaga ko‘ra kasb kasalliklarining og‘ir shakllari o‘ta zararli sharoitlarga xos.

Mehnat qilish uchun noqulay tabiiy-iqlim sharoitlariga ega bo‘lgan joylar ro‘yxatini kim belgilaydi?
  1. Hokimlik yakka tartibda, Ijtimoiy-mehnat masalalari bo‘yicha respublika uch tomonlama komissiyasi bilan kelishmagan holda
  2. Vazirlar Mahkamasi Ijtimoiy-mehnat masalalari bo‘yicha respublika uch tomonlama komissiyasi bilan kelishgan holda
  3. Ish beruvchi yakka tartibda, Ijtimoiy-mehnat masalalari bo‘yicha respublika uch tomonlama komissiyasi bilan kelishgan holda
  4. Sog‘liqni saqlash vazirligi yakka tartibda, Ijtimoiy-mehnat masalalari bo‘yicha respublika uch tomonlama komissiyasisiz

To‘g‘ri javob: Vazirlar Mahkamasi Ijtimoiy-mehnat masalalari bo‘yicha respublika uch tomonlama komissiyasi bilan kelishgan holda. 473-moddaga ko‘ra ro‘yxatni Vazirlar Mahkamasi uch tomonlama komissiya bilan kelishilgan holda belgilaydi.

Faqat o‘qish yetarli emas

XotirAI mavzuni savollar bilan so‘raydi va keyingi takrorlash vaqtini o‘zi belgilaydi.

🚀 Yodlashni boshlash
← OldingiIjtimoiy va huquqiy jihatdan kuchli himoya qilinishga muhtoj shaxslarning mehnatini huquqiy jihatdan tartibga solishning o‘ziga xos xususiyatlari (9/9)Keyingi →Xodimning mehnat sharoitlari bilan bog‘liq bo‘lgan mehnatni huquqiy jihatdan tartibga solishning o‘ziga xos xususiyatlari (2/2)